Tyen'enmén meydanidin nyu-york dewr meydanighiche

Muxbirimiz gülchéhre
2015.06.03
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Xitay-4-iyun-herkiti-305 4 ‏ - Iyun tyenenmén weqesi uyushmisining logoliridin biri.
RFA

1989-Yili 3-iyun yérim kéchide, kommunist xitay hökümitining xelq azadliq armiyisi tanka-bronéwikliri bilen béyjing tyen'enmén meydanigha basturup kirdi. Bu waqit xitaygha démokratiye telep qilip bashlan'ghan oqughuchilar namayishigha 50 kün bolghan, pütün xitayda bu namayishqa awaz qoshquchilar 100 milyondin ashqan peyt idi, tyen'enmén meydanida tinchliq namayishi élip bériwatqan achliq élan qilip halsirighan namayishchi oqughuchilar oqqa tutuldi, tankilarda basturuldi. Bu qanliq basturush 5-iyun'ghiche dawam qildi. Tyen'enmén meydani bigunah xelqning qénigha boyaldi. 1989-Yilidiki xitay oqughuchilar herikiti tarixta meydan'gha kelgen eng zor kölemlik namayish bolghan bolsa, xitayning tyen'enmén meydanida ulargha qarita élip barghan qanliq basturushi yershari yüzide körülgen,tinch oqughuchilargha qaritilghan eng éghir qirghinchiliq bolup tarixqa pütülgenliki éytildi. Xitayning tyen'enmén weqesige chétishliq puqralirigha qaratqan ziyankeshlikliri, basturushliri 26 yildin buyan dawam qiliwatqanliqi bildürülmekte.

26 Yildin buyan tyen'enmén weqesining qaldurghan yarisi xitay xelqning qelbide hazirmu qanawatqan bir yara. Mezkur oqughuchilar démokratik herikitining bir qisim yétekchiliri qatnashchiliri chet'ellerde sürgünde yashimaqta, shulardin béri yillarche xitay türmiside yétip qoyup bérilgendin kéyin 1994-yilidin bashlap amérikida yashawatqan xitay démokratik heriketchi wang jüntaw.

26 Yil ilgiri tyen'enmén meydanida uning xitay qoralliq eskerliri we tankiliri aldida “Bizge démokratiye kérek! kommunistik partiye yoqalsun!” dégen choqani bügün nyu-york dewr meydanida yangridi.

3-Iyun charshenbe nyu-yorkta tyen'enmén weqesining 26 yilliqini xatirilesh namayish meydanidin ziyaritimizni qobul qilghan xitay démokratik pa'aliyet yétekchiliridin wang jüntaw ziyaritimizni qobul qilip, 4-iyunni xatirilesh pa'aliyetliri heqqide melumat berdi.

Wang jüntawning chüshendürüshiche nyu-yorkta élip bérilghan tyen'enmén weqesining 26 yilliqini xatirilesh namayishi charshenbe küni sa'et 10 da resmiy bashlan'ghan, pa'aliyet ikki guruppigha bölünüp élip bérilghan bolup 70 tin artuq bir guruppa mexsus xitaydin ilham toxtini öz ichige alghan türmidiki 31 neper wijdan mehbuslarni qoyup bérishni telep qilip dewr meydanidin, yene bir guruppa yüzdin artuq kishi bolsa xitay erzdarlar qoshunidin terkib tapqan bolup ikkige bölün'gen bu namayishchilar lozunkilirini kötürüp “Xitay kompartiyisi yoqalsun”, “Xitaygha démokratiye”, “Parixorlar yoqalsun” dégendek sho'arlarni towlap xitay elchixanisi aldigha yighilip namayishini dawamlashturuwatqan iken.

Wang jüntaw yene bügünki namayishta namayishchilarning xitay elchixanisini normal xizmet qildurmasliq, elchixanini yépishqa mejburlashta utuq qazan'ghanliqini bildürdi.

Bu jeryanda xitay elchixanisi 200 ashqan namayishchining elchixanini qorshiwalghanliqini nyu-york saqchilirigha melum qilghan bolsimu, ikki sa'etkiche saqchi kelmigen, kéyin ikki neper saqchi kélip wang jüntaw ependidin namayishni qanunluq élip bériwatqanliqini bilgendin kéyin, xitay elchixanisi xadimlirigha bu namayishning amérika we nyu-york qanunlirigha xilap qilmish yüz bermise yol qoyulidighanliqini eskertip qoyup ketken.

Bügün nyu-yorkta élip bérilghan bu namayish pa'aliyitige xitay démokratiye partiyisi teshkilati, sotsiyal démokratiye partiyisi qatarliq teshkilatlardin, nyu-york, washin'gton, florida, téksas qatarliq jaylardin namayishchilar qatnashqan. Tyen'enmén weqesini xatirilesh pa'aliyetliri nyu-yorkta tünügünla bashlan'ghan bolup, muhakime yighinliri ötküzülgen,bügün xitay elchixanisi aldidiki namayishni tügitip chüshtin kéyin yene birleshken döletler teshkilatining nyu-yorktiki bash shtabi aldida dawamliq namayish élip bérilidiken. Bu namayish pa'aliyitining eng yuqiri pellisi etige pilanlan'ghan bolup, namayishchilar etigen sa'et 8 din bashlap kech sa'et 7giche nyu-yorkning eng asasliq kochilirini aylinip élip bérilidiken.

Wang jüntaw ependi,tyen'enmén weqesini xatirilesh pa'aliyetlirining 26 yildin buyan toxtap qalmighanliqini, emma bügünki künde bu pa'aliyetlerning alla burun xatirileshtin halqip bir inqilab chaqiriqigha aylan'ghanliqini yeni xitayda démokratik inqilabi élip bérish teqezzasini ipadilewatqanliqini eskertti.

Wang jüntaw yene, 26 yildin buyanqi xitayning özgirishini bir jümle sözge yekünlep, “Xitay kommunistik hökümiti 26 yilda téximu qebihleshti” dédi. U, yene mundaq dédi:
80-Yillarda biz del partiye hökümettiki parixorluqqa, chiriklikke qarshi meydan'gha chiqqan iduq hazir qarisaq chiriklik xitayda örüp adetke aylinip boldi. Buning özi kompartiyining zor meghlubiyiti.Emeliyette xitay démokratiylishishke yéqinlishiwatidu, xitayning démokratiyilishishidin ümid zor chünki adettiki puqralarla emes hetta özining chériklikke tayinip béyighan kadirlirimu xitay jem'iyitide özini bixeter hés qilalmaydu, ular hemmisi eyni chaghda bizning démokratiye awazimiz qanliq basturulghanliqi üchün xitay jem'iyiti téximu keynige chékinip ketkenlikini, jem'iyetning téximu adaletsizliship, démokratiyini téximu yoqatqanliqini chüshinip yetti. Shunga hazir bizning oqughuchilar herikitimizni qollighuchilar, tyen'enmin weqesini eypligüchiler téximu köpeymekte, xitay xelqining adaletke, tinchliq erkinlik, démkratiyege bolghan telpünüshi we awazi kücheymekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.