Каң йовейниң саяһәтнамисидики «түрк» аталғусиниң ишлитилиши вә келип чиқиш тарихи

Мухбиримиз әркин тарим
2013-11-24
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Каң йовей
Каң йовей
Public Domain


19 - Әсирниң ахирлирида хитайлар османийә дөлитини қобул қилишқа башлиған. Әмма османийә дөлитиниң исмини «османли, яки дөлити алийә» дәп атимиған. Хитайлар османийә дөлитиниң исмини ғәрб мәнбәлиридин пайдилинип «көктүрк» исми билән ипадиләп кәлгән, буниңда ғәрб мәнбәлириниң тәсири болған.

1908 - Йили османийә императорлуқи иккинчи ислаһатни елан қилған күнидә, каң йовей исмида бир хитай сәйяһ романийә арқилиқ истанбулға кәлгән. У истанбул хәлқиниң җушқунлуқи вә хушаллиқини өз көзи билән көргән. Сәйяһ каң йовей истанбулдики барлиқ җами вә мәсчитләрни, истанбулдики аралларни, кочиларни бир - бирләп айланғандин кейин бир саяһәтнамә йезип қалдурған. Әмма бу саяһәтнамә түркийидә пәқәт билинмәйду. Бу йәрдә қизиқарлиқ болған нәрсә китабниң исми. Аптор китабниң исмини «түрк саяһәтнамиси» дәп қойған. Бу йәрдики хитайчә «ту җүә» аталғуси көктүркләр мәнисини ипадиләйдикән. Әслидә китабниң исмини «османийә империйиси саяһәтнамиси» дейиши керәк иди. Китабда көктүрк дөлитиниң исми үчүн ишлитилгән «көктүрк» аталғуси билән йезилиши тәтқиқ қилишқа тегишлик бир тема. Бу һәқтә др. Әркин әкрәм әнқәрә университетида өткүзүлгән түркологийә йиғинида бир илмий доклат бәрди. Бүгүнки тарих вә бүгүн программимизда доклаттин арийәләр аңлитимиз. У, мақалисидә каң йовейниң саяһәтнамиси тоғрисида мәлумат бәргәндин кейин, бу китабта ишлитилгән түрк аталғусидин чиқиш қилип, түрк аталғусиниң келип чиқиши, хитай алимларниң түрк сөзини қандақ ишләткәнлики, уйғурларниң қачандин тартип түрк аталғусини ишләткәнликигә охшаш суалларға җаваб бәргән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт