Almas nizamidin öz a'ilisining paji'elik qismetlirini anglatti

Muxbirimiz méhriban
2018-03-16
Élxet
Pikir
Share
Print
Almas nizamidin we ayali büzeynep abdureshit.
Almas nizamidin we ayali büzeynep abdureshit.
RFA/Mehriban

Almas nizamidin a'ilisi xitayning nöwettiki yuqiri bésimliq basturush siyasitining biwasite ziyankeshlikige uchrighan minglighan Uyghur a'ililirining biri. Uning bowisi, ataqliq Uyghur alimi nizamidin hüseyin xitay türmiside hayatidin ayrilghan idi. Ötken yili awstraliyede yashaydighan almas nizamidinning misirda oqup kelgen ayali buzeynep tughqan yoqlash üchün weten'ge qaytqinida tutqun qilinip, 7 yilliq qamaqqa höküm qilin'ghan. 15-Mart küni dunya miqyasida ötküzülgen Uyghur ayallirining "Bir awaz bir qedem" namayishigha qatnashqan almas nizamidin awstraliyening adélayd shehiridiki namayishta muxbirlarning alahide diqqitini tartqan. U bultur xitay tutqun qilghan ayali büzeynep abduréshit bilen bille chüshken resim chüshürülgen taxtigha "Büzeynep, men sizni séghindim" dep yazghan. Undaqta, almas nizamidin néme üchün adélaydtiki namayishta muxbirlarning diqqet nuqtisigha aylandi? 7 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan büzeynep abduréshit kim idi? xitay da'iriliri uni qandaq bahane-sewebler bilen tutqun qildi? buzeynep tutqun qilin'ghandin kéyin uning éri almas nizamidin ayalini qutquzush üchün némilerni qildi?

15-Mart küni awstraliyening adélayd shehiride ötküzülgen Uyghur ayallirining "Bir awaz, bir qedem" namayishida almas nizamidinning qoligha kötürüwalghan taxtidiki "Buzeynep, men sizni séghindim" dégen xetler muxbirlarning diqqet nuqtisigha aylan'ghan.

Melum bolushiche almas nizamidin 1997-yili ghuljida yüz bergen "5-Féwral namayishi" ning pilanlighuchiliridin biri dégen "Jinayet" bilen tutqun qilinip, bir yildin kéyin türmide ölgen, eyni chaghdiki "Shinjang géziti" ning tehriri, ataqliq Uyghur alimi nizamidin hüseyinning newrisi.

Almas nizamidinning bildürüshiche, uni 15-mart küni adélayd shehiride ötküzülgen "Bir awaz bir qedem" namayishigha élip kelgen seweblerning biri del ayali buzeynep abduréshitning 2017-yili etiyaz peslide xitay da'iriliri teripidin tutqun qilinip 7 yilliq qamaq jazisigha höküm qilinishi iken. Uningdin bashqa bowisi nizamidin hüseyinning xitay türmiside ölüp kétishi, a'ilisining xitayning "Qara tizimliki" ge chüshüp qélishi, bultur 11-ayda amérikidin ürümchidiki ata-anisini yoqlash üchün qaytqan apisining tutqun qilinip "Yépiq terbiyilesh lagéri" gha qamilishi qatarliq paji'elik qismetlermu uni dawamliq süküt qilmasliqqa ündigen amillar hésablinidiken. 

Uning bildürüshiche, 2009-yili ürümchide yüz bergen "5-Iyul weqesi" din kéyin uning a'ilisidikiler uning tutqun qilinishidin ensirep uni awstraliyening adélayd shehirige yolgha salghan. Mijezi ochuq, yardem söyer shundaqla Uyghur teshkilatliri uyushturghan pa'aliyetlerge aktip qatnishidighan bu Uyghur yigiti nahayiti tézla adélayd shehiridiki Uyghurlarning arisigha singip ketken. 2015-Yili almas nizamidin misirda oquwatqan qiz dosti buzeynep abduréshit bilen toy qilish üchün ürümchige qaytqan. Halbuki, uzun yilliq ayrilishtin kéyin wisaligha yetken bu bu bir jüp yashqa toydin kéyinki bextlik a'ile hayatini bille yashash nésip bolmighan. Toydin kéyin amérikigha kélip awstraliyediki éri almas nizamidin bilen qoshulushni kütüwatqan buzeynep abduréshit 2017-yili 3-ayning axiri ata-anisi teripidin chaqirtilip kétilgen we ürümchige barghinida tutqun qilin'ghan. 

Almas nizamidinning bildürüshiche, ayali buzeynep tutqun qilin'ghandin kéyin, u ürümchige qaytip ayalini qutquzush üchün köp tirishqan. Emma ayali büzeynep 3 aydin kéyin, yeni 2017-yili 6-ayning axiri 7 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan. U özimu xitay saqchiliri teripidin köp qétim soraq qilinip tehditke uchrighan hemde xitay chégrasidin qoghlap chiqirilghan.

Shundin buyan almas nizamidin özining waqtini we zéhnini xitay türmisidiki ayali büzeynepning ehwalini xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri we xelq'ara taratqulargha anglitishqa, ayali we türmidiki bashqa Uyghur oqughuchilargha adalet telep qilish yoligha atighan. 

Melum bolushiche, eyni chaghda buzeynep abduréshitning tutqun qilin'ghanliq xewiri tunji qétim uning awstraliyediki éri almas nizamidin teripidin "Xelq'ara kechürüm teshkilati" gha yetküzülgen. "Xelq'ara kechürüm teshkilati" 2017-yili 28‏-séntebir küni jiddiy bayanat élan qilip, xitay da'irilirini buzeynep abduréshit we bashqa tutqun qilin'ghan Uyghur oqughuchilarning ehwalini ashkarilashqa, ularning adil sotlan'ghan-sotlanmighanliqi, heq-hoquqlirigha hörmet qilin'ghan-qilinmighanliqi heqqide éniq uchur bérishke chaqirghan. 

2017-Yili etiyazda buzeynep abduréshit tutqun qilin'ghan mezgilde xitay da'iriliri misir qatarliq döletlerde oquwatqan bir türküm Uyghur oqughuchilarni türlük bésimlar arqiliq mejburi qayturup kélip tutqun qilghan. Eyni chaghda radiyomiz we bashqa xelq'ara taratqularda ashkarilan'ghan uchurlardin melum bolushiche, mejburi qayturup kélin'gen oqughuchilarning zor köp qismi tutqun qilinip, "Yépiq terbiyilesh merkizi" ge qamalghan. Buzeynep abduréshitmu misirda oqughan oqughuchilar qatarida 7 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghan. 

Nöwette chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri we xelq'ara kechürüm teshkilati qatarliq teshkilatlar üzlüksiz bayanat élan qilip, bir tereptin xelq'ara jem'iyetni tutqundiki Uyghurlar mesilisige köngül bölüshke chaqirsa, yene bir tereptin xitay hökümitidin tutqun qilin'ghan Uyghur oqughuchilarni qoyup bérishni telep qilip kelmekte.

Toluq bet