Istanbulda merhum eysa yüsüp aliptékinni xatirilesh murasimi ötküzüldi

2010 ‏- Yili 12 ‏- ayning 18 ‏- küni merhum eysa yüsüp aliptékin wapatining 15 ‏- yili munasiwiti bilen, istanbul topkapi qebristanliqidiki meqberisi ziyaret qilindi we merhumning qebre béshida qur'an tilawet qilindi, merhumning rohigha du'a oquldi, shundaqla ziyaretke kelgen sherqiy türkistan ammiwi teshkilatlirining mes'ulliri ayrim ‏- ayrim söz qilip, eysa yüsüp alptékinning hayat ish izliri heqqide pikir, qarashlirini bayan qildi.
Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2010-12-20
Share
eysa-yusup-aliptekin-15yilliq-qewre-305 2010 ‏- Yili 12 ‏- ayning 18 ‏- küni merhum eysa yüsüp aliptékin wapatining 15 ‏- yili xatirilendi we merhumning qebre béshida qur'an tilawet qilindi
RFA/Arslan
2010 ‏- Yili 12 ‏- ayning 18 ‏- küni merhum eysa yüsüp aliptékin wapatining 15 ‏- yili munasiwiti bilen, merhum eysa yüsüp aliptkinning a'ilisi, dostliri, istanbulda pa'aliyet qiliwatqan ammiwi teshkilatlardin sherqiy türkistan wexpi, sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti, sherqiy türkistan yashlar jem'iyiti, sherqiy türkistan köchmenler jem'iyiti, sherqiy türkistan söygü we hemkarliq jem'iyiti, alperen ojaqliri, türk ojaqliri küchükchekmeje shöbisi qatarliq ammiwi teshkilatlarning mes'ulliri we idare hey'et rehberliri, sherqiy türkistan dewasining bayraqdari merhum eysa yüsüp alptékinning istanbul topkapi qebristanliqidiki meqberisini ziyaret qildi. Merhumning qebre béshida qur'an tilawet qilindi, merhumning rohigha du'a oquldi. Kéyin ziyaretke kelgen sherqiy türkistan ammiwi teshkilatlirining mes'ulliri ayrim ‏- ayrim söz qilip, eysa yüsüp alptékinning hayat ish izliri heqqide pikir, qarashlirini bayan qildi.
 
2010 ‏- Yili 12 ‏- ayning 18 ‏- küni chüshtin kéyin yene merhum eysa yüsüp alptékinning wapatining 15 ‏- yili munasiwiti bilen türk dunyasi tetqiqat wexpining uyushturushida istanbul uniwérsitéti yawru‏- asiya institutining yighin zalida merhumni xatirilesh murasimi ötküzüldi. Murasimgha türk edebiyat wexpining re'isi serwet qapaqli ependi riyasetchilik qildi. Murasimda merhum eysa yüsüp aliptékin heqqide teyyarlan'ghan höjjetlik filim körsitildi. Murasimda türkmen éli insan heqliri jem'iyitining re'isi nefi demirji, merhum eysa yüsüp aliptékinning oghli arslan aliptékin ependi, sherqiy türkistan wexpi bashliqi hamut köktürk. Türk dunyasi tetqiqat wexpining re'isi turan yazghan qatarliq shexsler söz qilip merhum eysa yüsüp aliptékinning hayat - ish izlirini anglatti.

Murasimgha doktor, proféssorlar, ammiwi teshkilat mes'ulliri, merhumning dostliri we oqughuchilar bolup köp sanda kishi qatnashti. 3 Sa'et dawam qilghan bu yighinda merhum eysa yüsüp aliptékin heqqide ilgiri otturigha chiqmighan nurghun melumatlar we tarixi resimler teqdim qilindi.

Murasimda merhum eysa yüsüp aliptékinning oghli arslan aliptékin söz qilip mundaq dédi: "eysa yüsüp aliptékin hayatini sherqiy türkistan dewasigha atighan büyük bir dawa adimi idi. Dawa ademlirining rohiy hergizmu ölmeydu. Ular, japasini tartqan muqeddes dewaning esli igiliri bolghan xelqning qelbide her zaman untulmaydu. Merhumning arzu armanlirini emelge ashurush, bizge miras qaldurghan sherqiy türkistanning musteqilliq kürishini téximu yuqiri pellige élip chiqish biz hayat qalghanlarning eng chong mejburiyiti. Eysa yüsüp aliptékin 1926 ‏- yilidin 1995 ‏- yili 12 ‏- ayning 17 ‏- küni wapat bolghan'gha qeder sunmas irade we sewrchanliq bilen pidakarliq rohiy ichide dawamliq wetini we milliti üchün küresh qilip keldi. Höriyet we istiqlalni jenggiwarliq bilen qollap keldi. Hayatining her künini türk dunyasi we sherqiy türkistan üchün serp qildi. Közi körmes bolup qaldi, bir tire, bir söngek boldi, emma qutulush nöwiti sherqiy türkistanda dep yuqiri awazda nida qilip alemdin ketti."

Arslan aliptékin ependi, merhum dadisi eysa yüsüp aliptékinning sherqiy türkistandin ayrilip, hijret qilishtiki asasi meqsetlirini ipadilep mundaq dédi: "1949 ‏- yili sherqiy türkistan qizil xitay teripidin ishghal qilin'ghandin kéyin pütkül dunyada untulghan, bashta türkiye qatarliq islam dunyasi, yawropa elliride héch bilinmigen sherqiy türkistanni we sherqiy türkistan xelqining duchar bolghan échinishliq ehwalini dunyagha anglitish üchün, sherqiy türkistanning büyük liderliridin memtimin bughraning weten üchün wetendin ayrilduq dégen menilik sözi bilen hijret qilish qarari élinidu we bir türküm kishiler bilen birlikte hijret qilidu, men shu chaghda 8 yashta idim."

Arslan aliptékin sözide yene, merhum eysa yüsüp aliptékinning chet'elge chiqqandin kéyinki muhim xizmetlirini xatirilitip mundaq dédi: "merhum eysa yüsüp aliptékin hindistanda üchinchi bir döletke kétish sherti bilen waqitliq panahliq bérilgen 1850 neper Uyghur - qazaqlardin terkib tapqan sherqiy türkistanliqni üchinchi bir döletke orunlashturush üchün, misir, se'udi erebistan, türkiye qatarliq döletlerni aylinip ularni qobul qilidighan dölet izdigen.

1954 ‏- Yili hindistan'gha deslepte kelgen we hayatliri qiyin ehwalda qalghan 92 neper sherqiy türkistanliqning se'udi erebistan'gha kétishi üchün, axbarat arqiliq, hindistanliq musulmanlardin yardem telep qilghan, netijide musulman we hindi baylarning yardem qilishi bilen ularni se'udi erebistan'gha yolgha salghan.

1954 ‏- Yili yene hijazda 1 ‏- nöwetlik sherqiy türkistan qurultiyini échish üchün alahide tirishchanliq qilghan. Hijazdiki qurultayda élin'ghan qararda, muhajirettiki pütkül sherqiy türkistanliqlarning birlik ichide pa'aliyet qilish we muhajirettiki sherqiy türkistanliqlar telep qilmighuche, milletchi gomindang bilen sherqiy türkistan mesilisi heqqide söhbet élip barmasliqni qarar qilghan.

Sherqiy türkistanliq ishsizlarni ishqa orunlashturush üchün xizmet qilghan. Sherqiy türkistanning tarixiy we medeniyitini we xitayning u yerdiki zulumlirini dunyagha anglitish üchün, kitab - zhurnal neshr qildurghan. Gézitlerde bayanatlar élan qilghan. 1965 ‏- Yillarda afghanistan'gha köchüp kelgendin kéyin xitaygha qayturush xewpi bolghan 600 ge yéqin Uyghurni türkiyining qeyseri shehirige élip kélip orunlashturushta dölet emeldarliri bilen uchriship muhim xizmet qilghan.

1960 ‏- Yili istanbulda sherqiy türkistan köchmenler jem'iyitini qurdi we 20 yil u jem'iyetning re'islik wezipisini ötep keldi. Eysa yüsüp aliptékin türkiyide 30 din artuq sheherning her birige eng az dégende 2 qétim bezi sheherlerge 7 qétim ziyaretke bérip, yighin uyushturdi we sherqiy türkistan dawasini anglatti. Merhum yene köpligen dölet emeldarliri, diniy, milliy we siyasiy liderlar bilen ayrim - ayrim uchriship, sherqiy türkistan dawasini b d t ning küntertipige keltürüp sherqiy türkistanni qoghdash üchün telep we iltija qildi."

Yighinda yene, istanbul uniwérsitétining oqutquchisi proféssor abduqadir donuk ependi söz qilip mundaq dédi: "men merhum eysa yüsüp aliptékinni xatirilesh munasiwiti bilen muhim bir nuqtini eslitip ötimen. Birinchi qilip türkiye deymiz, tashqi türkler biz üchün bir küch, emma u yerdiki türkler üchün türkiye bir ümid. Bizge quwwet bergenler yaxshi yashishi kérek. U yerdiki qérindashlirimizning ümidi üchün bu güzel wetenni qoghdap yoq bolup ketmesliki üchün élip bériwatqan küreshlirimizni yene bir qétim eslitimen. Eqlimizni yighip, müjmel yollargha egiship méngishtin toxtayli. Tarixtin biri neshr qilin'ghan xeritilerni nechche esirdin biri körüwatisiler, sherqiy türkistan héchqachan bashqa bir döletning bir parchisi bolmidi. Diqqet qilishimiz kérek. U yerdiki milyonlighan Uyghur qérindashlirimizgha sahib chiqishimiz kérek."

Sherqiy türkistan köchmenler jem'iyitining re'isi yaqupjan eysa yüsüp aliptékin heqqidiki pikir qarashlirini ipadilep mundaq dédi: "eysa yüsüp aliptékin sherqiy türkistan xelqining muhim shexsliridin biri idi. Sherqiy türkistan dewasini hör dunyagha anglitish üchün 1950 ‏- yillarda sherqiy türkistandin hijret qilip, keshmir we hindistan'gha keldi. Kéyin türkiyige keldi merhum eysa yüsüp aliptékin hayatida 50 yildin artuq pa'aliyet qilip, sherqiy türkistan dawasini hör dunyagha anglatti. Merhumning bu xizmetliri üchün teshekkür bildürimiz, merhumni esleymiz. Yatqan yéri jennette bolghay, rohiy shad bolghay. Hayat qalghan uruq - tughqanliri, sepdashliri we uning dostliri shundaqla sherqiy türkistan xelqi, sherqiy türkistan dewasigha ige chiqip, merhum qaldurup ketken yerdin bashlap sherqiy türkistan dawasini dunyagha anglitish we sherqiy türkistanni azad qilish yolidiki xizmetni dawam qildurushi kérek."

Eysa yüsüp aliptékinning küresh xatiriliri namliq kitab yazghan, doktor ömer qul ependi eysa yüsüp aliptékin heqqidiki pikir qarashlirini ipadilep mundaq dédi: "sherqiy türkistanda üch ependi bar bolup, mes'ut sabiri bayquzi, memtimin bughra we eysa yüsüp aliptékin qatarliq üch ependining hayat ish - izlirini öginish bek muhim. Eysa yüsüp aliptékin erk gézitide özining hayat pelsepisini otturigha qoyup mundaq yazghan: dinimiz islam, millitimiz türk, wetinimiz türkistan dégen ipadisi, pütkül ijtima'iy hayatini öz ichige alghan. Xelqnimu bu meqsette yétishtürüshke tirishqan we axirqi meqsiti sherqiy türkistanning musteqilliqini körüsh idi. Sherqiy türkistan dawasini 1947 ‏- yilidiki ular keltürgen basquchqa, 2010 ‏- yili étibari bilen qaraydighan bolsaq, epsuslinarliq bilen sherqiy türkistan dawasi ular keltürgen basquchtin bek töwen derijide körünüwatidu."

2010 ‏- Yili 12 ‏- ayning 19 ‏- küni, exmet yesewiy wexpide merhum eysa yüsüp aliptékinni xatirilesh murasimi ötküzüldi. Murasimda exmet yesewiy wexpining re'isi erdughan esliyüje ependi, arslan aliptékin ependi we tarix tetqiqatchi doktor ömer qul ependi qatarliq shexsler merhum eysa yüsüp aliptékin heqqide muhim söz qildi.
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet