Америка мухбирлириниң үрүмчи тәсиратлири

Мухбиримиз меһрибан
2014-05-30
Share
urumchi-partlash-bazar-qarshiliq.jpg Хәлқ бағчиси йенидики ават базарда бомба билән һуҗум қилиш вәқәси йүз бәргән. 2014-Йили 22-май, үрүмчи.
weibo


22 - Май үрүмчи әтигәнлик базирида йүз бәргән партлитип һуҗум қилиш вәқәсидин кейин, хитайда турушлуқ бир қисим чәтәл мухбирлири, өзлириниң үрүмчи тәсиратлирини елан қилған. Улар мақалилиридә, хитай һөкүмитиниң уйғурларға қаратқан сиясити, үрүмчи вәзийити вә йәрлик уйғурлар билән хитай көчмәнлири оттурисидики мунасивәт қатарлиқ мәсилиләр һәққидә тохталған.

Төвәндә диққитиңлар, мухбиримиз меһрибанниң тәйярлишида икки нәпәр америкилиқ мухбирниң үрүмчи тәсиратлири һәққидә елан қилған мақалилириниң мәзмунида болсун.

Йеқинқи йиллардин буян хитай һөкүмитиниң уйғур сияситигә нарази болған уйғурларниң қаршилиқ һәрикәтлириниң көпийиши, болупму 22 - май йүз бәргән үрүмчи әтигәнлик базар партлитиш һуҗумидин кейин, барғанчә мурәккәпләшкән уйғур вәзийити хәлқара мәтбуатларниң диққәт мәркәзлириниң биригә айланди.

Гәрчә хитай һөкүмити уйғур вә тибәт райониға қаритилған контроллуқни барғанчә күчәйтип, бу районларда учурни қамал қилип, ғәрб демократик дөләтлири мухбирлириниң зиярәт қилишини үзлүксиз чәкләп келиватқан болсиму, әмма хитайда туруп хәвәр бериш имканийитигә игә болған бир қисим ғәрб дөләтлири мухбирлири уйғур вәзийити һәққидә хәвәр вә тәсират мақалилирини елан қилмақта.

Америка бирләшмә агентлиқиниң мухбири LOUISE WATT вә ди ди таң қатарлиқлар тәрипидин 25 - май күни елан қилинған"хитай шәһиридики бомба партлаш, етник пәрқни намайән қилди" намлиқ мақалә вә америка авази радиосиниң хитайда турушлуқ мухбири дуң фаң 30 - май елан қилған"америка авази мухбириниң шинҗаң зиярәт хатирилири" мавзулуқ тәсират мақалисидә, 22 - май үрүмчи әтигәнлик базиридики партлитиш һуҗумидин кейинки үрүмчи шәһиридики җиддийлик вә уйғур, хитай пуқралири билән өткүзгән қисқа сөһбәтләр берилгән.

Америка бирләшмә агентлиқи мухбирлири лоусе ватт вә ди ди таң қатарлиқлар елан қилған хитай шәһиридики бомба партлаш, етник пәрқни намайән қилди" намлиқ мақалидә, хитайниң һөкүмәт тәшвиқатлирида дейиливатқан "үрүмчидә хән миллити билән аз санлиқ милләтләр бир - бири билән чиқишип инақ иттипақ яшайду" дегән мәнзирини көрмигәнликини билдүрүп,"биз үрүмчи әтигәнлик базирида йүз бәргән партлаш һуҗумидин кейин, бу йәрдики 20 нәччә пуқрани зиярәт қилдуқ, улар өз баянлирида нөвәттә икки милләт арисида мәвҗүт болуп турған қатмал вәзийәтни йәни, өз - ара, чүшәнмәслик, еһтиятчанлиқ вә бир - биридин гуман қилип яшайдиған роһи һалитини ипадилиди" дегән.

Мақалидә нәқил елип көрситилишичә, мухбирниң зияритини қобул қилған бир уйғур аял башланғуч мәктәптә оқуйдиған қизиниң мәктәптики хитай савақдашлири тәрипидин кәмситилидиғанлиқини баян қилип,"биз өз земинимизда яшаватимиз, әмма биз өзимизни чәтәлликтәк һес қилимиз" дегән. Үрүмчидики туралғуси алдида бирләшмә агентлиқниң зияритини қобул қилған бир җүп хитай әр - аял өзлириниң уйғур қошнилири билән арилашмайдиғанлиқини вә уйғурларни чүшәнмәйдиғанлиқини баян қилип,"биз уларниң тилини билмәймиз, шуңа улар билән бериш - келишму қилмаймиз. Уларни чәтәлликләр десәкму болиду, чүнки уларниң йүрүш - туруши чәтәлликләргила охшайду" дегән.

Үрүмчидә узун мәзгил турған бир чәтәллик мутәхәссис бирләшмә агентлиқ мухбирлириға өзиниң үрүмчи вәзийити һәққидики тәсиратини баян қилип, "2009 - йили үрүмчидә йүз бәргән 5 - июл вәқәсидин кейин, үрүмчидики көчмән хитайлар шәһәрниң шималиға топлинип яшашқа башлиди, у тәрәптә өй содигәрлири ачқан йеңи олтурақ өйләр көпләп селинишқа башлиди. Үрүмчиниң җәнубий қисмидики аһалиниң асасий қисмини уйғур мусулманлири тәшкил қилиду" дегән.

Мақалидә йәнә, хитай һөкүмитиниң тәшвиқатлири сәвәбидин үрүмчидики хитай пуқралирида шәкилләнгән уйғурлардин қорқуш, вәһимә туйғуси, бир хитай дукандарниң тили арқилиқ мундақ баян қилинған "әгәр дуканға бир нәпәр уйғур әр кирип қалсила, биз дуканда униң арқисидин соңдишип маңимиз. Чүнки, униң дукинимизға партлатқуч дора қатарлиқларни қоюп қоюшидин әнсирәймиз. Һөкүмәт даирилириму бизгә бизниң бу әтрапта еһтият қилишимиз керәкликини алаһидә уқтурди."

Бирләшмә агентлиқ мухбириниң зияритини қобул қилған яң фамилилик такси шопури үрүмчидики көчмән хитайларниң уйғурларни чүшәнмәйдиғанлиқини баян қилип,"хән пуқралири уйғурлар билән арилишип кетәлмиди. Мениң һес қилишимчә, һәр бир уйғурниң каллисида вә көңлидә пәқәт бирла арзуси бар, у болсиму мустәқиллиқ" дегән.

Америка авази мухбириниң "шинҗаң зиярәт хатирилири" дә өзиниң үрүмчи, пичан вә корлидики бирнәччә күнлүк сәпәр хатирилири баян қилинған. Мақалидә үрүмчидә бу мухбирларниң зияритини қобул қилған уйғур вә хитай пуқралириниң сөзлири нәқил елинип, уйғур райониниң әсли игилири болған уйғурлар билән бу йәргә көчмән болуп кәлгән хитайларниң бир - биригә тамамән охшимайдиған мәдәнийити, өрп - адити вә хитай һөкүмитиниң районда йүргүзүватқан сияситиниң бу икки милләт пуқралириға көрсәткән тәсири, хитай һөкүмити тәкитләватқан аталмиш иқтисадий тәрәққият сияситидин бу йәргә кәлгән хитай көчмәнлириниңла мәнпәәтдар болуватқанлиқи, әмма бу йәрдики пүткүл байлиқниң игилири болған уйғурларниң йәнила намрат һаләттә яшаватқанлиқи қатарлиқ мәсилиләр мухбирниң сәпәр үстидә өз көзи билән көргән әһваллири, униң билән сөһбәтләшкән йәрлик уйғурларниң баянлири вә һес - туйғулири арқилиқ оттуриға қоюлған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт