5-Феврал ғулҗа вәқәсиниң 20 йиллиқи мунасивити билән хәлқараға чақириқ қилинди

Мухбиримиз ирадә
2017-02-03
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Дуня уйғур қурултийиниң баш катипи нурмәмәт мусабай
Дуня уйғур қурултийиниң баш катипи нурмәмәт мусабай
RFA

Уйғурларниң йеқинқи заман тарихидики муһим вәқәләрниң бири һесаблинидиған ғулҗа вәқәсиниң йүз бәргәнликиниң 20 йиллиқи мунасивити билән дуня уйғур қурултийи мәхсус баянат елан қилип, бу күнни хатирилиди. Чәтәлләрдики уйғур паалийәтчиләр болса бу вәқәниң уйғур миллий давасиниң тонулушида ойниған ролиниң интайин зорлуқини билдүрүш билән биргә, дуня җамаитини уйғурларниң күнсайин начарлишиватқан сиясий вәзийитигә диққәт қилишқа чақирди.

1997-Йили 5-феврал күни ғулҗа шәһиридә бир түркүм уйғур яшлири тинч йол билән намайиш өткүзүп, өзлириниң инсаний һоқуқлириниң кәмситилишкә учраватқанлиқиға наразилиқ билдүргән. Бирақ, шу күндики намайишни хитай қораллиқ қисимлири қаттиқ бастурулған.

Дуня уйғур қурултийи бүгүн ғулҗа вәқәсиниң 20 йиллиқи мунасивити билән елан қилған баянатида, ғулҗа вәқәсидә тинч йол билән намайиш қилған яшларниң қанлиқ бастурулғанлиқини әскәртип туруп, охшаш вәзийәтниң уйғур елида һелиһәм давам қиливатқанлиқини, һәтта техиму күчийип давам қиливатқанлиқини билдүрди.

Ундақта, 5-феврал күнидики намайиш қандақ бир шараитта оттуриға чиққан? униң алаһидилики вә уйғур тарихида муһим орун тутушидики сәвәбләр немә иди? дуня уйғур қурултийи баш катиби долқун әйса әпәнди буниң пәқәт бир намайишла әмәс, уйғур яшлиридики ойғинишниң символи икәнликини ейтти.

Америкидики уйғур паалийәтчилиридин нурмәмәт мусабай әпәнди ғулҗа вәқәсини әсләп, бу вәқәниң уйғур мәсилисини дуняға тонутушта вә уйғурларни иттипақлаштурушта зор рол ойниғанлиқини билдүрди.

Дуня уйғур қурултийи елан қилған вә йәрликтин игиләнгән ғәйрий рәсмий рәқәмләрдин қариғанда, ғулҗа вәқәсидә аз дегәндә 4000 дин ошуқ киши тутқун қилинған, 100 дин ошуқ киши һаятидин айрилған вә кейин 200 дин ошуқ кишигә өлүм җазаси берилгән.

Америка уйғур кишилик һоқуқ программисиниң тәтқиқатчиси зубәйрә ханим шу вәқәдә нурғун аилиләрниң өз балилиридин, қериндашлиридин, уруқ-туғқанлиридин айрилип қалғанлиқини, өз аилисиниңму ғулҗа вәқәсиниң бивастә зиянкәшликигә учриған миңлиған аилә ичидики бири икәнликини билдүрүш билән биргә, бу күнни һәм қайғу, һәм ғорур ичидә әсләп өтти.

Дуня уйғур қурултийи ғулҗа вәқәси мунасивити билән елан қилған баянатида, ғулҗа вәқәси йүз берип 20 йилдин кейинму уйғур елида вәзийәттә яхшилиниш болмиғанлиқини, уйғурларниң һәр түрлүк һоқуқлириниң йәниму еғир шәкилдә дәпсәндә қилиниватқанлиқини, болупму уйғурларға «сотсиз өлүм» сиясиитиниң иҗра қилиниватқанлиқини билдүрүп, дуня җамаәтчиликини бу мәсилигә диққәт қилишқа чақирди. Техи алдинқи айниң 8-күни хитай сақчи тәрәп хотәндә «террорлуқ гурупписи» ға четишлиқлиқини илгири сүрүлүватқан 3 нәпәр гумандарни қоғлап тутуш җәрянида етип өлтүргәнликини елан қилған иди. Уларниң тәһлил қилишичә, мәзкур вәқә хитай даирилири уйғур елида иҗра қиливатқан сотсиз өлүм, мундақчә ейтқанда, алди билән гумандарларни нәқ мәйданда етип өлтүрүп, андин вәқә һәққидә изаһат бериш усулиниң әң йеңи бир өрники, болуп қалған.

Уйғур кишилик һоқуқ программисиниң тәтқиқатчиси зубәйрә ханим болса уйғур елидики бундақ вәқәләрниң хәлқараниң диққитини тартиши керәкликини билдүрди.

Долқун әйса әпәндиму һәрқайси дөләт һөкүмәтлирини уйғурларниң кишилик һоқуқ мәсилисидә хитайға очуқ-ашкара бесим қилишқа чақирди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт