Д у қ ниң б д т дики паалийәтлири давам қилмақта

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2018-08-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Дуқ рәһбәрлири җәнвәдики б д т ниң баш штаби алдида. 2018-Йили  9-авғуст. Җәнвә, шветсарийә.
Дуқ рәһбәрлири җәнвәдики б д т ниң баш штаби алдида. 2018-Йили 9-авғуст. Җәнвә, шветсарийә.
RFA/Ekrem

Шиветсарийәниң җәнвә шәһиридә башланған б д т ирқий айримичилиқниң һәртүрлүк шәкиллирини йоқитиш комитетиниң 96-нөвәтлик йиғинида 9 дөләтниң кишилик һоқуқ вәзийити көздин көчүрүлидиған болуп, 6-авғусттин 13-авғустқичә болған арилиқ хитайниң кишилик һоқуқ вәзийитини көздин көчүрүшкә аҗритилған. Дуня уйғур қурултийиниң бир гуруппа вәкиллири 6-авғусттин башлапла хитайниң уйғур диярида йүргүзүватқан түрлүк сиясәтлирини паш қилиш үчүн б д т дики паалийәтлирини башливәткән.

Д у қ намида б д т дики йиғинларға қатнишиш салаһийитигә еришкән қурултай хадимлири бу бирқанчә күндин буян б д т баш штабида чақирилған йиғинларда нутуқлар сөзләп хитайдики, болупму уйғур дияридики ирқий бастуруш сияситини қаттиқ әйиблигән. Улар 20 гә йеқин дөләтниң б д т дики баш әлчилири билән учришишлар өткүзүп, йиғивелиш лагерлиридики уйғурлар мәсилисигә хитайниң чоқум җаваб беришини тәләп қилишни вә бу лагерларниң тақилиши үчүн үнүмлүк чарә-тәдбирләр қоллинишини илтимас қилған. 

Биз 9-авғусттин башлап җәнвә шәһиригә йетип келип, д у қ хадимлириниң б д т да елип бериватқан паалийәтлирини нәқ мәйдандин көзитиш пурсәтлиригә ериштуқ. Германийәниң мюнхен шәһиридин йетип кәлгән йәнә бир түркүм қурултай хадимлири бүгүн б д т мәркизидә «дуня уйғур қурултийи вәкили» дегән намда қобул қилинған б д т ға кириш картисиға еришти. Хитай һөкүмити тәрипидин б д т дики паалийәтлири тосалғуларға учраватқан д у қ ниң барлиқ хадимлириниң қурултай намида бирақла б д т ға кириш картисиға еришиши аз көрүлидиған һадисә икән.

Б д т да паал һәрикәтләрдә болуватқан д у қ ниң рәиси долқун әйса әпәнди нәқ мәйданда зияритимизни қобул қилғанда алди билән бу қетимқи йиғинниң асасий мәзмуни һәққидә мәлумат бәрди. У сөзидә 8-авғуст вә 9-авғуст күнлири б д т да бәзи муһим йиғин вә учришишларда болғанлиқини тилға алди.

9-Авғуст чүштин кейин саәт 14:00 тин 18:00 ғичә б д т алдидики «хәлқара инсан һәқлири мулазимәт мәркизи» дә 7 тәшкилатниң вәкиллири вә бир қисим хәлқара кишилик һоқуқ мутәхәссислири, хитайшунас профессорлар, докторлар һәмдә б д т ирқий айримичилиққа қарши туруш комитетиниң мәлум бир рәһбири билән ички йиғин чақирди. Йиғинда «хитайниң кишилик һоқуқ вәзийитини көздин көчүрүш» пурситидин пайдилинип «қандақ қилғанда уйғур, тибәт мәсилисини йәниму йорутқили вә уйғур дияридики җаза лагерлири мәсилисини б д т ниң җиддий күнтәртипигә киргүзгили болиду» дегән мәсилини музакирә қилди.

Бу йиғинға мәркизи җәнвәдә болған «хәлқара инсан һәқлири мулазимәт мәркизи» саһипханлиқ қилған болуп, йиғинға мәркизи вашингтондики «хитайдики кишилик һоқуқ паалийәтчилирини қоғдаш тәшкилати», «тибәт адаләт мәркизи», «хәлқара тибәтни һимайә қилиш тәшкилати», «явропа тибәт яшлири тәшкилати», «хоңкоң кишилик һоқуқ тәшкилати», дуня уйғур қурултийи қатарлиқ тәшкилатларниң муһим вәкиллири қатнашти.

Йиғин ички йиғин болғачқа йиғин қатнашқучилириниң намини, музакирә темилирини ашкарилаш имканимиз болмиған болмисиму, әмма бу йиғинда 10-авғуст чүштин бурун өткүзүлидиған ирқий айримичилиққа қарши туруш комитети хадимлирини мәлумат билән тәминләш йиғинида һәр бир минут вақитни чиң тутуп, һәр бир тәшкилат вәкили муһим болған бир темини бир минут ичидә аңлитип болуш һәққидә тәпсилий пиланлар түзди.

Бу қетимқи йиғинға қатнишиш үчүн германийәдин кәлгән д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәндиму зияритимизни қобул қилип, б д т дики йиғинларниң муһим әһмийәтлирини тилға алди.

Б д т ниң рәсмий мәлуматлириға асасланғанда, хитайдики кишилик һоқуқ вәзийитини көздин көчүрүш омумий йиғиниға хитай тәрәп 49 нәпәр министир дәриҗилик вәкил әвәткән. Бу вәкилләр ичигә хитай мәркизи комитетида юқири орунға игә болған хадимлар киргүзүлгән. Мәсилән, хитай мәркизи комитети бирликсәп бөлүми, хитай ташқи ишлар министирлиқи, хитай дөләтлик миллий ишлар комитети, әдлийә министирлиқи, хитайниң б д т дики баш әлчиси вә толуқ һоқуқлуқ вакаләтчиси, авмен, хоңкоңниң алаһидә вәкили, тибәт вә уйғур аптоном районлириниң вәкиллири қатарлиқлар. Игилинишичә, шинҗаң теббий университетиниң мудири қәйсәр абдуреһим бу йиғинда уйғур аптоном районидики уйғурларға вакалитән сөз қилидикән. Хитай һөкүмити бу қетимқи йиғин үчүн 24 бәтлик доклат һазирлап кәлгән икән. 10-Авғуст чүштин кейинки омумий йиғинда хитай мәсилиси көздин көчүрүлидикән.

Толуқ бәт