Asasiy qatlamgha chüshken bir Uyghur kadirning jenubtiki kentlerde körgen-bilgenliri (2)

Muxbirimiz qutlan
2014.11.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
asasiy-qatlam-xizmet-guruppisi.jpg Uyghur aptonom rayonluq idare-organlardin, 5826 qétimliq poyizgha olturup, xoten'ge asasiy qatlam xizmiti üchün kétiwatqan xizmetchiler. 2014-Yili 3-mart, ürümchi.
www.gov.cn

Asasiy qatlamgha chüshken bir Uyghur kadirning jenubtiki kentlerde körgen-bilgenliri we uning bu heqtiki namsiz inkasi tor we ijtima'iy uchur wasitiliride küchlük tesir qozghimaqta.

Töwen'ge chüshürülgen 200 ming kadirning biri bolush süpiti bilen nam-sheripini ashkarilashni xalimighan héliqi Uyghur kadir öz inkasida yene mundaq dep yazidu:
“Keng déhqanlarni mejburiy emgekke sélish intayin éghir iken, kent atlap yaki yéza atlap bir yil ichide 100 kündin artuq mejburiy emgekke heydeydiken, yer térighan déhqanlarning hemmisi mejburiy emgekke qatnishidiken, a'iliside emgek küchi yoq, yashinip qalghan, küch madardin qalghan, ajiz, méyip, késelchan kishilermu mejburiy emgektin qutulalmaydiken. Buning bilen ularning normal turmushi kapaletke ige bolmaydiken. Déhqanlarning bir yilliq xalis emgek we mejburiy emgek küni sani zadi qanchilik? bundaq ishlargha xatime bérish kérekmu ‏- yoq?”

Qeshqer nezerbagh yézisida olturushluq bir Uyghur déhqanning bayanliri mezkur inkastiki ehwallarning rastliqini delillidi. U ziyaritimiz jeryanida öz kentide kishi béshigha toghra kélidighan térilghu yerning 5 pungghimu yetmeydighanliqini, emma döletke mejburiy ashliq sétip bérish we hashar wezipisining yenila mewjutluqini tilgha aldi.

Torgha inkas yazghan Uyghur kadir öz yazmisida yene munularni bayan qilidu:
“Kentke yuqiridin birer yardem meblighi kelse yéza rehberliri özliri biwasite chiqim qilidiken, kentning emeliy ehwali qilche nezerge élinmaydiken, kent némige éhtiyajliq, déhqanlar némige bekrek éhtiyajliq, ulargha néme qilip bérish kérek dégenler xiyaligha kelmeydiken, waqti ötken, shu orun'gha mas kelmeydighan alliqandaq bir nersilerni sétiwélip kentke mejburiy tangidiken, xizmet guruppisining bu heqtiki inkaslirigha perwamu qilmaydiken.”

Xoten wilayiti tewesidin bu heqte igiligen neq meydan uchurlirimiz, yuqiriqi inkastiki mezmunlarning eynenlikini körsetti. Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan, emma nam-sheripini ashkarilashni xalimaydighan biri pütkül xoten teweside déhqanlargha bolghan kontrolluqning shu qeder chingliqini, déhqanlarning normal emgek we turmushining qatmu-qat tekshürüshler ichide dawam qiliwatqanliqini tekitlidi.

Töwen'ge chüshürülgen Uyghur kadirning namsiz inkasidiki eng muhim nuqtilarning biri - Uyghur til-yéziqining asasiy qatlamdiki hökümet höjjetliri we bashqa yazmilarda ishlitilishtin qalghanliqidur. U bu nuqtini öz yazmisida intayin échinish ichide tilgha alidu:
“Kentke nahiye we yézidin ewetilgen höjjet, matériyallar, her türlük jedweller pütünley xenzuche iken. Kenttiki xizmetlerni ana tilda élip bérish intayin qiyin ehwalgha chüshüp qalghan. Kentte xizmet guruppisi bar, jedwellerni shular ishleydu, dep yézidin orunlashturush qilidu, heyran bolimiz, xizmet guruppisi yoq waqitlarda qandaq qilghandu dep qalimiz. Yuqiridin chüshken höjjet- matériyallar pütünley xenzuche, Uyghur til yéziqida höjjet-matériyallar yoq. Qachandin bashlap Uyghur tili we yéziqi ishlitishtin qep qaldi? kent kadirliri emes, hetta xizmet guruppa ezalirimu xenzuche yéziqning höddisidin toluq chiqalmaywatsa! omumen asasiy qatlamda Uyghur til-yéziqining ishlitish ehwali intayin éghir xirisqa duch keptu. Buni munasiwetlik orunlar jiddiy oylanmisa bolmighudek. Bundaq kétiwerse milliy térritoriyelik aptonomiye qanunigha xilapliq qilghan bolmamdu?”

Uyghur kadir yazmisining axirida munularni xitab qilidu:
“Töwen'ge chüshken xizmet guruppisi ezalirining sapasi, xizmet iqtidari yaxshi bolsimu, lékin heqni sözliyelmeslik, mesililerni öz aldigha hel qilalmasliq yaki yuqiri derijilik orunlarning qollishini qolgha keltürelmeslik ehwalliri mewjut. Ashu weyrane kölbilerde eng bichare halette yashawatqan déhqanlirimizning éghir haliti yürikimni ezdi. Shu wejidin bu xetni yazdim.”

Hetta yillardin buyan öz hoylisida qizil bayraq chiqirip, kallisi kommunizm mepkurisi bilen yuyulup ketken qizil aktip qurban ömermu özi choqun'ghan xitay kompartiyesi we uning emeldarlirining chirikliklikini étirap qilmay turalmidi.

Uyghur kadirning yuqiriqi namsiz yazmisigha minglighan tordashlar bes-beste inkas yazghan. Ulardin biri mundaq dep yazidu:
“Bir nahiyening edliye, réwiziye, jama'et xewpsizlik, kadirlar, shtat, maliye... Ishqilip nahiyening hemme ishlirini peqet we peqet birla adem, yeni nahiyelik partkom sékrétari özi yalghuz, behuzur, uda 7-8 yil héch yerge yötkelmey bashquridu. Bu jeryanda hakimdin nechchisini yolgha salidu, yézilarda bolsa yéziliq partkom sékrétari hemme saheni özi bir qolluq bashquridu. Yéziliq partkom sékrétari peqet birla ademge, yeni nahiyilik partkom sékrétargha boysunidu. Uning neziride yéza bashliqi, hakim, mu'awin palan-pustanlar nölge hésab. Eger mushu halet yene dawamlishiwerse, hélighu 200 ming kadirken, 2 milyon kadir töwen'ge chüshken bilenmu beribir!...”

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.