Amérika dölet mejliside zeyid hüseyin bilen söhbet yighini ötküzüldi

Muxbirimiz eziz
2017-12-07
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika dölet mejliside zeyid  höseyin bilen ötküzülgen söhbet yighinidin bir körünüsh. 2017-Yili 7-dékabir
Amérika dölet mejliside zeyid höseyin bilen ötküzülgen söhbet yighinidin bir körünüsh. 2017-Yili 7-dékabir
RFA

"10-Dékabir xelq'ara kishilik hoquq küni" ning sheripi hemde "Xelq'ara kishilik hoquq xitabnamisi" élan qilin'ghanliqining 70 yilliqi munasiwiti bilen bügün chüshtin burun amérika dölet mejlisi qarmiqidiki tom lentos kishilik hoquq komitéti yumilaq üstel muhakime söhbiti uyushturdi.

Yighinni uyushturghan tom lentos kishilik hoquq komitétining re'isliridin awam palata ezasi jéymis mekgowérn aldi bilen söz aldi. U, bügünki söhbet yighinigha alahide teklip boyiche qatnashqan b d t ning kishilik hoquq mesililiri boyiche aliy derijilik hey'iti zeyid hüseyinning b d t ning kishilik hoquq sahesidiki xizmetliride yillardin buyan pidakarliq bilen bejanidil xizmet qilip kéliwatqanliqini alahide teriplep ötti. Shuningdek dunyaning herqaysi jayliridiki hakimiyetlerning kishilik hoquqni depsende qilishini dadilliq bilen tenqidlep kelgenlikige yüksek baha berdi. 

Zeyid hüseyin bilen bolghan muzakirige amérikidiki eng chong xewer agéntliqlirining biri bolghan s n n ning péshqedem muxbiri élis labot riyasetchilik qildi. U aldi bilen hazir pütün dunya axbaratida qiziq nuqta boluwatqan rohéngga musulmanlirining étnik qirghin'gha uchrash ehwali heqqide söz qildi hemde bu heqte b d t ning qandaq pikirde boluwatqanliqi heqqide so'al qoydi.

Zeyid hüseyin özining téxi yéqindila "Étnik tazilash" tin aman qalghan bir qisim rohéngga musulmanliri bilen uchrashqanliqini tilgha élip, nöwette pütkül bérma teweside musulmanlarni "Yochun kishiler" deydighan qarashning hazir "Rohéngga musulmanliri töwen derijilik insanlar" dep qaraydighan chüshenchige qarap méngiwatqanliqini, bu hal mushu yosunda dawam qiliwerse musulmanlar bilen buddistlar otturisidiki toqunushning téximu ewjige chiqip rayon bixeterliki we bashqa sahelerde kishiler tesewwur qilip baqmighan qebihlikke yol échishi mumkinlikini otturigha qoydi.

Söhbette élis labot nöwettiki bérma rehbiri, sabiq nobél tinchliq mukapatining sahibi angsan suchining bérma armiyisi we hökümitini rohéngga musulmanlirigha qaritilghan bu xildiki étnik qirghinchiliqqa xatime bérishke ündimigenlikini, shuning bilen birge hazir pütkül bérma xelqining rohin'galarni "Yoq qiliwétish" ke mayil boluwatqanliqini tilgha aldi. 

Zeyid hüseyin bu heqte söz qilip, insaniyet tarixidiki barche insan heqlirining we heqqaniyetning qarshiliqlarni bösüp ötüp axirqi hésabta üstünlükke érishkenlikini, jümlidin qulluq tüzümni bikar qilish, irqiy ayrimichiliq, ayrimichiliq tüzümi we ölüm jazasini bikar qilish qatarliqlarning hemmisi shundaq bolghanliqini bayan qildi. Bu jeryanda ashu heq we hoquqlarni himaye qilishning nurghun bedellerge toxtaydighanliqini, buningda sewrchanliq bilen axirqi qararni chiqirishning oxshash muhimliqini tekitlidi. 

Shuningdin kéyin shimaliy koréyediki kishilik hoquqning depsende qilinishi bilen diktatorluqning pütün dunyagha tehdit séliwatqanliqi, süriyediki ichki urush jeryanida otturigha chiqiwatqan kishilik hoquq mesilisi qatarliqlar muhakime qilindi.

Yighin axiridiki so'al-jawab bölikide yighin qatnashquchilar zeyid hüseyindin özliri qiziqqan mesililer boyiche so'al soridi. Yighin ishtirakchiliridin washin'gton shehiridiki "Uyghur kishilik hoquq qurulushi" teshkilatining mudiri ömer qanat bügünki muzakirige minnetdarliqini bildürüsh bilen birge zeyid hüseyin'ge so'al qoydi. U so'alida xitay kompartiyisining zulumda ingrawatqan Uyghur xelqi b d t kishilik hoquq aliy kéngishining diqqitini qozghap bolghuche bekmu köp zulumgha uchrap kétidighanliqini tekitlep bu heqte zeyidning qandaq pikirde ikenlikini soridi. 

Zeyid bu heqte qisqiche jawab bérip b d t kishilik hoquq komitétining bu ishlardin xewersiz emeslikini, emma buningda bezi "Qatmal" amillarningmu mewjutluqini tekitlidi. U bu toghriliq mundaq dédi: "Undaq emes. Emeliyette b d t ning kishilik hoquq komitéti bu ishlargha dégendek awaz qoshmaywatidu. Mesilen, biz ilham toxti qolgha élin'ghandin kéyin bu ishni bir qétim otturigha qoyduq. Özingizmu bilisiz, u hemmige tonushluq bolghan bir Uyghur alim idi. U qamaqqa höküm qilin'ghandin kéyin biz buni kishilik hoquq komitétining semige salduq. Puqralar hoquqi üchün otturigha chiqqan lyu shyawbo mesilisinimu biz ularning diqqitige sun'ghan. Halbuki biz hazirghiche b d t kishilik hoquq komitétining bu mesililer heqqidiki jawabini anglimiduq. Emdi gepning özige kelsek b d t kishilik hoquq komitéti mushuninggha oxshighan barliq mesililerge estayidil we barawer mu'amile qilishi, bu hadisilerge ariliship ketken 'siyasiy xaraktérlik qol tiqish' heriketlirini toluq nezerge élishi lazim. Biz hazir mushu mesile üchün tirishiwatimiz, shuningdek mushu nuqtini xizmetning muhim halqisi qiliwatimiz. Derweqe bu unche ongayla emelge ashidighan ishlar emes. Emma biz dawamliq tirishiwatimiz." 

Yighin axirida ömer qanat ayrim ziyaritimizni qobul qilip özining zeyid hüseyin bilen qisqiche ayrim söhbette bolghanliqini, bu jeryanda özining Uyghurlar nöwette duch kéliwatqan éghir siyasiy mesililer heqqide uninggha azraq bolsimu chüshenche bérishke muweppeq bolalighanliqini éytti. 

Melum bolushiche, zeyid hüseyin 1964-yili i'ordaniye xan jemetige mensup shahzade a'iliside dunyagha kelgen bolup, 1993-yili en'gliyediki dunyagha dangliq kambirij uniwérsitétidin doktorluq unwani alghan. 1996-Yilidin bashlap i'i'ordaniyening b d t da da'imiy turushluq wekili we i'i'ordaniyening amérikidiki bash elchisi bolup xizmet qilghan. 2014-Yilidin buyan b d t qarmiqidiki kishilik hoquq kéngishining aliy derijilik hey'iti bolup xizmet qilmaqta.

Toluq bet