Йәрлик дорғиларни йәңгүшләш сиясәтни йәңгүшлигәнликму?

Ят милләтләрдин һәр қандақ бир киши аталмиш "шинҗаң"ға йәни мустәмликә уйғуристанға әбәдий хан болалиған әмәс. Йирақни қоюп йеқиндин сөз ачсақ 20 - әсирниң 20 - вә 40 - йиллириғичә я ң зиңшиң, җин шурин, пән явнән, шиң шисәй, ма җуңйиң қатарлиқ хитай миллитаристлири өз - ара сиясий өзгириш қилип, мустәмликә уйғуристанда һоқуқи бақивәндиликни шқа ашуралиған әмәс.
Обзорчимиз сидиқ һаҗи рози
2010.04.27

Ваң җин ситалинниң һиматиға еришпму, шиң шисәй ситалинниң қоллишиға еришипму, ма җуңйиң ситалинниң мәдәт беришигә еришпму, диң личүн ситалинниң орунлаштурушиға еришипму, һечқайсиси мустәмликә уйғүристанда әбәдий һоқуқи бақивәндиликни ишқа ашуралиған әмәс. Мәсилән, луң шуҗин мустәмликә уйғуристанға һөкүмранлиқ қилған 20 - әсирниң 70 - йиллирида уйғүрларни, "немә дегән тола хәқ, бу" "немә дегән қалақ хәқ, бу" дәп, һақарәт қилип, үрүмчи шәһәр уйғур аһалисини яқа тәрәпләргә тарқақлаштурупму, һоқуқи бақивәндиликни ишқа ашуралиған әмәс.

Ваң енмав үрүмчигә икки қетим келип кәтти. У, үрүмчидә дөңкөрүкни қанға бойимақчи болған иди, ишқа ашуралмиған. Лекин йәнә башқа ваң симлик ваң лечүән дөңкөрүкни, үрүмчини уйғурниң қениға бойиди. Шу күндин башлап тәқдир, хитай мустәмликичилириниң мустәмликә уйғуристанда һәр немә қилипму пут терәп туралмайдиғанлиқини җакарлиди. Әмди бу қетим, ваңниң кетиши, җаңниң келиши әмәлийәттә һоқуқи бақивәндиликни ишқа ашурғанлиқ һесабланмайду. Бәлки, мустәмликә уйғүристанда, мустәһкәм пут терәп туралмиған хитай мустәмликә һөкүмәт апаратиниң, йәрлик бәг - доғиларни даим дегүдәк йәңгүшләп туридиғанлиқини, һәр дәвирниң хусусийәтлиригә яриша, инқилаб билән ойғинип турған уйғур хәлқиниң мустәмликичи мәркизи һөкүмәтни, йәрлик бәгләрни йәңгүшләп турушқа мәҗбур қилип, хитай мустәмликичилириниң мәркизи һөкүмитини давамлиқ паракәндә қилидиғанлиқини, таки хитай мустәмликичилирини уйғуристандин қоғлап чиқармиғичә, хитайниң мустәмликә һөкүмранлиқини ағдурмиғичә бир күнму тохтимайдиғанлиқини спатлап бәрди.

Пакит шуки, "шинҗаң мәсилиси" бүгүнки күндә, америка, җуңго икки дөләт оттурисидики "шинҗаң мәсилиси" болуп қалди.

2009 - Йили 7 - айниң 8 - күни ху җинтав италийидә ечилидиған 8 дөләт йиғиниға қатнишиштин ваз кечип, йиғинни йерим йолда бикар қилип бейҗиңға қайтип кәлди. Җамаәт хәвпсизлики министирлиқиниң министири миң җйәнҗу үрүмчигә икки қетим берип, өзичә йолюруқ бәргәндәк болди, ахирқи қетим "шинҗаң бәк қорқунчлуқ" дәп хуласә чиқарди. Чүнки миң җйәнҗу, ху җинтавлар уйғүрларниң ойғинип кәткәнликини тонуп йәтти. Бу қетим хитайниң 9 кишилик мәркизи комитети сиясий бюруси җиддий йиғин чақирип, ваңни йөткәп кетип, җаңни үрүмчигә секретар болушқа бәлгилиди.

"Шинҗаң" қачан тинч болиду? бәг вә дорғиларни алмаштуруш сиясәтни алмаштуруштин дерәк бәрмәйду. Пәқәт барлиқ һоқуқ, омумлаштурғанда сияси һоқуқ, кадирлар ни бәлгиләш һоқуқи, иқтисад һоқуқи, сақчи тәшкилләш, армийә тәшкилләш һоқуқи, сияси таллаш һоқуқи, омумий хәлқ биләт ташлаш һоқуқи, қисқиси, мустәмликә уйғуристанниң игилик һоқуқи уйғурларниң қолиға өткәндә, "шинҗаң" мустәмликә уйғуристан тинчлиқ дәвригә қәдәм қойған болиду. Һоқуқни уйғурларниң қолиға тинч йол билән өткүзүп бериш, әгәр билсә, хитай мәркизи һөкүмитиниң нөвәттә баш тартип болмайдиған вәзиписидур.


Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.