Tarix we bügün (25 - noyabir)

" Tarix we bügün" sehipimizning 25- noyabir künidiki qismida diqqitinglarda töwendiki programmilar bolidu.
Ümidwar teyyarlidi
2012-11-25
Share
jamaldin-aka-305.jpg Jamalidin qemeridinof, sabiq milliy armiye ofitseri
RFA


" Tarix we bügün" sehipimizning 25- noyabir künidiki qismida diqqitinglarda töwendiki programmilar bolidu.

Yéqinda yaponiyide " Honlar" mawzuluq kitab neshir qilindi. Kitabta bir qatar yéngi pikirler otturigha qoyuldi.

Türkiyide xitayshunasliq tetqiqati uzun tarixqa ige bolup, xitayshunasliq tetqiqati türkshunasliq ilmi üchün xizmet qilduruldi. Doktor alimjan inayet türkiyidiki xitayshunasliq ilmi mesilisi heqqide toxtaldi. Bu heqte erkin tarim melumat teyyarlidi.

Milliy armiye ofitséri jamalidin qemeridinof öz hayat musapilirini eslep ötti.

Sabiq milliy armiye praporshki jamalidin qemeridinof bu yil 83 yashqa kirgen bolup, u hazir almuta shehiride yashimaqta. Jamalidin aka 1946-yili, milliy armiyige qatnashqan bolup, 1950-yillarghiche herbiy xizmet ötigen hemde rota komadiriliq derijisigiche kötürülgen idi. Ixtiyari muxbirimiz oyghan jamalidin ependi bilen söhbet ötküzdi.

Yaponiyide "Honlar" namliq kitab neshir qilindi
Ixtiyari muxbirimiz qutluq

Yéqinda yaponiye "Toxo shoten" neshriyati teripidin, yaponiye kanazawa seyli'o uniwérsitétining proféssori,qedimqi asiya milletliri tetqiqatchisi sawada isa'o ependining "Honlar" namliq kitabi neshir qilindi.

Mezkur kitab jem'iy 213 bet, besh babdin terkip tapqan bolup, sawada isa'o ependi eserning kirish söz qismida, özining bu esirini xitayning meshhur qedimqi tarixchisi simachen teripidin yézilghan xitay tarixi menbeliridiki honlar heqqide yézilghan qedimqi qol yazma menbelirini asas qilip turup yazghanliqini qeyt qilghan.
Kitab besh babtin terkip tapqan bolup, birinchi babida mongghuliye yaylaqlirida yashighan shimaliy honlar, tengri téghi we altay téghi etrapida yashighan jenubiy honlar shundaqla sherqiy hem gherbiy honlar heqqide toxtalghan. Aptor bu babta hazirqi jughrapiyilik kitablarda atiliwatqan sherqiy türkistan we gherbiy türkistan qatarliq jaylarning honlarning qedimiy makanliri ikenlikini körsitip, türkiy milletlerni "Honlarning ewladi" dep chüshendürgen. Uningdin bashqa yene bu babta hazirqi wén'grlar bilen honlarning we türklerning, shundaqla ottura - asiyadiki türkiy milletlerning honlar bilen bolghan qandashliq munasiwetke ige ikenlikini bildürüsh bilen birge xitaydiki az - sanliq millet dep atiliwatqan Uyghurlarning honlardin kélip chiqqanliqini körsetken.

Aptor yene xitaydiki seddichin sépilining honlardin mudapi'elinish üchün sélin'ghanliqini eskertip ötken.

Aptor kitabining ikkinchi babida bolsa honlarning xitaylar bilen élip barghan urushlirini bayan qilghan, üchinchi babida honlarning medeniyiti heqqide toxtalghan. Buningda honlar yaratqan tömürchilik medeniyiti, qol - hünerwenchilik, qiz - ayallarning zibo - zinnet buyumliri heqqide melumat bérilgen. Mesilen, buning üchün üzük, halqa we bileyzük, yungdin teyyarlan'ghan toqulma buyumlar, kigiz, shirdaq we palaslar misal qilip körsitilgen. Aptor bulardin bashqa yene honlarning turmush adetliri we yémeklikliri toghrisidimu toxtalghan.

Yaponiye tarixshunasi sawada isa'o ependi honlarning asasliq yémeklik qatarida qoy göshini istimal qilish bilen birge süt we qétiqni köp ichidighanliqini hem atning sütidin qimiz yasaydighanliqi, bu qimizlarning mey xaraktérliq mest qilish küchige ige ikenlikini körsetken. Kiyim - kéchek jehette, honlarning qoy - kala tériliridin ayaq hem bashqa her xil kiyim - kécheklerni tikip kiyidighanliqi heqqide toxtalghan.

Aptor kitabining tötinchi babida bolsa, shimali, jenubiy we sherqiy - gherbiy honlarning öz - ara munasiwetliri, honlarning dölet tüzümi, a'iliwi qa'ide - yosunliri, er - ayallarning jem'iyettiki orni toghrisida toxtalghan, beshinchi babida honlarning qoshna eller bilen bolghan munasiwetliri yeni ularning yawropagha yürüsh qilishi heqqide melumat bergen.

Bu kitabta yene xatime süpitide honlarning at medeniyiti toghrisidimu tepsiliy bayan qilinip, honlarning urushqa mahir, chewendaz, jenggiwar, at xumar millet ikenlikini körsetken.

Biz bu munasiwet bilen türkiye haji tépe uniwérsitétining tarix penliri oqutquchisi doktor erkin ekrem ependim bilen we shundaqla her - yili wén'griye ötküzülidighan honlar qurultiyigha qatniship kéliwatqan, gérmaniyide yashawatqan Uyghur ziyaliysi ümit xemit agahi ependimler bilen téléfon söhbiti élip barduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.