"Tarix we bügün" (23 - dékabir)

Issaqbék mununof heqqidiki uchurlar yenila mexpiyetliktin qaldurulmidi. Nöwette, qirghizistanda 1944 - 1949 - yilliridiki sherqiy türkistan jumhuriyitining herbiy rehbiri, milliy armiye bash qomandani issaqbék mununofni xatirilesh we uning heqqide izdinishler yéngi bir pellige chiqmaqta.
Muxbirimiz ümidwar
2012-12-23
Élxet
Pikir
Share
Print
Sherqi türkistan atliq qisimliridin bir körünüsh.
Sherqi türkistan atliq qisimliridin bir körünüsh.
RFA



Qirghizistan hökümiti issaqbék mununof tughulghanliqining 110 yilliqini dölet derijilik xatiriligendin tashqiri 14 - dékabir küni qirghizistan dölet muzéyida mexsus issaqbék mununofqa béghishlan'ghan xatirilesh we muhakime yighini ötküzülgen idi.

Qirghizstanning " Qabar" agéntliqining yézishiche, mezkur murasimda issaqbék mununofning hayat pa'aliyetliri, uning sherqiy türkistan jumhuriyitining herbiy ishlirida körsetken xizmetliri eslep ötüldi.

Yighinda milliy armiye oftsérliri we shahidlar söz qilip, özlirining issaqbék mununof we milliy armiye heqqidiki eslimilirini otturigha qoydi. Qirghizistan penler akadémiyisining xadimi, tarixchi jumadil baydildayéf öz doklatida issaqbék mununofni stalin tüzümining qurbani dep atap, uninggha a'it tarixiy höjjetlerni tépip chiqish zörürlükini tekitligen idi.

U, "Sowét ittipaqining n k w d we k g b arxiplirida uninggha a'it höjjetler saqlanmaqta. Biz xitaygha général heqqidiki matériyallarni igilesh heqqide telep sunduq, biraq xitay bu heqte héchqandaq melumat yoqliqini bildürdi, belki bolsimu bermes idi" dégen.

Xewerde éytilishiche, mezkur qirghiz tarixchisi "Hazir bizning dölet bixeterlikimizning arxiplirida général monuyéf heqqide esli höjjetler bar bolup, bular téxi mexpiyetliktin qaldurulmidi" dep tekitlesh arqiliq qirghizistan hökümitining hazirghiche issaqbék mununofqa a'it matériyallarni yenila mexpiy tutiwatqanliqini eskertti.

Qirghizistan hökümiti issaqbék mununofni qirghiz xelqi ichidin chiqqan tunji général dep étirap qilghan hem uning üchün osh shehiride chong heykel ornatqan. Nöwette, qirghizistanda qirghizistan we qirghizlarning tunji générali dep étirap qilin'ghan issaqbék mununofqa bérilgen herbiy unwanning 1944 - yili 12 - noyabirda qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyiti teripidin bérilgenliki, issaqbék mununofni étirap qilghanda tarixtiki sherqiy türkistan jumhuriyitinimu oxshash étirap qilish mesilisi tughulghan. Shuning bilen bir waqitta yene issaqbék mununofning stalin we mawzédungning hemkarliqi netijisining qurbani bolghanliqini resmiyleshtürüsh kérekmu yaki xitay we sowét ittipaqi éytqandek ayropilan hadisisigha ishinish kérekmu dégendek mesililer munazire qozghighan. Qirghizistan terep issaqbék mununofning Uyghur élidiki ulughchatta emes, belki qirghizistan tewesidiki osh wilayiti térritoriyiside tughulghanliqini muqimlashturghan.

Issaqbék mununofqa elixan töre rehberlikidiki sherqiy türkistan jumhuriyiti 1945 - yili, général mayorluq unwani bergen hemde milliy armiyining mu'awin bash qomandanliqigha teyinligen. Bu chaghdiki bash qomandani iwan palénof idi. 1946 - Yili, jumhuriyet hökümiti uninggha resmiy général léytinantliq unwani bergen hemde milliy armiye bash qomandanliqigha teyinligen.

Issaqbék mununof milliy armiyining mu'awin qomandani süpitide herembagh, jing we bashqa urushlargha qomandanliq qilghan idi. Shuningdek u yene tashqorghan'ghimu ewetilip, bir mezgil jenubtiki qoralliq heriketlerge qomandanliq qilghan.

Issabék munonof 1902 - yili tughulghan, uning yash waqitliri ulughchat , osh we bashqa sowét sheherliride ötken. U, 1934 - yili sowétlerning "Tötinchiler" namliq qirghiz polkini bashqurghan hemde 1937 - yili, shéng shisey armiyisining polk komandiri bolup, qozghilangchilar bilen qeshqer qatarliq jaylarda urush qilghan, kéyn u ürümchi we ghuljida ishligen, 1943 - yili, sowét ittipaqigha qéchip ketken hemde 1944 - yilining axirida ikki qoralliq etretni bashlap, iligha kélip, süydüng, küre we herembagh jenglirige qomandanliq qilghan. Bolupmu, uning 1945 - yili, 1 - ayning otturlirida gomindangning générali shé yiféng qomandanliqidiki dushmen qoshunliri ghulja shehirige qistap kelgen xeterlik peytte partizanlargha qomandanliq qilip, qorshap kelgen düshmenni tarmar qilip, sherqiy türkistan jumhuriyitini xeterlik weziyettin qutuldurush ishlirigha hesse qoshqanliqi üchün xelqning we sherqiy türkistan jumhuriyiti hökümitining teqdirlishige érishken idi. Ene shuningdin kéyin uning nami chiqqan.

Melum bolushiche, hazir qirghizistanda issaqbék mununof we 1944 - 1949 - yilidiki milliy inqilabni tetqiq qilish, bu heriketlerge a'it tarixiy arxip höjjetlirini izdep tépip, issaqbék mununofning heqiqiy kimliki hem uning hayat aqiwitini békitish heqqide izdinishler bashlan'ghan. 2006 - Yili, waxap moniyéf isimlik issaqbék mununofning ewladi "Général issaqbék moniyéf" namliq kitab neshir qildurghan. Bu kitabta köp uchurlar bolsimu, biraq tarixiy höjjetler arqiliq ispatlanmighan idi. Qirghizistandiki bezi tarixchilar bu sahege resmiy ilmiy rewishte kiriship, köp höjjetlerni tépip chiqip, 1944 - 1949 - yillirigha a'it chüshenchilerni chongqurlitishi mumkin iken.

Qirghizistanda issaqbék mununof adette issaqbék moniyéf yaki isqaqbék moniyéw dep atilidu.

Toluq bet