Yil axiridiki on besh kün ichide...

Men shundaq mawzu qoyushqa mejbur boldum. 2010-Yilining axirqi on besh künide mustemlike Uyghuristanda néme ishlar yüz berdi? mezkur radi'oning 24-dékabir xewer qilishigha asaslan'ghanda, mustemlike Uyghuristanda muqimliq toghrisida yighin échilip, jem'iyet muqimliqigha kélidighan eng chong xewpning "milliy bölgünchilik" tin kélidighanliqini muqimlashturulghan.
Obzorchimiz sidiq haji rozi
2010.12.28
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp

24-Dékabir xitay merkizi xelq radi'o istansisi Uyghur bölümining muxbiri, zhurnalist muhemmetjan abdullaning muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqi xewiri xelq'ara metbu'atlarda yer aldi. Mezkur radi'oning 23-küni anglatqan xewirige asaslan'ghanda yéngi yil aldida Uyghurlargha qaritilghan yene bir qétimliq qattiq zerbe bérish herikiti bashlandi.

Xitayning shinxu'a agéntliqining xewer qilishiche, 23-dékabir aptonom rayonluq xelq qurultiyining da'imiy hey'etliri yighinda béyjing shehirining mu'awin bashliqi xu'ang wini aptonom rayon'gha mu'awin re'islikke teyinlidi. Bu kishining derijisini chüshürüwettimu yaki "qawul " bir rehberni mustemlike rehberlik apparati gha seplidimu?

Uningdin bashqa yene sha'ir téyipjan éliyop tewellutining 80 yilliqi xatirilendi. Muxbir gheyret niyazgha, muhemmetjan abdullagha éghir höküm élan qilghandin kéyin, xitay mustemlikichiliri Uyghur ziyaliylirini aldimaqchi boldimu yaki qara könglige yene bashqa muddi'a tügdimu?

Mezkur radi'oning 20-küni anglatqan xewirige asaslan'ghanda, sékrétar jang chünshen jenubi Uyghuristanda üch wilayette muqimliqni tekitlidi.

Weten ichidiki melum bir tor betning xewirige asaslan'ghanda 17-dékabir küni xitay tashqi ishlar ministirliqi, béyjing shehiri, Uyghur aptonom rayoni we bingtu'en qatarliq töt orunning hemkarliqida, shinjangni xelq'ara jem'iyetke teshwiq qilish boyiche, diyawyütey dölet méhmanxanisida "shinjang bilen seperdash" témisida, teshwiqat pa'aliyiti yighini ötküzüldi. Bu yighin'gha béyjingda turushluq chet'el diplomatliri, chet'el ammiwi teshkilatliri, karxanichilar bolup 350 tin artuq adem qatnashti. Bu ish qiziq bir ish boluptu we ademni qiziqturidighan bir ish boluptu. Némishqa, demsiz? chünki xitayning tashqi ishlar ministiri otturigha chiqiptu-de!

Mezkur radi'o ning 17-küni anglatqan xewirige asaslan'ghanda 12-besh yilliq pilan ichide mustemlike Uyghuristanning yéza- qishlaqliridin yötkeydighan éshincha emgek küchlirining sanini xitay hökümiti 11 milyon adem qétimgha yetküzidighanliqini jakarlidi.

16-Künidiki xewerge qarighanda, ghulja nahiyisidin bir yil ichide 140 neperdin artuq dini zatning qolgha élin'ghanliqi körsitildi.
16-Küni anglitilghan yene bir xewerde xitay jama'et xewpsizliki ministirliqi béyjingda "shinjangning muqimliqini qoghdash yighini " chaqirip, xitaydiki barliq saqchi organliridin, bölgünchilikke qarshi turup, mustemlike Uyghuristanning muqimliqigha kapalet qilishta yardem qilishni telep qildi. Undaqta, 1 milyard xitay 10 milyon Uyghurdin shunche qorqamdighandu? bu Uyghurning qanchisini pilanliq tughut bilen qanchisini türmide öltürüp boldi, dengla téxi? undaq bolmisa néme sir bar bu yerde? bu yighin'gha 28 ölke, béyjing, tiyenjin shehiri saqchi bashliqliri, aptonom rayonluq jama'et xewpsizliki nazariti, bingtu'enning mes'ulliri qatnashti. "5-Iyul qanliq qirghinchiliqi" din kéyin Uyghur ahaliler ürümchi tash bulaq kentidin köchürüwétildi.

17-Küni xewerde lopnur köli étirapini xitayning tuz sana'iti bazisigha aylandurush pilanini testiqlidi, déyildi. 16‏-Künidiki xewerde 2010-yili 12-ayning 16-küni "izdinish" zhurnilida siyasiy kéngeshning bashliqi jya chinglinning "milliy mesilini junggoche hel qilish toghra yolida qet'iy éghishmay mangayli" mawzuluq maqalisi élan qilin'ghanliqi xewer qilindi.

Uyghur aptonom rayoni qaysi kün'ge qaldi? xitay mustemlikichiliri Uyghurlarni qaysi kün'ge qoydi?

Yéngi yilda 1 -ayning 19-küni re'is xu jintaw washin'gton'gha ziyaretke kélidu. Xitay némidin chöchüp qaldi? xitayning hazirghiche bergen wedilirige, maqul déyishlirige, yol qoyushlirigha asaslan'ghanda, kishilik hoquq boyiche Uyghur, tibetlerning kishilik hoquq telepliri boyiche xitay terepning amérikigha yol qoyidighan terepliri barmu-yoqmu? axirqi on besh kün ichide xitay mustemlikichilirining Uyghuristanda qilghan- etkenlirige asaslan'ghanda mustemlikichiler némidin chöchüp ketti shunche?!

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.