Bokschi qanat islamning musabiqisini körgen qazaqlar tutqun qilin'ghan

Muxbirimiz irade
2017-09-15
Share
kanat-islam.jpg Qazaq bokschi qanat islam.
Social Media

Radiyomiz igiligen uchurdin qarighanda, yéqinda Uyghur élidiki bir türküm qazaq yashliri 2011-yili xitay puqraliqidin waz kéchip, qazaqistan puqraliqigha ötken qazaq bokschi qanat islamning musabiqisini torda körgenliki üchün tutqun qilin'ghan we solap qoyulghan. Közetküchiler, xitay hökümitining rayonda "Bir belwagh, bir yol siyasiti" ni emeliyleshtürüshte wasite tallimaywatqanliqini bildürmekte.

Radiyomizning igilishiche, ürümchi sheherlik saqchi organliri 10-séntebir küni 50 tin artuq qazaqni tutqun qilghan. Ular eslide qazaq boks mahiri qanat islamning musabiqisini ündidar épi arqiliq körgenler iken. Tutqun qilin'ghanlarning hemmisi bu musabiqini ündidargha ewetilgen widiyolar arqiliq körgenler yaki bu widiyoni bashqilar teripidin tapshuruwalghanlar iken. 

Melum bolushiche, qazaq bokschi qanat islam eslide altayning qaba nahiyisidin bolup, u 2008-yilidiki béyjing olimpik musabiqiside xitay üchün bir mis médal qazan'ghan iken. Biraq u, 2011-yili qazaqistan puqraliqigha ötken we xitay hökümitining Uyghur élidiki siyasetlirini tenqidleydighan sözlerni qilghan. Buning bilen altaydiki qazaqlar özining pexirlik oghlanining isminimu tilgha alalmaydighan bolup qalghan iken. U, 9-séntebir küni qazaqistanda ötküzülgen bir xelq'araliq boks musabiqisige qatnashqan bolup, musabiqe ehwalini bilishke qiziqqan qazaqlar uni ündidar épi arqiliq körgen hemde musabiqige a'it süret we widiyolarni öz-ara hembehirleshken. Emma ular etisila tutqun'gha uchrighan. Qaba nahiyisidin bu heqte uchur bergenlerning éytip bérishiche, qanat islamning yurti bolghan qaba nahiyisining özidinla eng az dégende 5 kishi tutqun qilin'ghan. Xitay da'iriliri héchkimning qanat toghruluq sözlishishini, uning ismini tilgha élishini xalimaydiken.

U mundaq dédi: "Qaba saqchiliri héchkimning qanat toghruluq sözletküzmeydu. Héchkimning uni maxtishigha yaki uning musabiqiliri toghruluq sözlishishige yol qoyulmaydu. Shinjangdiki qazaqlarning weziyitini sizmu bilisizghu!" 

Yéqindin buyan, Uyghur élidiki qazaq we qirghiz qatarliq milletlerningmu Uyghurlargha oxshashla diniy we milliy bésim, xalighanche tutqun qilish, türmige élinish qatarliq bésimlargha uchrash weqeliri köpiyishke bashlighan idi. Bolupmu ilgiri qazaqistan'gha erkin-azade bérip-kéliwatqan qazaqlarning sayahet erkinlikining Uyghurlargha oxshashla cheklimige uchrashqa bashlighanliqi eng közge körünerlik hadisilerning biri. Istansimiz igiligen bezi melumatlarda, qazaqistanning yéshil kartisini élip Uyghur iligha qaytip kelgen qazaqlarning pasport we yéshil kartisi yighiwélinip, bezilirining tutqun qilin'ghanliqi melum bolghan. 

Ili oblastining künes nahiyisi qarabughra yézisidin qazaqistan'gha oqushqa chiqqan talqar qasay bu yil yazliq tetilde öyige qaytqanda da'iriler uning pasport we qol téléfonini tartiwélip, uni tutqun qilghan. Uning ehwalidin xewerdar birining radiyomizgha éytip bérishiche, u shu péti ghayib bolup ketken.

U mundaq dédi: "U hazir yoqap ketti. Uning pasportimu tartiwélin'ghan. U qazaqistan döletlik uniwérsitéti bi'ologiye we sana'et kespining ikkinchi yilliq oqughuchisi idi." 

Dunya Uyghur qurultiyi 11-awghust küni élan qilghan bayanatida, xitay hökümitining Uyghur élida yürgüzüwatqan bésim siyasitining emdi Uyghurlardin halqip, rayondiki qazaq qatarliq bashqa yerlik xelqlergimu öz tesirini körsitishke bashlighanliqini bildürgen.  

Türkiyediki ege uniwérsitétining proféssori, doktor alimjan inayet ependi bundaq bolushidiki sewebni mulahize qilip, xitay hökümitining musulman kimliki bolghan barliq milletlerni nishan qiliwatqanliqini bildürdi. 

Uyghur élining partkom sékrétari chén chüen'go wezipige olturghandin béri Uyghurlargha yürgüzülüwatqan kishilik hoquq depsendichilikliri we éritip yoqitish siyasiti yenimu zor derijide kücheygen idi. Buning emdi Uyghur élida yashawatqan bashqa milletler jümlidin Uyghurlar bilen dindash we qérindash bolghan qazaq millitigimu kéngiyishi alahide diqqet qozghimaqta. Buning xitay hökümiti bilen hemkarliship kelgen qazaqistan hökümitige qandaq tesir körsitidighanliqi namelum. Alimjan inayet ependi, xitay hökümiti "Bir belwagh, bir yol" istratégiyisini emelge ashurush üchün héchqandaq waste tallimaywatqan bir shara'itta buning kelgüside choqum ikki dölet munasiwetlirige selbiy tesir körsitidighanliqini texmin qildi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet