Мутәхәссисләр: хитай түрмидики уйғур мәһбуслириниң ички органлирини елип көчүрүватиду

12‏-Сентәбир америка авам палатасида диний, сиясий мәһбусларниң ички органлирини еливелип сетиш вә көчүрүш мәсилиси һәққидә чақирилған гуваһлиқ бериш йиғинда, бу хил қилмишларниң 1990‏-йиллири уйғур елидин башланғанлиқи уттуриға қоюлди.
Мухбиримиз әркин
2012-09-13
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур сиясий мәһбус көләңгиси.
Уйғур сиясий мәһбус көләңгиси.
File

Хитай дунядики әң чоң адәм ички әзалирини елип-сетиш, көчүрүш базири. Кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң илгири сүрүшичә, хитайда мәһбуслар ички органларниң асаслиқ келиш мәнбәсидур. Гәрчә хитай һөкүмити хәлқара җамаәтчиликниң бесимида қанун чиқирип, ички орган содисиға чәклимә қойған болсиму, бирақ өлүм җазасиға һөкүм қилинған мәһбусларниң ички органлирини елишни мәни қилидиған һечқандақ қанун бәлгилимигән. Кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң билдүрүшичә, бу хил бошлуқ сақчи, түрмә, әдлийә вә теббий саһәдикиләрниң өз-ара тил бириктүрүп, мәһбусларниң җисманий вә кишилик һоқуқиға таҗавуз қилиштәк еғир әһвалларни кәлтүрүп чиқармақта.

Америка авам палатаси ташқи мунасивәтләр комитетиниң африқа, йәршари саламәтлик, кишилик һоқуқни көзитиш ишлириға мәсул тармақ комитети 12‏-сентәбир мәхсус гуваһлиқ бериш йиғини чақирип, хитай түрмилиридики диний, сиясий мәһбусларниң ички органлирини еливелип сетиш вә көчүрүш мәсилиси һәққидә мутәхәссисләр вә кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң пикрини алған.

Җумһурийәтчи авам палата әзаси дана роһрабейкир вә кирстофер симис риясәтчилик қилған йиғинда мутәхәссисләр гуваһлиқ берип, хитайда ички орган содиси наһайити пайда тапидиған тиҗарәт икәнлики, бирақ ички органларниң өлүм җазаси иҗра қилинидиған мәһбуслардинла әмәс, бәлки йәнә тирик мәһбуслардинму елинидиғанлиқини илгири сүргән. Тәтқиқатчи вә журналист, «демократийини қоғдаш фонди җәмийити» намлиқ тәшкилатниң мутәхәссиси етан гутман йиғинда гуваһлиқ берип, виҗдан мәһбуслириниң ички органлирини елиш 1990‏-йиллири шинҗаң уйғур аптоном районидин башлинип, 2001‏-йилға кәлгәндә хитайниң мәмликәт миқясиға кеңәйгәнликини билдүргән. Униң илгири сүрүшичә, гәрчә дәсләпки чағда өлүм җазаси берилип иҗра қилинған мәһбусларниң ички органлири елинған болсиму, бирақ кейинрәк дохтурлар тирик мәһбусларниң ички органлирини елишқа башлиған.

Етан гутман, америка авам палата әзалириға бәргән гуваһлиқ сөзидә, өзиниң 2006‏-йилдин башлап нурғун хитай кәспий теббий хадимлирини, қанун хадимлирини вә хитайниң әмгәк лагерлирида йетип чиққан 50 дин артуқ мәһбусни һәр тәрәплимилик зиярәт қилғанлиқини әскәртип: уларниң сөзлирини бир йәргә җәмлисә, хитайда виҗдан мәһбуслириниң ички органлирини елиш қилмишиниң қанчилик зор икәнлики оттуриға чиқиду, дегән.

Гутманниң илгири сүрүшичә, у зиярәт қилған кишиләрниң бири, үрүмчи шәһәрлик җ х идарисиниң сабиқ алаһидә сақчиси ниҗат абдуреһим болуп, ниҗат абдуреһим униңға бир қетим өзиниң бир хизмәтдишиниң җаза мәйданиға тохтитилип қоюлған бир болкивай оператсийә машинисидин чиққан «дәһшәтлик чирқириған» авазни аңлиғанлиқини ейтип бәргән.

Гутман әскәртип: у 1994‏-йилдин башлап, дохтурларниң ички әзаларни еливелиши барғансери кәң қоюп бериливатқанлиқиға диққәт қилған. Униң бир хизмәтдиши болкивай оператсийә машинисидин чиққан «дәһшәтлик чирқираш» тин қорқуп кәткән. Икки йилдин кейин түрмә баш дохтуриниң ниҗатқа етирап қилишичә, мәһбусларниң ички органлирини оператсийә қилип еливатқанда өлидиған әһваллар даим йүз берип туридиған һадисә болуп қалған икән.

Етан гутман йәнә, үрүмчи төмүрйол дохтурханисиниң сабиқ дохтури әнвәр тохтиниң сөзини нәқил кәлтүрүп, 1995‏-йили үрүмчидә иҗра қилинған бир өлүм җазаси һәққидә тохталған. Униң илгири сүрүшичә, шу қетимқи вәқәдә оқ мәһбусниң көкрикигә қаритип етилған, бирақ уни өлтүрмигән. Мәһбусниң ички органлирини сақ елиш үчүн униң бәдини һошсизландурулуп, мәһбусниң титрәш, бәдини киришип қелиш әһвалиниң алди елинған. Әнвәр, башлиқиниң қаттиқ буйруқи билән тирик мәһбусниң җигәр вә бөрикини оператсийә қилип алған.

Етан гутман авам палата тармақ комитетидики гуваһлиқ сөзидә йәнә, бир яш дохтурниң гуваһлиқ сөзини нәқил кәлтүрүп, бу яш дохтурниң бир қетим буйруққа бинаән үрүмчидики мәлум бир түрминиң сиясий мәһбуслар соланған бөлүмидики мәһбусларға қан тәкшүрүши елип барғанлиқини билдүргән. Униң илгири сүрүшичә, қан тәкшүрүш юқири дәриҗилик 6 нәпәр компартийә әмәлдариға «сағлам ички орган» керәк болуп қелип елип берилған. Бирақ қан тәкшүрүш түрмидики рәсмий өлүм җазасиға һөкүм қилинмиған мәһбусларни әнсизликкә селип, қан тәкшүртүшкә қарши чиққан.

Гутман йәнә, хитай әмгәк билән өзгәртиш лагерлиридики фалунгоң муритлириниң ички органлирини елиш мәсилиси һәққидә тохтилип, өзиниң әмгәк лагерида йетип чиққан 8 нәпәр фалунгоң муритини зиярәт қилғанлиқи, уларниңму уйғур мәһбуслар дуч кәлгән мушу хил әһвалға учриғанлиқини билдүргән.

Гутман: дохтурлар көп һаллардин һәрбийләр болиду. Наһайити көп қан әвришкиси алиду. Андин мәйдини рентгенға салиду. Шуниң билән йәнә сүйдүк әвришкиси алиду вә ашқазанни тәкшүриду. Көп һалларда көзниң мүңгүз пәрдисини иничилик билән тәкшүриду.

Гутмәнниң илгири сүрүшичә, даириләр мәһбусларға башқа саламәтлик тәкшүрүши елип бармайдикән. У, өзи елип барған тәкшүрүш вә тәтқиқатиға асасән, йеқинқи 8 йилда 65 миң фалунгоң муритиниң ички оргини еливелип, зиянкәшликкә учриған, дәп қарайдиғанлиқини билдүргән.

«Ички органларни мәҗбурий кәчүрүшкә қарши дохтурлар тәшкилати» ниң баянатчиси дәймон ното авам палатасиниң чаршәнбә күнки йиғинида гуваһлиқ бәргән мутәхәссисләрниң бири. У, 2000‏-йилдин башлап хитайда ички орган кәчүрүш тез көпийип, чәтәллик дохтурларни һәйран қалдурған. Униң илгири сүрүшичә, 1999‏-йили хитайдики ички орган көчүридиған оператсийә мәркәзлириниң сани 150 болған болса, 2007‏-йилға кәлгәндә 6 йүз нәччигә йетип барған. Бирақ дәймон ното, өлүм җазасиға һөкүм қилинған мәһбусларниң ички оргини, бу җәһәттики еһтияҗни қамдап кетәлмәйдиғанлиқини әскәртип, буниң йәнә бир келиш мәнбәси барлиқини билдүргән. Униң билдүрүшичә, ички органларниң йәнә бир келиш мәнбәси тирик кишиләр икән.

У мундақ дәйду: улар ички органлирини тәқдим қилидиған тирикләр болғандила, бу җәһәттики еһтияҗни қамдиялайду. Бу уларниң еһтияҗни қамдиялиши үчүн бирдин-бир йол. Мән тирик орган беғишлиғучиларни демәкчи. Бәзи әһвалларда ички орган көчүрүшниң өзи өлүм җазасини иҗра қилишниң бир хил методи болуп қалған.

Дәймон ното сөзиниң ахирида авам палата әзалириға хитаб қилип, америка һөкүмитини хитайниң ички органларни топлаш һәрикитини чоңқурлап тәкшүрүшкә ярдәм беришкә, бу җәһәттики учурлар болса елан қилишқа чақирған.

Йиғинда авам палата әзаси кирстофер симис әскәртип, хитайниң адәм ички органлирини елиш қилмишиға һазирға қәдәр йетәрлик диққәт қилинмиғанлиқини тәнқидләп, буниңдин кейин бу мәсилини хитайниң асаслиқ кишилик һоқуқ мәсилиси сүпитидә қарап чиң тутушни тәләп қилған.

Авам палата әзаси дана роһрабейкир болса, өзлириниң бундақ мәсилигә көңүл бөлмисә, америкиниң қандақ дөләт вә қандақ хәлққә айлинип қалидиғанлиқини тәкитлигән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт