Мунир йерзин : дәлилқан сугурбайеф әхмәтҗан қасимини һөрмәт қилатти вә рәһбәрликигә бойсунатти

Мухбиримиз үмидвар
2018-11-08
Share
Tarikhchi-Munir-Yerzin.jpg Тарихчи мунир йәрзин соз созлимәктә. 2017-Йил 19-октәбир, алмата, қазақистан.
RFA/Oyghan

Һазир қазақистанниң алмута шәһиридә яшаватқан 91 яшлиқ тарихий шаһит мунир йерзин әпәнди өзиниң 1947-1949-йиллири ғулҗида нәшр қилинған «инқилаби шәрқий түркистан» гезитидә ишләш җәрянида көргән-билгәнлирини баян қилди. У, әслимисиниң бүгүнки давамида 1946-йили, 7-айда гәрчә, гоминдаң билән шәрқий түркистан җумһурийити һөкүмити арисидики тинчлиқ битими бойичә бирләшмә һөкүмәт қурулған болсиму, лекин хәлқниң «шәрқий түркистан җумһурийити» дегән намни давамлиқ қоллинивәргәнликини, или, тарбағатай вә алтайдин ибарәт азад үч вилайәтниң һечқачан гоминдаң һөкүмитигә бойсунмай өз мустәқиллиқини сақлиғанлиқини баян қилди.

Мунир йерзинниң әслишичә, 1947-йили 10-айда осман батурниң или һөкүмитигә қарши исяни бесиқтурулуп, алтай қайтурувелинип, дәлилқан сугурбайеф валийлиққа тәйинләнгәндин кейин у «инқилаби шәрқий түркистан» гезитиниң мухбири сүпитидә алтайға әвәтилгән. Уни дәлилқан сугурбайеф қизғин қарши алған.

Мунир йерзин әпәндиниң әслишичә, дәлилқан сугурбайеф миллий армийәниң шималий фронт қоманданлиқ вә алтай валийлиқи вәзиписигә тәйинләнгән болуп, у әхмәтҗан қасиминиң орунлаштуруши вә буйруқини иҗра қилатти. У, әхмәтҗан қасимини наһайити һөрмәт қилатти. Генерал майор дәлилқан сугурбайеф үрүмчидики гоминдаң һәрбий даирилириниң алтай вә башқа җайлардики қазақларни уйғурларға қарши қоюш, алтайни осман батур арқилиқ шәрқий түркистан инқилаби һөкүмитидин парчилаш тактикисини тармар қилишқа һәссә қошқан шәхс иди.

1947-Йилидин башлап хитай гоминдаң һөкүмити тәрәп азад үч вилайәтни иқтисадий җәһәттин қамал қилиш, сиясий җәһәттин муқимсизлаштуруш сияситини қолланған болуп, осман батур исяни үч вилайәтниң иқтисадиға еғир тәсир көрсәткән. Әхмәтҗан қасими башчилиқидики инқилаби һөкүмәт пүтүн имканийәт билән үч вилайәтниң, җүмлидин алтайниң иқтисадий әһвалини яхшилашқа тиришқан. Нәтиҗидә, или, тарбағатайдики хәлқ турмуши хитай гоминдаң һөкүмранлиқидики йәттә вилайәттикигә қариғанда алаһидә яхшиланған.

Мунир йерзин әпәнди 1949-йили, 7-айда алтайдин қайтип келип, шу йилиниң ахириғичә« инқилаби шәрқий түркистан» гезитидә ишлигән. Бу гезит хитай компартийәси уйғур елини игилигәндин кейин әмәлдин қалған вә «или гезити» гә өзгәртилгән. Мунир йерзин әпәнди 1950-йилларда совет иттипақиға көчүп кәткән болуп, шуниңдин тартип алмутада уйғур вә оттура асия хәлқлири тарихи тәтқиқати билән шуғулланған.

Тәпсилатини төвәндики улиништин аңлаң.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт