Milliy armiye zembirekchiler qismining shanliq musapisi (2)

Muxbirimiz ümidwar
2018-04-05
Élxet
Pikir
Share
Print
Milliy armiye zembirekchiler déwiziyonining komandiri, polkownik es'het téyipof ependi. 1945-Yilliri may ayliri, ghulja.
Milliy armiye zembirekchiler déwiziyonining komandiri, polkownik es'het téyipof ependi. 1945-Yilliri may ayliri, ghulja.
Photo: RFA

Zembirekchiler déwiziyoni komandiri es'het téyipof (1918-2005) xatiriliridin

1945-Yili, 8-aprél küni sherqiy türkistan milliy armiyesi qurulghandiki deslepki 7 polk, 5 musteqil déwiziyonning terkibide özgiche bir déwiziyon bar bolup, u milliy armiyening eng muhim qismi, yeni zembirekchiler déwiziyoni idi. Muntizim milliy armiyening mezkur déwiziyoni özining 5 yilliq mewjutluq musapisini bashtin kechürgen bolup, u yoqluqtin bar bolush, mukemmellishish, küchiyish we axirida tarqitiwétilish musapisini bashtin kechürdi.

Milliy armiye zembirekchiler déwiziyonining komandiri bolghan, milliy armiye polkowniki merhum es'het téyipof ependi (1918-2005) hayat waqtida, yeni buningdin on nechche yillar ilgiri ziyaritimizni qobul qilip, özining hayat musapisi, yeni milliy azadliq inqilabqa qatnishish jeryani, milliy armiye zembirekchiler déwiziyonining qurulush we jeng musapisi heqqide tepsiliy sözlep bergen idi. Merhum es'het téyipof 1918-yili tughulup, 2005-yili almutada wapat bolghan.

U söhbetliride yene zembirekchiler déwiziyonining qoral-yaraq ehwali, tüzülüshi, jengliri we axirida emeldin qélishi heqqide etrapliq toxtalghan idi. Uning éytishiche, milliy armiye zembirekchiler déwiziyonining qoral- yaraq ehwalidin qarighanda uningda her xil kalébirliq zembirekler, minamyotlar, zénit pilimotlar bolghandin tashqiri uning terkibide yene tanka-bronéwik etriti bolghan. Déwiziyonning adem sani 900 kishige yéqin bolup, polk derijilik herbiy terkib idi. Buning terkibide mexsus her xil zembireklerni atidighan, betleydighan, oq yetküzidighan we komandirliq qilidighan jeng qilghuchi xadimdin tashqiri yene mexsus zembirek oqlirini saqlaydighan we toshuydighan, zembireklerni rémont qilidighan, zembireklerni söreydighan atlargha mes'ul xadimlar we déwiziyonning ozuq-tülüki qatarliq teminatigha hem qoghdashqa mes'ul etretler bar idi.

Zembirekchiler déwiziyoni ikki bataréyedin tüzülgen bolup, birinchi bataréyede 16 dane chong zembirek, ikkinchi bataréyede 16 dane 45 kalébirliq kichik zembirekler bar idi. Bulardin bashqa yene her bir bronéwikta we tankilarda kichik zembirek bolghan.

Déwiziyonning mexsus zénit pilimot etriti bar bolup, ayropilan'gha atidighan chong kalibérliq zénit pilimottin 6 si bolghan.

Zembireklerning türliri 110 millimétirliq we bashqa kichikrek kalébirliq minamyotlar, 75 millimétirliq, 45 milimétirliq zembirekler, tagh zembiriki we tankigha qarshi zembireklerdin ibaret idi.

Shixo, yungjixo, bajaxu, jing, dörbiljin, qobuqsar qatarliq jaylardiki düshmen istihkamlirigha ene shu 110 milimétirliq minamyotlar we 75 millimétirliq zembirekler hem tagh zembirekliri ishlitilgen.

Mana bu zembirekler we minamyotlarni 1945-yili 3-aydin 8-ayghiche bolghan 5-6 ay ichide terbiyelinip chiqqan Uyghur we az sandiki qazaq hem tatar jengchi ofitsérliri atatti. Tanka we bronéwiklarnimu shular özliri heydeytti.
Mezkur déwiziyonning milliy armiyening ottura yönilish, shimali yönilishtiki her qaysi chong-kichik jengliride oynighan roli zor boldi. Bolupmu, jing, yongjixo, bajaxu, shixu, dörbiljin, qobuqsar we bashqa jaylardiki jenglerge zembirek, minamyotliri bilen qatniship, düshmen istihkamlirini topqa tutup, milliy armiyening piyade we atliq qisimlirining hujumlirigha maslashqan idi.

1980-Yillarda sabiq sowét ittipaqi armiyeside polkowniklik derijisige yetken we mexsus sowét armiyesi herbiy mekteplirini püttürgen hazir almutada yashawatqan, tarixchi qehriman ghojamberdining qarishiche, her qandaq armiyede topchilar qoshuni eng muhim herbiy terkib hésablinidu. Chünki, topchilar armiyening hujumgha ötüshi üchün aldi bilen düshmenni topqa tutup, uning istihkamliri, mudapi'e liniyelirini weyran qilip, hujumning ongushluq we köp chiqimsiz emelge ashurulushi hem ghelibe qazinishi üchün shara'it hazirlap béridu. 1945-Yili qurulghan milliy armiye zembirekchiler déwiziyoni ene shundaq meqset we rol bilen qurulghan bolup, heqiqeten uning bir qisim jenglerdiki roli chong boldi. Emma, qisqa waqit ichide mundaq jenggiwar bir zembirekchilerning terbiyelinip chiqip, küchlük düshmenni berbat qilishi zor bir möjize hésablinidu. Adette bir zembirekchiler qismini qurup jengge yarighudek qilish asan ish emes we uzun waqit telep qilidu.

Yuqiridiki awaz ulinishidin tepsilatini anglighaysiz.

Toluq bet