' Uyghur éshincha emgek küchlirini sirtlargha yötkesh' siyasitining mexpiy yürgüzülüwatqanliqi ashkarilanmaqta

Uyghur "éshincha emgek küchlirini sirtlargha yötkesh" dolquni heqqidiki xewerler xitay axbaratlirida 2008 - yili bahardin kéyin tuyuqsiz ghayip bolup ketken idi.
Muxbirimiz jüme
2009-01-30
Share
Qeshqer-Qizlar-305 Sürette, qeshqer kochilirining biride kétip barghan mektep yéshidiki uyghur qizliri.
AFP Photo

Qarimaqqa xitay da'iriliri hedep kücheytip élip bériwatqan bu siyaset emeldin qaldurulghandek, Uyghur qizliri yaqa yurtlarda musapir bolup ishlesh qismitidin qutulup qalghandek tuyulatti.

Halbuki, biz igiligen melumatlargha qarighanda, xitay hökümiti bu xil siyasetni téximu kücheytip dawamliq yürgüzüp kéliwatqan bolup, emeliyette bu heqte xewer bérishni toxtatqan iken.

Sirtlargha yötkelgen emgekchiler qétim sani 1 milyon 500 ming adem qétimgha yetküzülgen

Xitay hökümiti Uyghur élide "éshincha emgek küchlirini sirtlargha yötkesh" siyasitini 2006 - yildin bashlap keskin yürgüzüp, bashqa jaylargha yötkilidighanlar sanini 1 milyon 200 ming adem qétimgha yetküzüsh, bularning ichide mexsus xitay ölkilirige yötkilidighanlar sanini 100 ming adem qétimdin ashurush pilanini otturigha qoyghan idi.

2008 - Yilida Uyghur élide sirtlargha yötkelgen déhqan emgekchiler qétim sani xitay yerlik hökümiti pilan qilghan sandin ashurup orunlan'ghan bolup, shinjang gézitide xewer qilinishiche, Uyghur aptonom rayoni tereqqiyat we islahat komitétining mudiri lyu yenlyang 2009 - yili 7 - yanwar ürümchide chaqirilghan Uyghur aptonom rayoni 11 - nöwetlik xelq wekiller qurultiyi 2 - yighinida bergen doklatida 2008 - yili Uyghur éli miqyasida sirtlargha yötkelgen déhqan emgekchilerning 1 milyon 500 ming adem qétimgha yetküzülgenlikini ashkarilighan. Emma bularning ichide qanche pirsentining mexsus xitay ölkilirige yötkelgenliki téxi melum emes.

Bu siyaset Uyghur diyarida yolgha qoyulghandin kéyin, herxil inkaslarni we Uyghurlar arisida naraziliq keypiyatlirini qozghighan bolsa, xitay ölkilirige yötkelgen bezi qizlarning béshigha adem bédiklirige aldinip kétish we yaki nashayan ishlargha zorlinishqa oxshash qismetlerning kelgenliki heqqidiki hékayilermu meydan'gha chiqishqa bashlidi.

Nöwette peqet bir zawuttila 800 neper Uyghur perzenti bar

Halbuki, 2008 - yili apréldin bashlap xitay axbaratlirida xitay ölkilirige yötkiliwatqan Uyghur emgekchiler qoshuni heqqide héchqandaq xewer bérilmidi.

Emma biz igiligen melumatlargha qarighanda, xitayning bu xil siyasetni mexpiy yürgüzüwatqanliqi ashkarilanmaqta.

Melum bolushiche, xitayning gu'angdung ölkisige jaylashqan melum bir zawutta nöwette 800 neper etrapida Uyghur perzenti ishleydighan bolup, bularning bir qismi bu zawutta xéli burunla ishleshni bashlighan bolsa ,köp qisim balilar 2008 - yili aprilda kélip yerleshken.

Mezkur zawutta ishlewatqan Uyghur qizlarning bixeterliki we bashqa jehetlerdiki endishilerni közde tutup, zawutning éniq adrési, bizge uchur bergüchining nam sherpi we yurti heqqide éniq körsitilmidi.

Yurtigha qayturulghanlarmu qaytidin heydilishke bashlighan

Igilishimizche, bu zawutta ilgirimu Uyghur balilar ishligen bolup, emma köpinchisi 2008 - yili Uyghur élining jenubidiki bir Uyghur yézisidin 3 türkümge bölüp élip kélin'gen.

Biz körüshken Uyghur qizining éytishiche, hazir ular ishlewatqan zawutta burun ishligen emma , salametliki yar bermey yurtigha qayturulghan qizlarmu yene qaytidin xitayning bashqa sheherlirige heydilishke bashlighan.

Mezkur zawutta ishleydighan yene bir Uyghur yigitning éytishiche, ular turushluq zawuttin ikki sa'et yiraqliqta yene bir zawutta nurghun Uyghur baliliri ishleydighan bolup, u zawutta ishleydighan balilarning ehwali téximu nachar iken.

Bu zawutlarda ishlewatqan shunche köp Uyghur perzentining, ana yurtidin shunche yiraqtiki yat bir yézida musapirliq azabi, rohi we her xil bésimlargha uchrushigha némiler seweb boldi? bular bu zawutqa kelgendin kéyin qandaq qismetlerge yoluqti? Uyghur perzentlirini bashqa yurtlargha heydesh siyasitining arqisigha qandaq gherezler yoshurun'ghan?

Hörmetlik oqurmenler, biz kéler qétimliq programmimizda bu heqte tepsiliy uchur we mulahizilerni anglitimiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet