Алмас низамидин өз аилисиниң паҗиәлик қисмәтлирини аңлатти

Мухбиримиз меһрибан
2018-03-16
Share
Almas-Nizamidin-we-ayali-Buzeynep-Abdureshit.png Алмас низамидин вә аяли бүзәйнәп абдурәшит.
RFA/Mehriban

Алмас низамидин аилиси хитайниң нөвәттики юқири бесимлиқ бастуруш сияситиниң биваситә зиянкәшликигә учриған миңлиған уйғур аилилириниң бири. Униң бовиси, атақлиқ уйғур алими низамидин һүсәйин хитай түрмисидә һаятидин айрилған иди. Өткән йили австралийәдә яшайдиған алмас низамидинниң мисирда оқуп кәлгән аяли бузәйнәп туғқан йоқлаш үчүн вәтәнгә қайтқинида тутқун қилинип, 7 йиллиқ қамаққа һөкүм қилинған. 15-Март күни дуня миқясида өткүзүлгән уйғур аяллириниң "бир аваз бир қәдәм" намайишиға қатнашқан алмас низамидин австралийәниң аделайд шәһиридики намайишта мухбирларниң алаһидә диққитини тартқан. У бултур хитай тутқун қилған аяли бүзәйнәп абдурешит билән биллә чүшкән рәсим чүшүрүлгән тахтиға "бүзәйнәп, мән сизни сеғиндим" дәп язған. Ундақта, алмас низамидин немә үчүн аделайдтики намайишта мухбирларниң диққәт нуқтисиға айланди? 7 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинған бүзәйнәп абдурешит ким иди? хитай даирилири уни қандақ баһанә-сәвәбләр билән тутқун қилди? бузәйнәп тутқун қилинғандин кейин униң ери алмас низамидин аялини қутқузуш үчүн немиләрни қилди?

15-Март күни австралийәниң аделайд шәһиридә өткүзүлгән уйғур аяллириниң "бир аваз, бир қәдәм" намайишида алмас низамидинниң қолиға көтүрүвалған тахтидики "бузәйнәп, мән сизни сеғиндим" дегән хәтләр мухбирларниң диққәт нуқтисиға айланған.

Мәлум болушичә алмас низамидин 1997-йили ғулҗида йүз бәргән "5-феврал намайиши" ниң пиланлиғучилиридин бири дегән "җинайәт" билән тутқун қилинип, бир йилдин кейин түрмидә өлгән, әйни чағдики "шинҗаң гезити" ниң тәһрири, атақлиқ уйғур алими низамидин һүсәйинниң нәвриси.

Алмас низамидинниң билдүрүшичә, уни 15-март күни аделайд шәһиридә өткүзүлгән "бир аваз бир қәдәм" намайишиға елип кәлгән сәвәбләрниң бири дәл аяли бузәйнәп абдурешитниң 2017-йили әтияз пәслидә хитай даирилири тәрипидин тутқун қилинип 7 йиллиқ қамақ җазисиға һөкүм қилиниши икән. Униңдин башқа бовиси низамидин һүсәйинниң хитай түрмисидә өлүп кетиши, аилисиниң хитайниң "қара тизимлики" гә чүшүп қелиши, бултур 11-айда америкидин үрүмчидики ата-анисини йоқлаш үчүн қайтқан аписиниң тутқун қилинип "йепиқ тәрбийиләш лагери" ға қамилиши қатарлиқ паҗиәлик қисмәтләрму уни давамлиқ сүкүт қилмаслиққа үндигән амиллар һесаблинидикән. 

Униң билдүрүшичә, 2009-йили үрүмчидә йүз бәргән "5-июл вәқәси" дин кейин униң аилисидикиләр униң тутқун қилинишидин әнсирәп уни австралийәниң аделайд шәһиригә йолға салған. Миҗәзи очуқ, ярдәм сөйәр шундақла уйғур тәшкилатлири уюштурған паалийәтләргә актип қатнишидиған бу уйғур йигити наһайити тезла аделайд шәһиридики уйғурларниң арисиға сиңип кәткән. 2015-Йили алмас низамидин мисирда оқуватқан қиз дости бузәйнәп абдурешит билән той қилиш үчүн үрүмчигә қайтқан. Һалбуки, узун йиллиқ айрилиштин кейин висалиға йәткән бу бу бир җүп яшқа тойдин кейинки бәхтлик аилә һаятини биллә яшаш несип болмиған. Тойдин кейин америкиға келип австралийәдики ери алмас низамидин билән қошулушни күтүватқан бузәйнәп абдурешит 2017-йили 3-айниң ахири ата-аниси тәрипидин чақиртилип кетилгән вә үрүмчигә барғинида тутқун қилинған. 

Алмас низамидинниң билдүрүшичә, аяли бузәйнәп тутқун қилинғандин кейин, у үрүмчигә қайтип аялини қутқузуш үчүн көп тиришқан. Әмма аяли бүзәйнәп 3 айдин кейин, йәни 2017-йили 6-айниң ахири 7 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинған. У өзиму хитай сақчилири тәрипидин көп қетим сорақ қилинип тәһдиткә учриған һәмдә хитай чеграсидин қоғлап чиқирилған.

Шундин буян алмас низамидин өзиниң вақтини вә зеһнини хитай түрмисидики аяли бүзәйнәпниң әһвалини хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири вә хәлқара таратқуларға аңлитишқа, аяли вә түрмидики башқа уйғур оқуғучиларға адаләт тәләп қилиш йолиға атиған. 

Мәлум болушичә, әйни чағда бузәйнәп абдурешитниң тутқун қилинғанлиқ хәвири тунҗи қетим униң австралийәдики ери алмас низамидин тәрипидин "хәлқара кәчүрүм тәшкилати" ға йәткүзүлгән. "хәлқара кәчүрүм тәшкилати" 2017-йили 28‏-сентәбир күни җиддий баянат елан қилип, хитай даирилирини бузәйнәп абдурешит вә башқа тутқун қилинған уйғур оқуғучиларниң әһвалини ашкарилашқа, уларниң адил сотланған-сотланмиғанлиқи, һәқ-һоқуқлириға һөрмәт қилинған-қилинмиғанлиқи һәққидә ениқ учур беришкә чақирған. 

2017-Йили әтиязда бузәйнәп абдурешит тутқун қилинған мәзгилдә хитай даирилири мисир қатарлиқ дөләтләрдә оқуватқан бир түркүм уйғур оқуғучиларни түрлүк бесимлар арқилиқ мәҗбури қайтуруп келип тутқун қилған. Әйни чағда радийомиз вә башқа хәлқара таратқуларда ашкариланған учурлардин мәлум болушичә, мәҗбури қайтуруп келингән оқуғучиларниң зор көп қисми тутқун қилинип, "йепиқ тәрбийиләш мәркизи" гә қамалған. Бузәйнәп абдурешитму мисирда оқуған оқуғучилар қатарида 7 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинған. 

Нөвәттә чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири вә хәлқара кәчүрүм тәшкилати қатарлиқ тәшкилатлар үзлүксиз баянат елан қилип, бир тәрәптин хәлқара җәмийәтни тутқундики уйғурлар мәсилисигә көңүл бөлүшкә чақирса, йәнә бир тәрәптин хитай һөкүмитидин тутқун қилинған уйғур оқуғучиларни қоюп беришни тәләп қилип кәлмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт