22 - Май әтигәнлик базарға һуҗум қилиш вәқәсидин кейин уйғур вәзийити җиддийләшти

Мухбиримиз меһрибан
2014-05-23
Share
Xitay-qoralliq-saqchi-urumqi-kocha-305 Бүгүн, 13 - ийул, үрүмчидә 2 уйғурни етип өлтүргән вә бирини йариландурған нәқ мәйданни сақлап турған 2 хитай сақчиси.
AFP Photo


22 - Май үрүмчи хәлқ бағчиси йенидики әтигәнлик базарға һуҗум қилиш вәқәсидин кейин, уйғур вәзийити йәнә җиддийләшти. Даириләр бу бир йил ичидә үрүмчи қатарлиқ шәһәрләрдә қәрәллик һалда террорлуққа қарши туруш маневирлири өткүзүлидиғанлиқини җакарлиди. Уйғур районидики идарә - җәмийәт, мәһәллә - койларда қаттиқ бихәтәрлик тәдбирлири елинип, қәшқәр шәһиридики бәзи аһаләр районлирида хитай өлкилиридин келип тиҗарәт қиливатқан хитай пуқралириға өз бихәтәрлики үчүн, шараити яр бәрсә башқа җайларға берип тиҗарәт қилиш уқтурулди.

Диққитиңлар мухбиримиз меһрибанниң бу һәқтики программисида болсун.

22 - Май үрүмчи хәлқ бағчисиниң арқа дәрвазиси йенидики әтигәнлик базарда йүз бәргән партлаш вәқәси хитай һөкүмити тәрипидин "зораванлиқ, террорлуқ вәқәси" дәп елан қилинғандин кейин, үрүмчи, қәшқәр, хотән, атуш қатарлиқ көплигән уйғур шәһәрлиридә қаттиқ бихәтәрлик тәдбирлири елинди. Һәтта хитай пайтәхти бейҗиң шәһири вә башқа хитай шәһәрлиридиму коча чарлиғучи сақчилар вә сақчи аптомобиллири көпәйтилип, айродром, пойиз истансиси, йолучилар бекәтлири вә башқа аммиви сорунларда бихәтәрлик тәдбирлири күчәйтилди.

Мәлум болушичә, хитайдики барлиқ айродромларда бихәтәрлик тәдбирлири күчәйтилгән. Болупму, үрүмчидики партлитиш вәқәсиниң алдин - ала пиланланған зәнҗирсиман партлитиш вәқәси икәнлики вә башқа җайлардиму бу хил партлитиш вәқәлири йүз бериши мумкинлики һәққидики хәвәрләрниң тарқилиши, хитай даирилирини қаттиқ чөчүткән. Хитай мәркизи һөкүмити үрүмчигә алаһидә хизмәт өмики әвәтип, җайларда бихәтәрлик тәдбирлири күчәйтилидиғанлиқини уқтурди. Хитай сиясий қанун әмәлдари миң җйәнҗу мухбирларға бәргән баянатида, вәқәниң "пиланланған терорлуқ һуҗуми" икәнликини әскәртип, вәқәгә четишлиқ гумандарларниң қаттиқ бир тәрәп қилинидиғанлиқини билдүрди. 23 - Майдики хитай һөкүмәт хәвәрлиридә дейилишичә, даириләр йәнә, нөвәттә һәрқайси чегра еғизлири вә йоллардики тәкшүрүш понкитлирида мәхсус сақчиларни турғузуп, йолучиларниң тәкшүрүлидиғанлиқини, партлатқуч дора вә қорал - ярақ әткәсчиликигә зәрбә берилидиғанлиқини алаһидә уқтурған.

Мәлум болушичә, вәқә йүз бәргәндин кейин, үрүмчи даирилири уқтуруш чүшүрүп, муқимлиқни сақлап, террорлуққа қарши турушни тәкитлигән. Уйғур аптоном район даирилири йәнә бу бир йил ичидә үрүмчи қатарлиқ шәһәрләрдә қәрәллик һалда террорлуққа қарши туруш маневирлири өткүзүлидиғанлиқини җакарлиған. Йүз бәргән вәқә һәққидә җамаәт пикриниң тарқилип кетишиниң алдини елиш үчүн, аммиви учур вастилири вә интернеткә қарита җиддий тәдбир елип, вәһимилик ялған учур тарқатқучиларниң, милләтләр иттипақлиқиға бузғунчилиқ қилиған сөз - һәрикәтләрдә болғучиларниң қаттиқ җазалинидиғанлиқини алаһидә уқтурған. Даириләр йәнә, вәқәдә яриланғанлар тошулған дохтурхана, делоға мәсул сақчихана вә вәқә йүз бәргән әтигәнлик базар әтрапидики районларниң телефон улинишниму қаттиқ контрол қилған.

22 - Май үрүмчи әтигәнлик базиридики партлаштин кейин, гәрчә хитай һөкүмити аммиви учур вастилиригә қаратқан контроллуқни күчәйткән болсиму, әмма хитай тор бекәтлиридә террорлуқ һуҗуми вә партлаш еһтималлиқи һәққидики һәр хил вәһимилик хәвәрләр көпийип вәзийәт җиддийләшти.

22 - Май күни йәнә шаңхәйдин үрүмчигә учқан икки айропилан, йолучилар тәминлигән "айрупиланда бомба болуши мумкин" дегән учурға асасән ләнҗу айродромида тохтитилип тәкшүрүлгән. Хитайниң 23 - май җүмә күнидики хәвәрлиридә, айропиланда һечқандақ партлитиш буюмлири байқалмиғандин кейин, бу учурни йәткүзгән 3 нәпәр йолучиниң сақчилар тәрипидин тәкшүрүлүватқанлиқи, қалған йолучиларниң башқа айропиланда үрүмчигә йолға селинғанлиқи хәвәр қилинди. Ундин башқа хоңкоң сода теливизийисиниң хоңкоңдики кишилик һоқуқ мәркизиниң учуридин нәқил елип бәргән хәвәридә, 23 - май күни сәһәр саәт 1 дә қизилсу областиниң мәркизи атуш шәһиридиму бирнәччә қетимлиқ партлаш авази аңланған болсиму, әмма хитай һөкүмәт даирилириниң бу һәқтә ениқ мәлумат бәрмигәнлики хәвәр қилинди.

22 - Май пәйшәнбә күни үрүмчи әтигәнлик базирида партлаш йүз бәргәндин кейин, хитай һөкүмәт даирилири аммиви учур алақә вастилиридә вәқә һәққидики ялған учурларни тарқатқучиларни, қутратқулуқ тәшвиқатида болғанларни җазалайдиғанлиқини уқтурған болсиму, әмма хитай һөкүмәт мәтбуатлириниң хәвәрлиридики, вәқәдә өлгүчиләрниң сани вә гумандарлар һәққидә икки күндин буян бир - биригә охшимайдиған хәвәрләрни бериши диққәт қозғимақта.

22 - Май күни хитай һөкүмәт хәвәрлиридә вәқәдә 31кишиниң өлүп, 94 кишиниң яриланғанлиқини хәвәр қилди, әмма 23 - май күни хитайниң шинхуа агентлиқи вәқәдә өлгүчиләрниң 39 киши икәнликини, 94 кишиниң яриланғанлиқини хәвәр қилди.

Хитай мәтбуатлирида гумандарлар һәққидиму бир - биригә охшимиған хәвәрләр берилди. Даириләр 22 - май күнидики һөкүмәт хәвәрлиридә вәқәгә четишлиқ болуши мумкин дәп қариған икки гумандарниң рәсими вә кимлик номурини елан қилип, җәнубий уйғур районидин кәлгән 29 яшлиқ абдуреһим мәмәт вә 26 яшлиқ мәмәттурсун ясин исимлик икки уйғурниң, партлитиш вәқәсидин кейин, 508 - номурлуқ аптобусға олтуруп қечип кәткәнликини, бу иккәйлән үстидин тутуш буйруқи чиқирилғанлиқини уқтурған иди. Әмма, хитай торлириниң 23 - майдики хәвәрлиридә, үрүмчи әтигәнлик базиридики партлитиш вәқәсидики гумандарлардин қурбан қеюм, абләт нияз қатарлиқ иккәйләнниң бириниң үрүмчидә икәнлики хәвәр қилинди.

Хитайниң һөкүмәт мәтбуатлиридин шинхуа ториниң 23 - май җүмә күнидики хәвиридә болса, үрүмчи әтигәнлик базиридики партлитиш вәқәсиниң бултур йил ахиридин башлап пиланланған вәқә икәнлики хәвәр қилинди. Хәвәрдә бу вәқәгә четишлиқ 5 гумандарларниң гумилиқ икәнлики илгири сүрүлүп, партлитишқа қатнашқан мәмәт имин, абләт абдуқадир қатарлиқ 4 нәпириниң нәқ мәйданда аптомобил билән биллә партлап өлгәнлики, нурәхмәт аблипиз исимлик йәнә бирәйләнниң 22 - май күни кәчқурун корла шәһиридә тутулғанлиқи хәвәр қилинди.

Үрүмчидин җу фамилилик бир хитай пуқраси радиомиз зияритини қобул қилип,22 - май әтигәнлик базарда йүз бәргән аптомобил билән һуҗум қилиш партлитиш вәқәсидин кейин үрүмчи вәзийитиниң җиддийләшкәнликини вә партлитиш вәқәсидики гумандарлар һәққидә һөкүмәт даирилири бәргән мәлуматлардики охшимаслиқниң пуқралардики вәһимини күчәйткәнликини билдүрди.

Радиомиз игилигән башқа әһваллардин мәлум болушичә, нөвәттә уйғур районидики вәзийәт барғанчә җиддийлишип, пуқралар арисидики вәһимә күчәйгәндин кейин, бәзи йәрлик даириләр уқтуруш чиқирип, бихәтәрлик тәдбирлириниң күчәйтилидиғанлиқини җакарлап,хитай пуқралирини өзини - өзи қоғдашқа чақирған. Мәсилән, 22 - май күни қәшқәр шәһәр явағ кочиси аһалиләр комитети тәрипидин чиқирилған уқтурушта, райондики хитай дукандарларниң өзиниң бихәтәрликини қоғдиши тәләп қилинғандин башқа, әгәр шараити яр бәрсә башқа җайларға көчүп кетип тиҗарәт қилишини тәвсийә қилған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт