Уйғурларниңму һәрбий офитсерлар мәктипи болған (2)

Мухбиримиз үмидвар
2018-06-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Миллий армийә тәркибидики һәрбий мәктәп 3-нөвәтлик пиядиләр бөлүми оқуғучи-офитсерлири. 1949-Йили, 4-апрел.
Миллий армийә тәркибидики һәрбий мәктәп 3-нөвәтлик пиядиләр бөлүми оқуғучи-офитсерлири. 1949-Йили, 4-апрел.
RFA/Umidwar

Миллий армийә мәктипи әң илғар һәрбий илимләрни өгәткән иди

1944-1949-Йиллардики миллий азадлиқ инқилабниң ғәлибә мевисиниң капаләтчиси болған шуниңдәк әйни вақитта өзини дунядики төт чоң дөләтниң бири дәп давраң салған хитай гоминдаң дөләт армийәси үстидин ғәлибә қилған қудрәтлик миллий армийә өзиниң илгири-кейин 30 миңдин артуқ җәңчи-офитсериға игә болғанлиқи тарихи мәнбәләрдә қәйт қилиниду. Миллий армийә баш қоманданлиқ штаби өз армийәсиниң мунтизимлишиши, күчийиши вә һәрбий тәлим тәрбийә ишлириға баштин ахири юқири дәриҗидә әһмийәт бәргән иди. Миллий армийә тәркибидики баяндай миллий армийә һәрбий офитсерлар мәктипи 1947-йили, 1948-йили, 1949-йили, үч қарар оқуғучи қобул қилип, офитсер йетиштүрди. Һәрбир қарар икки ротиға бөлүнгән болуп, бири атлиқ рота, йәнә бири пиядиләр ротиси иди. Һәр бир қарарда 200 дин артуқ офитсер болуп, буниңда 100 атлиқ вә 100 пиядә әскәрләр офитсерлири тәрбийәлинәтти.

Баяндайға җайлашқан миллий армийә һәрбий офитсерлар мәктипидә оқутқучилиқ қилған, һазир алмутада яшаватқан сабиқ миллий армийә офитсери, 92 яшлиқ батур әршидинофниң сөзләп беришичә, миллий армийә офитсерлар мәктипиниң системилиқ дәрслири бар болуп, пиядиләр қисми бөлүминиң офитсерлири өгинидиған асаслиқ дәрсләрниң бири сәп түзүш қаидилири, йәни пиядә қошунниң сәп түзүлүши, команда бериш вә башқилар иди. Буниңда әң төвини визвоттин тартип таки юқириси полкқичә болған зор қошунларниң сәп түзүлүши, қоманданлиқ қилиш қаидилири сөзлинәтти. Йәни буниңда ротиларни, баталйон, полкларни тоғра орунлаштуруш, қандақ вақитта қандақ көләмдики қошунни ишқа селиш, рота, баталийонларниң өзара маслишиши вә башқиларму өгитиләтти.

Иккинчи хил дәрс гарнизон түзүлмиси болуп, буниңда бир шәһәрни қандақ қоғдаш, гарнизонни қандақ орунлаштуруш, шәһәр тинчлиқи, һәрбий мәхпийәтлик, әскәр вә офитсерларниң интизами һәм тәртипкә бойсунуш әһвалини назарәт қилиш һәм башқилар өгитиләтти. Гарнизонлар бир шәһәрниң мудапиәси вә униң һаят-мамати билән мунасивәтлик қошун түри иди.

Батур әршидинофниң ейтишичә, йәнә бир әң муһим дәрс тактика дәрси болуп, тактика дәрсидә өгинилидиған мәзмунлар көп иди. Буниңда визвот, рота, баталйон, һәтта полкқичә болған қошунларниң уруштики роли сөзлиниду. Бу, қандақ вақитта визвот, яки рота урушта қандақ рол ойнайду? қандақ вақитта рота яки баталйони қандақ ишқа селиш? дегәндәк мәсилиләр һәм уларниң вәзипилири вә башқа мәзмунларни өз ичигә алиду.

Сабиқ совет иттипақи армийәсиниң полковники, 1960-1980-йиллири арисида совет иттипақиниң оттура вә юқири дәриҗилик офитсерларни тәрбийәләш һәрбий мәктәплирини пүттүргән һәмдә 1944-1949-йиллиридики миллий азадлиқ инқилаби вә миллий армийә һәққидә тәтқиқат елип барған һазир алмутада яшаватқан тарихчи қәһриман ғоҗамбәрдиниң ейтишичә, миллий армийә һәрбий мәктипидики дәрсликләр совет иттипақи һәрбий мәктәплириниң дәрсликлиридин тәрҗимә қилинған болуп, улар өгәнгән тактика дәрсиниң мәзмун даириси әң мол, бир офитсер үчүн чоңқур өгинишкә тегишлик һесаблиниду, тактика илминиң даириси әң кәң болуп, бу йәнә қошунларни қандақ ишқа селиш, истратегийәлик пилан түзүш, чекиниш, һуҗумға өтүш, пилимот, зәмбирәк вә башқа еғир һәм йеник типтики қорал-ярақларни қандақ орунлаштуруп, қандақ вәзийәттә ишқа селиш, алақә қилиш вә башқа нурғун мәсилиләргә четишлиқ иди.

Қәһриман ғоҗамбәрдиниң ейтишичә, миллий армийәниң һәрбий тактикиси пәқәт совет армийәсиниң тактикилирини шу пети көчүрүвалмастин бәлки өз әһвали, җуғрапийәлик шараити һәм башқа өз әмәлий әһвалиға асасән бекитилгән. Миллий армийә һәрбий мәктипидә өгитилгән тактика дәрслики рошәнки, совет қизил армийәсиниң 1945-йилидин кейинки, йәни 2-дуня уруши дәвридики тәҗрибиләр асасида йеңиланған вә йәкүнләнгән әң йеңи, илғар вә заманивилашқан һәрбий тактика нәзәрийәси болуши мумкин. Әнә шу нәзәрийәләр вә дәрсликләр уйғур тилиға тәрҗимә қилинған иди.

1947-1949-Йиллири арисидики миллий армийә офитсерлар мәктипидики йәнә бир муһим дәрс офитсерлар чоқум мукәммәл билишкә тегишлик болған топографийә дәрси болуп, бу һәрбий хәритә вә йәр түзүлүшигә мунасивәтликтур. Буниңға йәнә акопни қандақ қезиш, бир әскәр қандақ қилип йошурунуши керәк? әскәр қандақ акоп ясиши керәк яки чоң акопларни қандақ ясаш керәк, дөт -зот қатарлиқ қоғдиниш орунлири вә истиһкамларни қандақ ясаш керәк шуниңдәк қорал-ярақларни истиһкамларға қандақ орунлаштуруш, мәсилән зәмбирәкләрни қандақ орунлаштуруш керәк?пилимотларни қандақ қоюш керәк дегәндәк вә башқа нурғун соалларға четишлиқ билимләрдур

Қәһриман ғоҗамбәрдиниң қаришичә, батур әршидиноф дегәндәк, миллий армийә һәрбий мәктипидики топографийә дәрслири йәнә өзгичә алаһидиликләргиму игә иди.

Офитсерлар үчүн җайларниң йәр шәклиниң уруштики ролини билиш бәк муһимдур шуниңдәк хәритиләрму наһайити муһим, хәритиләрдики масшитабқа қарап арилиқ вә вақитни бәлгиләш мумкин. Шуниң үчүн һәрбий хәритиләрдики зор сандики һәр хил шәртлик бәлгиләрни бирму бир билиш керәк.

Батур әршидинофниң әслишичә, офитсерлар йәнә пилимот вә башқа қоралларниң һәр хил түрлирини ишлитишниму яхши өгиниши шәрттур. Қәһриман ғоҗамбәрдиниң дәлиллишичә, миллий армийә пилимотлири вә башқа қораллириму һәр хил иди. Офитсерлар чоқум мундақ қоралларниң һәммисини яхши билиш шәрт иди. Бу өлчәм әйни вақиттики совет һәрбий мәктәплиридә вә башқа әлләр һәрбий мәктәплиридиму ортақ иди әлвәттә. Офитсерлар ашу һәр хил қоралларни ишлитишни яхши билгәндә җәңчиләргә һәм уни өгитәлиши шуниңдәк пилимот вә башқа типтики қоралларни җәң әһвалиға қарита қандақ чағда вә қандақ шәкилдә ишлитишни бәлгилийәләйтти.

Миллий армийә офитсерлар мәктипиниң муқим дәрслик материяллар бар болуп, пүтүн дәрслик қолланмилар рус тилидин уйғур тилиға тәрҗимә қилинған. Булар рәсмий мәтбәәдә бесилип китаб -қолланма сүпитидә тәйярлинип оқуғучиларға тарқитип бериләтти. Сабиқ совет армийәси полковники, тарихчи қәһриман ғоҗамбәрдиниң қаришичә, әйни вақиттики миллий армийә офитсерлар мәктипи өз дәври шараитиға нисбәтән мукәммәл вә сәвийәси бир қәдәр юқири һәрбий мәктәп болуп, миллий армийәниң җәңләрдики ғәлибилири вә униң гоминдаң армийәсигә тақабил туруш иқтидари бу мәктәпниң тәрбийәләш иқтидари биләнму мунасивәтликтур. Һәрбий мәктәпни пүттүргән офитсерларниң һәрбий қоманданлиқ сәнити, билим иқтидари, мәсилиләрни чүшиниш вә һөкүм қилиш иқтидари юқири болған. Әнә шу сәвәбләрдин уйғур қатарлиқ милләтләр арисидин йетишип чиққан рота, баталйон, полк вә бригада командирлири миллий армийәниң үч йөнилиштики җәңлиригә тоғра командирлиқ қилип, өзлиридин бир қанчә һәссә көп гоминдаң армийәсини тармар қилди.

Миллий армийәниң баяндай һәрбий мәктипи өзиниң йетәрлик оқутқучилар қошуниға игә болуп, көпинчә дәрсләрни уйғур офитсерлар өзлири берәтти. Пүтүн дәрсләр уйғур тилида сөзлинәтти.

Миллий армийә офитсерлар мәктипи әйни вақитта пүтүн совет иттипақини өз ичигә мәркизи асия районидики бирдинбир миллийлиққа игә, миллий тилда, йәни уйғур тилида дәрс беридиған кәспий һәрбий мәктәп иди. Мундақ өзбек, қазақ, қирғиз, езәр қатарлиқ түркий тилларда дәрс беридиған һәрбий мәктәпләр йоқ болуп, совет җумһурийәтлиридики һәрбий мәктәпләрдә пүтүнләй рус тили ишлитилгән иди.

Батур әршидиноф 1949-йили, 12-айда миллий армийә 5-корпусқа өзгәртилип, икки девизийәгә айрилғанда, муһәммәд имин иминоф қоманданлиқидики 13-девизийәниң штаби билән қәшқәргә берип орунлашқан һәмдә 1950-йиллардин кейин һәрбий сәптин бошап, мәмурий вә илмий саһәләрдә ишлигән. 1960-Йилларда совет иттипақиға көчүп кәткән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт