Тарихтики япон - моңғул уруши вә япон дөләт идийиси

Ихтиярий мухбиримиз қутлуқ
2013-07-21
Share

Японийә кейото университетиниң тарих пәнлири профессори сегия масаки әпәнди йеқинда өзиниң «моңғулларниң японийигә һуҗум қилиши вә япон мәдәнийити» намлиқ мақалисини елан қилған.

Аптор мақалисидә японийә тарихида йүз бәргән урушларға япон тарихчилириниң,обзорчилириниң қарашлирини вә баһалирини оттурға қоюш билән биргә японларниң әзәлдинла мунқәриз қилинмиған, башиларниң мустәмликисигә учримиған дөләт икәнликидин өзиниң иптихарлинидиғанлиқини билдүргән.Шундақла мақалисидә бир қисим японларниң тарихта тәйвәнгә қилинған таҗавузчилиқни ақлиғанлиқиниму көрситип өткән.

Аптор мақалисидә моңғуллар билән японлар арисида йүз бәргән урушқа ғәрблик тәтқиқатчиларниң бәргән баһаси һәққидә тохтилип бу һәқтә мундақ баян қилған:

Моңғуллар японийигә һуҗум қилди.Японийә тарихидики бу уруш,әнгилийилик мәдәнийәт тәтқиқатчиси тойнбее тәрипидин мундақ тәрипләнгән;1274 - йили,моңғоллар билән японлар арисидики бу уруш гоя әйни вақиттики юнанлар билән парислар арисида йүз бәргән урушқа охшайду. Урушта гретсийә дөлити, җуғрапийилик орни, әскири күчи өзидин нәчә һәссә зор болған парисларни йәңгәнгә охшаш, моңғуллар билән японлар оттурисидики уруштиму, кичиккинә арал дөлити моңғулларни йәңди.

Аптор мақалисидә йәнә русийә - японийә арисида партлиған урушта хан аилисиниң русларни йеңиш үчүн, моңғуллар билән болған урушни катта хатирлигәнликиниму әскәртип бу һәқтә мундақ баян қилған:13 - әсирдики моңғуллар билән болған урушниң ғәлибиси японийидә дағдуғилиқ хатирлинип,1892 - йили бу урушниң мувәппәқийити һәққидә мәхсус нахша иҗад қилинған.Әйни чағдики бу урушқа қоманданлиқ қилған һәрбий қомандан һоҗу токимуне вапат болуп,узақ йиллар өтүп,мейҗи дәвригә кәлгәндә японийә падишаһ аилиси тәрипидин һәрбий қомммандан һуҗу токимунеға юқири дәриҗилик һәрбий орден берилип,тартуқланған. Мейҗи дәвридә моңғуллар билән болған урушиниң һәрбий қомандани һоҗу токимунениң хатирлинишиниң сәвәби, бу дәл русийә японийигә һуҗум башлиған вақит болуп, шаһ аилиси бу қетимқи русийә билән болған урушитиму, моңғуллар билән болған илгирики уруштикидәк ғәлбини қолға кәлтүрүш йүзүсидин,тарихтики уруш сәркәрдилирини шу сәвәбтин һөрмәт туйғуси ичидә қайта хатирләнгән.

Аптор мақалисидә японийилик мәшһур обзорчи куреи әпәндимниң японийә тарихидики урушларға бәргән өзгичә қарашлири һәққидиму тәпсили тохтилип, бу тоғрисида мундақ баян қилған:узун муддәт деңиз астидики һайванатлар тәҗирбәханисида моңғолийә қойиниң тәтқиқатини елип беришни һавалә қилған, японийилик обзорчи куреи әпәндим, японларниң миллий характерини тәнқидләп мундақ дәйду:

- Кишиләрниң ейтишичә, мустәмликичиләр, мустәмликкә қилинғучиларни тиздин унтуп кетиду.Әмма мустәмликә қилинғучилар,мустәмликичиләрни мәңгү унтуп кетәлмәйду - дейишиду. Мениңчә бу тоғра ейтилған сөз әмәс. японлар моңғулларниң һуҗумини, иккинчи дуня урушидики америка билән болған җәңдики мәғлубийитиниму унтуп кәтти. Буларни пәқәтла әслимиди. японларниң бундақ тарихларни унтуп кетиши алаһидә әһвал. Илгири токйодики бир университетниң чәтәллик оқуғучилар ятақ бинасида олтуруш қиливататтуқ. Бир корийилик оқуғучи японлар корийини бесивалған дәп японлар үстидин шикайәт қилип, японларни тәнқидләватқан вақитниң өзидә бир моңғул оқуғучи керип - кәлди. Буниң билән корийилик оқуғучи, өзиниң сөзләватқан японлар тоғрисидики темисини дәрһал өзгәртип, тарихта моңғуллар бизгә һуҗум қилған дәп сөз башлиди. Тарихниң һөкүми шуки милләтниң миллий характери, дәвирниң идийисигә мас һалда өзгирип туриду.19 - Әсирдә дуня әллириниң бир - бирини мустәмликә қилиш идеологийиси юқири пәллигә өрлигән дәвир иди. Биринчи дуня урушидин кейин дуняниң мустәмликә қилиш сиясити, таҗавузчилиқ қилиш сияситигә өзгәрди. Әйни вақиттики моңғулларниң япон, корийигә һуҗум қилиши,кишиләрниң нәзиридә яман көрүлгән болсиму,әмма бу урушни йәттә әсирдин кейин йәни 20 - әсирдә японийилик тарихчи окада һидеһиро, моңғул - япон урушини«дуня тарихиниң туғулуши» дәп атиди.

Аптор мақалидә йәнә обзорчи куреи әпәндимниң японларниң тәйвәнни бесивелишиға болған қарашлири һәққидиму қисқичә учур берип бу һәқтә мундақ дегән:

- Обзорчи куреиниң қаришичә, японларниң тәйвәнни бесивелиши тәйвәнликләрниң нәзиридә,бу бир хил японларниң тәйвәнликләргә қилған зиянкәшлики дәп қаралсиму, әмма мутләқ көп сандики тәйвәнликләр бундақ дәп қаримайду. Тәйвәнлик тарихшунас тәтқиқатчилар японийә үстидин һәргиз шикайәт қилмайду.Бу бәлким дәвирниң тәйвәнликләрниңқ қаришини өзгәртивәткилидин болса керәк.

Аптор мақалисидә, моңғулларниң һуҗумиға қарши елип берилған япон хәлқиниң қаршилиқи уруши тоғрисида тохтилип бу һәқтә мундақ баян қилған: моңғулларниң японийигә һуҗум қилиши,японларниң өзини қоғдап, ғәлбигә еришип, мустәмликидин сақланған болса,моңғуллар хитайниң җәнубий сулалисиға һуҗум қилип, уларни бесивалған. Моңғуллар буниң билән өзлириниң күчлүк болған армийисини тәшкиллигән.

Аптор мақалисиниң ахирида моңғулларниң һуҗумиға қоманданлиқ қилған һәрбий сәркәрдә һоҗу токимунениң әқил - парасити һәққидә тохтилип, бу һәқтә мундақ баян қилған:13 - әсирдики моңғул - япон урушиға қоманданлиқ қилған һоҗу токимуне өзи қошун тәшкилләп, өзиниң диний, әпсаниви қарашлириға асаслинип туруп, «японийини тәңри өз панаһида сақлайду.«Дегән идийиси билән уруш қилип,

Урушта ғәлбә қилған. японийә тарихидики 7 - әсирдики шотуку тайши шаһзадә заманисидин башлап, японийә хитайдики һечқандақ сулалиләрниң һуҗумиға учрап бақмиған. Сәвәби японийә җуңгуоға әгәшмигән.Әгәр японийә җуңгуоға әгәшкән болса, бәлким аллиқачан хитай хәлқ җумһурийитиниң хәлқ азадлиқ армийиси тәрипидин ишғал қилинип, бәлким тибәт, ички моңғуллардәк хитайниң аптономийиси болар - иди.Тарихта моңғуллар японға икки қетим һуҗум қилған,үчинчи нөвәт һуҗум қилиш пиланида болған болсиму, һуҗум қилмиған. Корийәниң 10 - әсирдин 14 - әсиргичә һөкүм сүргән,корийә тарихидики корйо ханданлиқи японға һуҗум қилмақчи болған болсиму, һуҗум қилмиған.

Зияритимизни қобул қилған һюма әпәнди японийиниң башқа дөләтләрниң ишғалийитигә учримаслиқи сәвәби һәққидә тохтилип мундақ деди:

японийә мейҗи дәвридин башлап ойғиниш һасил қилип, илим - пән,маарип,дөләт қурулмиси вә һәрбий җәһәттә ғәрбниң тәрәққиятини тиздин қобул қилип, өзини қоғдашқа өткәнликидин болса керәк дәп қараймән.

Аваз улинишидин тәпсилатини аңлаң.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.