8-Aprél milliy armiye xatire küni: milliy armiyege 72 yil (3)

Muxbirimiz ümidwar
2017-04-27
Share
Milliy-armiye-generalliri-we-ofitserliri.jpg Milliy armiye ofitsérliri. (Tarixiy matériyallardin süretke élin'ghan. Orni we waqti éniq emes)
RFA/Oyghan

1945-Yili, 8-aprél küni qurulghan milliy armiyening azghina kem besh yilliq mewjutluq tarixida élip barghan jenglirining ichide eng meshhurliri shixu we jing urushliridin ibaret bolup, jing we shixudiki urushlar Uyghur diyarining yéqinqi zaman herbiy ishlar tarixidiki chong urushlardin bolup hésablinidu.

Milliy armiye bash qomandanliq shtabi shimali, ottura we jenubi yölinish boyiche gomindang armiyesige qarshi omumiy hujum qozghash pilani tüzgendin kéyin, tunji ghelibe süpitide, shimali yönilish qoshuni 1945-yili, 1-awghust küni chöchek shehirini azad qilish bilen tarbaghatay wilayitining mutleq köp qismini gomindang armiyesidin tazilap, ottura yönilish herbiy herikiti üchün paydiliq shara'it yaratqan idi.

Milliy armiye bash qomandanliq shtabi ofitséri toxti ibrahimning "Milliy armiyening jenggiwar musapisi" mawzuluq kitabi we bashqa tarixi uchurlargha asaslan'ghanda, milliy armiyening ottura yönilishte jeng qilghuchi qisimliri 1945-yili, 7-aydin bashlap, yungjixo qatarliq jaylarda jeng qilip, sherqqe siljishqa bashlighan we 1945-yili, 8-ayning axirlirida gomindang armiyesining ikki asasliq mudapi'e bazisi jaylashqan jing we shixuni igilesh herbiy heriket pilanlirini emelge ashurushqa kirishken.

Milliy armiye bash qomandanliq shtabi aldi bilen ürümchi liniyesidiki muhim mudapi'e tosuqi-shixugha hujum qozghap, jingni iskenjige élish, shixudiki gomindang qoshunlirini tarmar qilish arqiliq jingdiki gomindang qoshunlirini "Yétim qaldurup yoqitish istratégiyesi" qollan'ghan idi.

Milliy armiye bash qomandanliq shtabi ofitsérliridin toxti ibrahim we zahir sawdanofning kitabliri, teywenlik tarixchi jang dajünning "Shinjangdiki yetmish yilliq boran chapqun" we bashqa tarixi matériyallargha asaslan'ghanda, gomindang merkizi hökümiti 1945-yilining otturiliridin bashlap, iligha qayturma hujum qozghash we milliy armiyening ürümchige hujum qilip, dawamliq sherqqe we bashqa rayonlargha kéngiyishining aldini élish üchün ichkiri xitaydin qoshun yötkeshke kiriship, jing we shixuda küchlük mudapi'e qorghanliri, istihkamlirini qurup, ikki déwiziyedin artuq eskirini küchini orunlashturghan.

Gomindang 8-urush rayoni qomandani ju shawlyang gomindang 29-guruppa armiyesining qomandani li téjünni barliq urushqa qomandanliq qilishqa, uning qarmiqidiki ikki déwiziyedin tüzülgen yéngi ikkinchi armiyening qomandani shé yiféngni shixuda turup, shixu, jing we bashqa jaylardiki barliq qoshunlargha biwasite qomandanliq qilishqa, 45-déwiziye komandiri général gu chini jing sépige qomandanliq qilishqa teyinligen.

Milliy armiye bash qomandanliq shtabi aldi bilen shixuni azad qilish üchün süydüng piyade eskerler polki, tarbaghatay 6-atliq eskerler polki, mongghul musteqil atliq diwiziyoni we muhapizetchiler batalyoni hem bir qisim partizanlarni shixu sépige yötkigen bolup, adem sani töt ming etrapida idi.

Süydüng piyade eskerler polki aldi bilen 1945-yili 2-séntebir küni shixuning sirtidiki muhim tayanch baza-chépenzini ishghal qilip, shixugha qistap keldi. Gomindang armiyesining shixu mudapi'e sépige orunlashturghan qoshunlirining adem sani 5 mingdin éship ketken bolup, gomindang qoshunliri shixuda üch qewet mudapi'e liniyisi qurghan. Toxti ibrahimning kitabida xatirilinishiche, ular shixuda köp sandiki mudapi'e istihkamliri, yüzligen mudapi'e gemiliri we akoplarni qurghan. Milliy armiye hujum qilidighan gomindang akoplirining aldi pütünley tüzlenglik we sazliq jay bolup, dalda bolghudek derex we bashqilarmu yoq idi.

4-Séntebir küni milliy armiye bash qomandani iwan palénow shixuni qorshawgha alghan qoshunlargha shixu nahiye bazirigha omumiy hujum qilish buyruqi chüshürdi.

Netijide, mutleq köp qismi Uyghurlardin terkib tapqan süydüng piyadiler polki asasliq hujumchi küchlük wezipisini atqurdi. Milliy armiye 5-küni gomindang qoshunlirining birinchi mudapi'e tosuqidin bösüp ötüp, shixu bazirining shimali teripidiki qaradöng mehellisini igilidi, 7-küni yene barliq küchlerni ishqa sélip, omumi hujum bashlap, gomindang armiyesining 2-mudapi'e liniyesini bösüp ötti, 8‏-séntebir küni tang seherde 3-mudapi'e liniyesini bösüp ötüp, shixu nahiye baziri toluq ishghal qilindi.

Milliy armiye shixugha hujum qilghan künning etisi, yeni 1945-yili, 5-séntebir küni milliy armiyening ghulja piyadiler 2-polki, tékes 1-atliq polki, ghulja zapas 4-polki, tunggan musteqil atliq batalyoni qatarliq herbiy küchliri jinggha hujum bashlighan bolup, oxshashla 8-séntebir küni jingdiki gomindang qoshunlirining qatmu-qat mudapi'e liniyeliri, akoplirini bösüp, ötüp, jingni ishghal qilghan.

Jing jéngigha qatnashqan tunggan musteqil atliq diwiziyonining shtab ofitséri, almutada yashighan ibrahim yawaxunning buningdin töt yil ilgiri sözlep bérishiche, jing jeng meydanida Uyghur, qazaq, tunggan, shibe jengchiliri ajayip qehrimanliq körsetken. Uyghur jengchisi zixrullam nadirof özi yalghuz düshmenning üch istihkamini partlitip, qehrimanliq yaratqan.

Milliy armiye zembirekchiler diwiziyonining komandiri, merhum polkownik esed téyipof hayat waqtida ziyaritimizni qobul qilip, milliy armiye zembirekchiler qismining jing we shixudiki jenglerde rolini jari qildurghanliqini sözlep bergen idi.

Sabiq sowét ittipaqi armiyesi polkowniki, tarixchi qehriman ghojamberdi bolsa, shixu we jing urushliridiki hujum taktikisi heqqide toxtilip, milliy armiyening qehrimanliqi arqiliq ghelibe qilghanliqini bildürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet