D u q ning "5000 Kishilik namayish" chaqiriqi Uyghurlarning awaz qoshushigha érishti

Muxbirimiz méhriban
2018-04-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Rusiyening yékatirinaburg shehiridiki xitay konsulxanisi aldida bir kishilik namayish élip barghan dilmurat yalqun ependim. 2018-Yil 27-aprél. Yékatirinaburg, rusiye.
Rusiyening yékatirinaburg shehiridiki xitay konsulxanisi aldida bir kishilik namayish élip barghan dilmurat yalqun ependim. 2018-Yil 27-aprél. Yékatirinaburg, rusiye.
Social Media

Dunya Uyghur qurultiyining chaqiriqi bilen 27-aprél küni biryussélda ötküzülüsh qarar qilin'ghan "5000 Kishilik namayish" qa dunyaning herqaysi jayliridiki Uyghurlar aktip awaz qoshti. Melum bolushiche, ilgiriki yillarda Uyghurlarning xitay hökümitige naraziliq bildürüsh namayishliri intayin az teshkillinidighan amérikining téksas shtatidiki xyuston shehiri, kanadaning paytexti ottawa, kalgariy, édmonton sheherliri, hetta rusiyening yékatérinaburg shehiri qatarliq jaylardimu Uyghurlarning xitaygha qarshi naraziliq namayishi élip bérilghan. Diqqitinglar muxbirimiz méhriban namayish meydanliridin igiligen uchurlarda bolsun.

27-Aprél küni dunyaning herqaysi jayliridiki Uyghurlar dunya Uyghur qurultiyining chaqiriqigha awaz qoshup, özliri turushluq döletlerde xitay hökümitining Uyghur diyarida dawamlashturuwatqan "Terbiyelesh merkezliri" namidiki jaza lagérlirigha naraziliq bildürüsh namayishi élip bardi.

Ilgiriki yillarda xitay hökümitige qarshi naraziliq pa'aliyetliri nisbeten az yüz béridighan we xitay konsulxaniliri üchün nisbeten xatirjem sheherler dep teriplinip kéliwatqan kanada paytexti ottawa, kanadaning albérta ölkisining édmonton, kalgariy qatarliq sheherliri, amérikining téksas shtatidiki xyuston qatarliq sheherliridin ziyaritimizni qobul qilghan Uyghurlar özlirining namayish meydanigha toplinishidiki sewebler we özlirining shu taptiki hayajanliq tuyghulirini anglighuchilirimiz bilen ortaqlashti. 

Kanada paytexti ottawa shehiridiki naraziliq namayishi, shu jay waqti 27-aprél etige sa'et 10 da bashlandi. Namayish teshkilligüchiliridin erkin ependining bildürüshiche, namayishqa texminen 300din artuq Uyghur kelgen bolup, ular kanadaning Uyghurlar nisbeten köp olturaqlashqan toronto we montré'al sheherliridin 200 kilométirdin 500 kilométirghiche uzun musapini bésip, a'ilisi bilen kélip namayishqa qatnashqan. 

Kanada paytexti ottawa shehiridiki namayish teshkilligüchiliridin jama'et erbabi ibrahim damolla ziyaritimizni qobul qilip, namayish qatnashquchilirining uzun musapini bésip kélip, paytext ottawa shehirige toplinip, xitaygha naraziliq bildürüshige Uyghur diyarida da'iriler teripidin tutqun qilinip atalmish "Terbiyilesh merkezliri" ge qamalghan Uyghur qérindashlirining ehwalini kanada hökümiti we xelqige anglitish istiki seweb bolghanliqini bildürdi.

Kanadaning albérta ölkisidiki naraziliq namayishliri kalgariy shehiri we édmonton shehiride ayrim-ayrim orunlashturulghan bolup, kalgariy shehiridiki Uyghurlarning naraziliq namayishi shu yer waqti chüshtin kéyin sa'et bir etrapida, édmonton shehiridiki naraziliq namayishi chüshtin kéyin sa'et 1:30 da bashlan'ghan. 

Kalgariy shehiridiki namayish teshkilligüchiliridin gheyret ependi we édmonton shehiridiki namayish teshkilligüchiliridin mukerrem xanimlar ziyaritimizni qobul qildi. 

Gheyret ependi bayanida bu qétimqi namayishning bu yil kirgendin buyan mezkur ölkide élip bérilghan xitay hökümitining teqiblesh siyasitige qarshi 2-qétimliq zor kölemlik namayish ikenlikini bildürdi.

Mukerrem xanim bolsa nöwette bu ölkidiki ilgiri xitay hökümitige qarshi naraziliq pa'aliyetlirige héchqachan qatnashmaydighan Uyghurlarningmu Uyghur diyaridiki uruq-tughqanlirining baldurraq azadliqqa érishishige bir kishilik hessisini qoshush üchün bu xil naraziliq pa'aliyetlirige aktipliq bilen qatnishidighan weziyet shekillen'genlikini bildürdi.

Amérikining téksas shtatining xyuston shehiridiki Uyghurlarmu 27-aprél etigen sa'et 11 de mezkur sheherdiki xitay konsulxanisi aldigha toplinip naraziliq namayishi élip bardi.

Xyuston shehirining xitay konsulxanisi aldidiki namayish meydanidin ziyaritimizni qobul qilghan semet awut ependi we ümit Uyghur ependiler bu qétim xyuston shehiridiki namayishni teshkilligüchilerdur.

Semet ependi bu qétim qisqa waqit ichide mezkur sheherde naraziliq namayishi élip bérilghanliqi üchün namayishqa qatnashqanlar sani nisbeten az bolsimu, emma namayishning tesiri we érishken ünümining ularning kütkinidin köp yaxshi bolghanliqini bildürdi.

Namayish teshkilligüchiliridin ümit Uyghur ependining bildürüshiche, ilgiri xitay da'iriliri teripidin amérikidiki Uyghurlarning naraziliq pa'aliyetliri asasen élip bérilmaydighan sheher, dep qarilip kéliwatqan xyustonda bu xil naraziliq namayishining élip bérilishi xyustondiki xitay konsulxana xadimlirini intayin bi'aram qilghan.

Xyustondiki namayishqa qatnishiwatqan gülyar xanimmu ziyaritimizni qobul qilip, uning ghuljidiki "Terbiyilesh merkizi" namidiki lagérgha qamalghan uruq-tughqanlirining paji'elik qismiti uni namayish meydanigha élip kelgenlikini bildürdi.


Radiyomiz igiligen ehwallardin melum bolushiche 100 din artuq Uyghur yashawatqanliqi perez qilin'ghan xyuston shehiride 2009-yili ürümchide yüz bergen "5-Iyul weqesi" de Uyghurlarning basturulushigha qarita naraziliq bildürüsh namayishidin buyan xitay hökümitige qarshi bu xildiki naraziliq namayishliri élip bérilmighan.

27-Aprél küni ijtima'iy alaqe torliridin wats'ap, feysbok qatarliqlarda yene rusiyening melum yékatirinaburg shehiridiki xitay konsulxanisi aldida élip bérilghan bir kishilik namayish heqqidimu süretlik uchur tarqaldi. Bundin ilgiri Uyghurlarning xitay hökümitige qarshi naraziliq pa'aliyetliri bolup baqmighan rusiyedek bir dölette bir Uyghurning xitay konsulxanisi aldida sherqiy türkistanning ay yultuzluq kök bayriqini kötürüp, boynigha xitay da'iriliri teripidin qamalghan Uyghurlarning süretliri chaplan'ghan taxtini ésip turghan haliti nahayiti tézla nurghun kishiler teripidin hembehirlendi.

Éniqlishimiz dawamida bu kishining rusiyening sibiriye rayonidiki yékatérinaburg shehiride olturushluq dilmurat yalqun isimlik Uyghur ikenliki we uning ötken esirning 90-yillirida qazaqistanda tonulghan Uyghur sha'iri merhum dolqun yasinning tughqini ikenliki melum boldi.

Ziyaritimizni qobul qilghan dilmurat ependi, uning néme üchün rusiyedek ilgiri Uyghurlarning xitaygha qarshi birer naraziliq namayish pa'aliyiti yüz bermigen dölette yalghuz kishilik namayish qilishidiki sewebni sorighinimizda, u: "Men yalghuz kishilik namayish qilsam, xitay hökümitige qarshi naraziliqimni ipadilisem néme üchün bolmaydiken? chünki men qazaqistanda tughulghan bolsammu emma bügünki künde wetinim sherqiy türkistanda minglarche Uyghur qérindishimiz jazalash lagérlirigha qamilip éghir azab tartiwatidu, men peqet bir Uyghurluq burchumnila ada qildim!" dédi.

Dilmurat ependi yene bu qétim mezkur sheherdiki Uyghurlarni toplap, dunya Uyghur qurultiyining chaqiriqigha awaz qoshup naraziliq namayishi uyushturush niyiti bolghan bolsimu, emma namayish ruxsitini bir ay ilgiri élish kérek bolghini üchün özining yalghuz kishilik namayish qilghanliqini izahlap, bundin kéyin özining mezkur sheherdiki Uyghurlarni teshkillep, bu xil naraziliq pa'aliyetlirini yene élip baridighanliqini bildürdi.

Igiligen uchurlardin melum bolushiche nöwette rusiyede yashaydighan Uyghurlarning sani texminen 5000 din artuq iken. Bu Uyghurlar asasliqi moskwa, sankitpétérburg sheherliri we bashqa sheherlerde taraq yashaydiken. Rusiye-xitay yéqin hemkarliqi tüpeylidin xitaygha naraziliq bildürüsh yüzisidin chong kölemde naraziliq namayishliri ötküzüshi qiyinraq iken.

Toluq bet