Полат қадир турфаниниң вапат болғанлиқиниң 44 йиллиқи мунасивити билән униң иш - излири йәнә бир қетим әсләп өтүлди

Мухбиримиз әркин тарим
2014.08.24
polat-qadir-turfani.jpg Полат қадир турфаниниң қәбриси. (1919-1970)
RFQA/Erkin


Уйғур милли һәрикитиниң муһим шәхислиридин бири болған полат қадири турфани бундин 44 йил бурун 8 - айниң 26 - күни түркийәниң истанбул шәһридә аләмдин өткән. У, бир тарихчи вә җурналист болуш сүпити билән йезип қалдурған әсәрлири түркийәдики шәрқий түркистан тәтқиқати билән шуғуллиниватқан кишиләр үчүн муһим тарихий мәнбә болмақта.

Полат қадири турфани язған икки әсәр түркийәдә түрк тилида нәшир қилинғанниң сиртида 2014 - йили әнқәрә университети тил вә тарих җуғрапийә факултетлирида рамазан ақбаш исимлик оқуғучи “тарихчи, журналист зиялий шәрқий түркистан азадлиқ паалийәтчиси полат қадири турфани вә униң иш - излири” мавзулуқ оқуш пүттүрүш мақалиси язди.

Униң 1960 - йили нәшир қилинған “хитай мустәмликиси шәрқий түркистан” мавзулуқ китаби билән 1947 - йили үрүмчидә йезилған “өлкә тарихи” намлиқ китаби йеқинда түркийәдә нәшир қилинди.

Полат қадири турфани ким?

Полат қадири 1919 - йили үрүмчигә қарашлиқ қутуби наһийәсидә деһқан аилисидә дуняға кәлгән. У, шинҗаң дарилмуәлиминни алий нәтиҗә билән пүттүргәндин кейин 1941 - йили “шинҗаң гезити”дә тәрһрирлик қилишқа башлиған болуп, қисқа заман ичидә баш тәһрирликкә өскән. У, 1943 - йилида милләтчилик қалпиқи билән түрмигә ташланған болуп, 6 ай түрмидә ятқандин кейин қайта хизмәт орниға қайтқан. 1949 - Йили, полат қадири турфани әпәнди әйса йүсүп алптекин вә муһәммәд имин буғралар билән кәшмиргә қечип чиқип 3 йил у йәрдә турғандин кейин түркийәгә кәлгән. Түркийәдә әйса йүсүп алптекин билән мәмәтәмин буғраниң катипи болуп ишлигәндин сирт, истанбул университети тил әдәбият факултетида хитайчә дәрс бәргән. У, 1966 - йили германийәниң миюхен шәһридики азадлиқ радиосида хизмәткә башлиған.

Полат қадири турфани бундин 44 йил бурун 1970 - йили 8 - айниң 26 - күни йүрәк кесили билән вапат болған. У вәтәндин 2 балиси билән айилини ташлап кетишкә мәҗбур болған. Соғуқ уруш мәзгилидә бала - чақилириниң чәтәлгә елип чиқиш мумкин болмиғачқа түркийәлик бир аял билән той қилған болуп униңдин пәрзәнти болмиған.

У, түркийә билән германийәдики вақитлирида шәрқий түркистан мәсилиси тоғрисида көп санда мақала йезип қалдурған.

Полат қадир турфаниниң қизи чолпан ханим 2013 - йили 5 - айниң ахирида истанбулға келип 5 яш вақтида айрилған, узун йил қәйәрдә икәнликидинму бихәвәр яшиған дадиси полат қадир турфаниниң қәбрисини тепип дуа қилип көз йеши төкти. Аллаһ полат қадири турфаниниң ятқан җайи җәннәт болсун.

Полат қадири турфани һәққидә уйғур зиялийлири билән сөһбәт елип бардуқ.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.