Sen'etkarlar: “Abduréhim héytning qismiti Uyghur sen'itining kelgüsidin bésharet!” (1)

Muxbirimiz eziz
2017.11.02
abdurehim-heyt-youtube.jpg El söygen muzikant, shuningdek Uyghur xelqi arisida “Dutar shahi” dep atalghan sen'etkar abduréhim héyt ependi.
Social Media

Xitay da'iriliri Uyghur diyarida yéqindin buyan jiddiy ijra qiliwatqan “Bölgünchilik” we “Esebiylik” ke qarshi turush namidiki siyasiy heriketlirining sansizlighan Uyghur ziyaliyliri we yashlirini tutqun obyékti qiliwatqanliqi melum.

Ötken birnechche aydin buyan herqaysi ijtima'iy taratqularda Uyghur muzika saheside közge körün'gen sen'etkar abduréhim héytni ene shu siyasiy heriketler jeryanida saqchilarning namelum jaygha élip ketkenche héchqandaq xewirining bolmighanliqi heqqidiki uchurlar keng tarqaldi.

Biz bu ehwallarni éniqlap béqish üchün aldi bilen abduréhim héytning ürümchidiki xizmet orni bolghan “Aptonom rayonluq naxsha-ussul ömiki” etrapidiki birnechche saqchixanigha téléfon qilduq. Bulaqbéshi kochisidiki nen'gu'en saqchixanisining nöwetchi saqchi xadimi téléfonda bu heqtiki so'algha jawab bérip, bu ishlarni sözleshke bolmaydighanliqini, eger sürüshte qilish toghra kelse abduréhim héytning uruq-tughqanliri biwasite saqchixanigha kélip sürüshte qilsa bolidighanliqini éytti.

Abduréhim héytning tutqun qilin'ghanliqi heqqidiki xewerler tarqalghili uzun bolghan bolsimu, bu heqte birer éniq melumat otturigha chiqmay kelgen idi. Birnechche ay ilgiri ürümchidin amérikigha yétip kelgen sha'ir we rézhissor tahir hamut özining ürümchide bu heqte anglighanliridin bir qeder tepsiliy melumat berdi.

Abduréhim héytqa qandaq “Jinayet” pakitlirining artilghanliqi heqqide sorighinimizda tahir hamut hazir ürümchining shara'itida bu heqte birer éniq jawab élishning qiyinliqini, emma abduréhim héytni yaxshi bilidighanlar uning “Atilar” dégen naxshisi bu qétimqi tutqun'gha seweb bolghan “Pakit” bolup qalghan, dep qaraydighanliqini tilgha aldi.

Tahir hamutning bayan qilishiche, “Atilar” namliq shé'irda qandaqtur “Milletler ittipaqliqi” yaki “Muqimliq” qa ziyanliq ashkara mezmunlar yoq iken. Emma hökümet da'iriliri bu shé'irdiki “Shéhit bolmaq” chüshenchisini siyasiygha kötürüp uninggha bashqiche tebir bergen bolushi mumkin iken.

Abduréhim héytning tutqun qilin'ghanliqi chet'ellerdimu tégishlik inkas qozghidi. En'gliyediki london uniwérsitéti sherqshunasliq we afriqa tetqiqat institutining oqutquchisi, uzun yillardin buyan Uyghur muqami we Uyghur muzikisi saheside tetqiqat bilen meshghul boluwatqan doktor rachél xarris xanim abduréhim héytning qolgha élinishi munasiwiti bilen bir parche maqale élan qilghan.

U éziz isa elkün bilen birlikte yézip chiqqan bu maqaliside hazir Uyghur diyaridiki pikir erkinlikining qattiq cheklimige uchrawatqanliqini, mushu sewebtin nurghun kishilerning “Qayta terbiyilesh merkezliri” yaki türmilerge chüshüwatqanliqini tekitleydu. Ziyaritimiz jeryanida u öz naxshiliri arqiliq Uyghur milliy kimlikini terghib qiliwatqan Uyghur sen'etkar abduréhim héyt toghriliq mexsus maqale yézishining sewebi heqqide toxtaldi.

“Bu xewer nurghunlighan kishilerning héchqandaq sewebsizla qolgha élin'ghanliqi heqqidiki melumatlar qatarida bizge yétip keldi. Abduréhim héytning béshigha kelgen bu külpettin rastini désem bekla perishan boldum. Chünki men bir muzika mutexessisi, méning xizmitim pütünley muzika saheside bolidu. Shunga men bu mesile heqqide choqum chish yérip birnerse démisem bolmaydu, dep oylidim.”

Melum bolushiche, “Dutar shahi” abduréhim héyt 1964-yili qeshqerde bir diniy a'ilide tughulghan. 1986-Yili qeshqer sen'et mektipini püttürgendin kéyin deslep béyjingdiki “Merkiziy milletler naxsha-ussul ömiki” de, kéyin ürümchidiki “Aptonom rayonluq naxsha-ussul ömiki” de muzika ijadiyetchisi we naxshichi bolup ishligen. 2011-Yili milletler ün-sin neshriyati uning “Dutarim” namidiki toqquz diskiliq ijadiyet toplimini neshr qilghan.
(Dawami bar)

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.