B d t da xitay wekilliri Uyghur wekilining sözige qarshi chiqti

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2017-09-15
Share
dolkun-eysa-36-bdt-kishilik-hoquq-kengshide-2.jpg Dolqun eysa ependi b d t ning 36-nöwetlik kishilik hoquq kéngishi yighinining guruppa muzakiriside. 2017-Yil 12-séntebir, jenwe, shwétsariye.
RFA/Ekrem

B d t ning 36-nöwetlik kishilik hoquq kéngishi yighinida xitay wekilliri dunya Uyghur qurultiyining bash katipi dolqun eysaning sözige qarshi pikir bayan qilip, xitay hökümitini aqlidi.

11-Séntebirdin 27-séntebirgiche dawam qilidighan birleshken döletler teshkilati (b d t) kishilik hoquq kéngishining jenwediki 36-nöwetlik yighinigha d u q bash katipi, wakaletsiz milletler teshkilatining mu'awin re'isi dolqun eysa, qurultay programma mudiri pitér érwin we qurultay xizmetchisi rayin ependiler qatnashmaqta idi. 

Dolqun eysa ependi 14-séntebirdiki yighinda nutuq sözlep, xitay hakimiyitining Uyghur diyarida élip bériwatqan basturush siyasetlirini eyibligen.

Dolqun eysa ependi sözide, 1990-yili talip terbiyiligen gunahi üchün 11 yilliq qamaq jazasigha mehkum qilin'ghan kérem abduwelining jaza mudditining tekrar uzartilip, hazirgha qeder xitay türmiside yétiwatqanliqini, 87 yashqa kirgen abdusemet qarihajimning balilargha qur'an ögetkenliki üchün ötken yili 20 yilliq qamaq jazasigha höküm qilin'ghanliqini, buninggha oxshash diniy qalpaq bilen xitay türmisige bend qiliniwatqan Uyghurlarning sanini dep bolghili bolmaydighanliqini misalliri bilen otturigha qoyghan.

Dolqun eysaning nutuqidin kéyin xitay wekilliri arqa-arqidin söz élip, dolqun eysaning bayanlirini yalghan'gha chiqarghan we xitay hakimiyitining jinayetlirini aqlighan. Dolqun eysa ependimu qayta söz heqqi telep qilip, xitay wekillirining inkaslirigha neq meydanda reddiye bergen.

Shiwétsariyening jenwe shehiridiki b d t din ziyaritimizni qobul qilghan d u q programma mudiri pitér érwin ependimu 14-séntebirdiki pa'aliyetler heqqide bizni uchur bilen teminlidi. U, dolqun eysaning Uyghurlarning diniy mesililirini mezmun qilghan doklatining yighin ehli arisida küchlük tesir qozghighanliqini hemde xitay wekillirining chidap turalmay, arqa-arqidin söz telep qilip, öz hakimiyitige chapan yépishqa urun'ghanliqini, xitay wekillirining bu qilmishlirining yighin ehlide selbiy tesirat qozghighanliqini eskertti. 

U mundaq dédi: "Méning ismim pitér érwin, d u q da xizmet qilimen. D u q bash katipi dolqun eysa bilen 36-nöwetlik b d t kishilik hoquq kéngishi yighinigha qatnishiwatimen. Bügün b d t da ötküzülgen '2017-yilidiki diniy étiqad erkinlik mesilisi' namliq yighinda dolqun eysa ependi sherqiy türkistandiki diniy mesile heqqide doklat teqdim qildi we yighin ehlining jiddiy diqqitini qozghidi. U otturigha qoyghan pakitliq bayanlargha xitay wekilliri taqet qilip turalmidi. Birining arqidin biri söz telep qilip, dolqun ependini yalghanchigha chiqardi. Xitayda 'diniy étiqad erkinliki kapaletke ige' dep biljirlidi. Ularning sepsetiliri kishilerge selbiy tesirat körsetti. Chünki, ékrandiki pakitliq misallar Uyghurlarning qaysi derijide éghir hayat köchürüwatqanliqini ispatlap turatti. Kishiler Uyghurlargha hésdashliq neziri bilen qarawatatti. Xitay wekillirining sözidin kéyin, dolqun eysa yenimu ilgirilep pakit körsitip, xitaylarni dunya jama'iti aldida osal ehwalgha chüshürüp qoydi."

Dolqun eysa ependi bügünki pa'aliyetliri jeryanida b d t diki yene bir qisim döletlerning elchiliri hemde b d t kishilik hoquq aliy komissarliqi xadimliri bilen ayrim-ayrim uchrishishlar ötküzgenlikini tilgha aldi. 

U, misirdiki Uyghur tutqunlar we türkiyege qéchip kelgen Uyghur musapirliri mesilisi heqqidimu b d t ning munasiwetlik xadimliri bilen körüshüp, qolidiki tizimliklerni tapshurghanliqini hemde ularning Uyghurlar mesilisige jiddiy qarap, ishlirini mumkin qeder tézrek hel qilishni telep qilghanliqini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet