Бабур: «мән билидиған дадам абдуқадир җалалидин»

Мухбиримиз меһрибан
2019-01-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Шинҗаң педагогика университетиниң профессори, атақлиқ шаир вә әдиб абдуқадир җалалидин.
Шинҗаң педагогика университетиниң профессори, атақлиқ шаир вә әдиб абдуқадир җалалидин.
Social Media

2018-Йил 2-айниң башлирида шинҗаң педагогика университетиниң профессори, атақлиқ шаир вә әдиб абдуқадир җалалидинниң тутқун қилинғанлиқ хәвири иҗтимаий таратқуларда тарқалған иди. Бултур 4-айда радийомиз уйғур бөлүми шинҗаң педагогика университети қоғдаш башқармиси сиясий ишлар бөлүминиң мәсули фең венчяң билән телефон зиярити елип барғанда, у абдуқадир җалалидинниң 2018-йил 29-январ күни тутқун қилинғанлиқини дәлиллигән иди.

Абдуқадир җалалидинниң йеқинда америкиниң калифорнийә штатиға келип орунлашқан оғли бабур 11-январ күни радийомиз уйғур бөлүминиң зияритини қобул қилип, бултур 1-айниң 29-күни дадиси абдуқадир җалалидинниң тутқун қилинғанлиқини, бу хәвәрни уларға йәткүзгән аписи җәмилә ханимниңму бир күндин кейин, йәни бултур 30-январ күни тутқун қилинғанлиқини аңлатти. 

Бабур җалалидинниң билдүрүшичә, дадиси абдуқадир җалалидинниң тутқун қилинғанлиқи хәвирини аңлиған күнләрдә һәдә-ини иккийлән түркийәдә оқуватқан икән. 2018-Йили 1-айниң 29-күни кәчқурун улар аписи җәмилә хаанимдин дадиси абдуқадир җалалидинниң хитай дөләт аманлиқи сақчилири тәрипидин өйидин тутқун қилинип әкетилгәнликини аңлиған икән. 

Әмма әтиси, йәни бултур 30-январ күни аписи җәмилә ханим наһайити җиддийләшкән һалда һәдә-ини иккийләнгә оқуш хираҗити әвәткәнликини билдүрүп, уларға пулни дәрһал еливелишни ейтқан. Шу күндин башлап дадисиниң тутқун қилинғанлиқи һәққидики паҗиәлик хәвәрдин йүрики езилгән һәдә-ини иккийлән аниси җәмилә ханимниң авазиниму иккинчиләп аңлиялмиған. 

Бабурниң билдүрүшичә, кейинчә улар уруқ-туғқан, тонуш билишләрдин сүрүштүрүш арқилиқ аниси җәмилә ханимниңму тутқун қилинип лагерға елип кетилгәнликини уққан. Улар аңлиған учурларда җәмилә ханим тутқун қилинған дәсләпки мәзгилләрдә үрүмчидики мәлум лагерға қамалған икән. Әмма кейинки мәзгилгә кәлгәндә уруқ-туғқан, тонуш-билишләр билән болған барлиқ алақиләр үзүлгәнлики үчүн улар тутқундики ата-аниси һәққидә һечқандақ йеңи учурға еришәлмигән. 

Бабур һәдә-ини иккийләнниң өз имканлириниң йетишичә дадиси абдуқадир җалалидин вә аниси җәмилә ханимниң әһвалини давамлиқ сүрүштүргәнликини вә мунасивәтлик органларға аңлитип келиватқанлиқини билдүрди. 

У баянида өзиниң бултур 8-айниң ахири түркийәдин айрилип, америкиға кәлгәнликини билдүрди. У дадиси абдуқадир җалалидинниң тутқун қилинғанлиқи һәққидә америкидики мунасивәтлик органларға испат бәргәнликини вә бундин кейин дадисиға әркинлик тәләп қилиш йолида давамлиқ издинидиғанлиқини билдүрди. 

Бабур йәнә өз нәзиридики дадиси абдуқадир җалалидин һәққидә тохтилип, хитай һөкүмитиниң дадиси абдуқадир җалалидинға артқан аталмиш «җинайәт» ләрниң асассиз төһмәтләр икәнликини тәкитлиди. 

Бабур дадиси абдуқадир җалалидинниң хитай һөкүмити бәлгилигән қанун-түзүмләр рамкиси ичидә туруп өз хәлқи үчүн қәләм тәврәткән бир зиялий икәнликини, униң язған әсәрлириниңму хитай һөкүмитиниң рухсити билән хитайдики һөкүмәт нәшриятлирида нәшр қилинғанлиқини билдүрди. У йәнә хитай һөкүмитиниң дадиси абдуқадир җалалидинға һәр хил төһмәтләрни артип тутқун қилишини қобул қилғили болмайдиғанлиқини, хитай һөкүмитиниң абдуқадир җалалидинни тутқун қилиши әмәлийәттә хитайниң дадисиға охшаш өз хәлқи арисида һөрмәт тапқан зиялийларни йоқитиш нийитини ашкарилиғанлиқини тәкитлиди.

Хәлқара таратқуларниң хәвәрлири вә кишилик һоқуқ органлириниң доклатлири шундақла америка қатарлиқ дөләтләрниң мәлуматлиридин ашкарилинишичә, хитай даирилириниң уйғур диярида қурған аталмиш «тәрбийиләш мәркәзлири» намидики җаза лагерлириға қамалған уйғурларниң сани 2 милйондин ашқан. Болупму уйғур зиялийлири, билим адәмлири, диний алимлири вә һәр саһәдики тонулған кишиләрдин болуп аз дегәндә нәччә йүзлигән уйғур сәрхиллириниңму тутқанда икәнлики җиддий диққәт қозғимақта.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт