D u q wekillirining b d t diki pa'aliyetliri netijilik axirlashti

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2017-09-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Dolqun eysa ependi b d t ning 36-nöwetlik kishilik hoquq kéngishi yighinining guruppa muzakiriside. 2017-Yil 12-séntebir, jenwe, shwétsariye.
Dolqun eysa ependi b d t ning 36-nöwetlik kishilik hoquq kéngishi yighinining guruppa muzakiriside. 2017-Yil 12-séntebir, jenwe, shwétsariye.
RFA/Ekrem

Dunya Uyghur qurultiyining wekilliri birleshken döletler teshkilati 36-nöwetlik kishilik hoquq kéngishi yighinida élip barghan ikki heptilik pa'aliyetlirini xulasilidi.

D u q ning bash katipi, wakaletsiz milletler teshkilatining mu'awin re'isi dolqun eysa, qurultay programma mudiri pitér érwin we qurultay xizmetchisi rayin ependiler 22-séntebir küni b d t kishilik hoquq kéngishining 36-nöwetlik yighinini axirlashturup gérmaniyege qaytip keldi. Ular shiwétsariyening jenwe shehiride 11-séntebirdin bashlap ikki heptilik pa'aliyetlerde bolghan idi.

Bügün merkizi myunxéndiki d u q bash shtabidin ziyaritimizni qobul qilghan qurultay xadimliri özlirining aldinqi ikki hepte jeryanida b d t da élip barghan bir qatar pa'aliyetlirini xulasilidi. Ular birdek aldinqi yillargha qarighanda bu yil b d t diki pa'aliyetlirining köp mezmunluq we netijilik bolghanliqini tilgha aldi.

Dolqun eysa ependi bu heqte pikir bayan qilip, b d t da élip barghan pa'aliyetlirini bir qanche muhim nuqtilar boyiche yighinchaqlidi. U aldi bilen gherb döletlirining b d t da turushluq elchiliri bilen körüshüp Uyghurlar mesilisini etrapliq anglatqanliqini bildürdi. U yene b d t omumiy yighinida Uyghurlar mesilisi tilgha élinip, xitay wekillirini qéyin weziyetke chüshürüp qoyghanliqini alahide eskertip ötti.

Igilinishiche, d u q wekilliri bu ikki heptilik pa'aliyetliri jeryanida b d t ning türlük mezmunlardiki yighinlirigha qatniship nutuq sözligen, dunya jama'itige Uyghurlar mesilisini anglatqan we xitayning epti-beshirisini achqan. 

D u q xadimi rayin ependi, bu qétimqi yighinlarda xitayning Uyghur tili, medeniyiti, diniy-étiqadi we bashqa yashash heqlirige qiliwatqan tajawuzchiliqining etrapliq tonushturulghanliqini, herqaysi döletler we dunya jama'itige xitayning kishilik hoquq depsendichiliklirini yaxshi tonutqanliqini bildürdi. U mundaq dédi: "D u q namida Uyghurlarning derd-ehwallirini b d t yighinlirida mumkin qeder köp we etrapliq tonutushqa tirishtuq. Köpinche gherb döletlirining wekilliri Uyghur xelqi duch kéliwatqan éghir weziyetni bilidiken. Emma ereb elliri we bir qisim afriqa elliri ichide Uyghur dégen milletni bilmeydighanlirimu bar iken. Biz Uyghurlarning diniy étiqadining qattiq basturushlargha uchrawatqanliqini, mesilen namaz oqush, roza tutush, öz dinini öginish, musulmanche kiyinish hetta saqal-burut qoyush adetliriningmu cheklimige uchrawatqanliqini tilgha alghinimizda, ular heyranliq bilen qarapla qélishti. Ular Uyghurlarni chüshenmeyla qalmastin, belki xitaylarnimu héch chüshenmeydiken. Xitayni tereqqiy qilghan, medeniy, démokratik bir dölet siyaqida qiyas qilishidiken. Yighindin kéyin bu xildiki wekillerge d u q teripidin hazirlap kelgen doklatlarni tarqitip berduq we ichkirilep sorighanlargha Uyghurlarning nöwettiki weziyitini, xitayni téximu etrapliq anglattuq. Menche, buning tesiri kélechekte körülidu."

D u q programma mudiri pitér érwin ependi ziyaritimizni qobul qilip mundaq dédi: "Sherqiy türkistan mesilisi b d t da yéngi mesile emes. B d t kishilik hoquq kéngishining yuqiri derijilik xadimliri we b d t aliy komissarliqidiki herqaysi bölümlerning mes'ulliri Uyghurlar mesilisini xélila yaxshi bilidu. Halbuki, b d t da wekili bolghan bir qisim döletler we milletler yenila bilmeydu. B d t köp dölet we milletler xizmet qilidighan uniwérsal bir munber. Hazir b d t da'imiy komitétigha resmiy eza döletlerdin amérika, rusiye, en'gliye, firansiye, xitaydin ibaret beshla dölet bar. Ularning b d t qobul qilghan qararlarni ret qilish hoquqi bar. Xitayning bu yerdiki tesir küchi barghanséri éship bériwatidu. Biraq, köpligen gherb döletliri buning adaletsizlik bolidighanliqini, adil qarar qobul qilishqa tesir körsitiwatqanliqini ilgiri sürüp, b d t ni islah qilishqa tirishiwatidu. Mesilen, b d t da'imiy komitétigha yene yaponiye, gérmaniye, hindistan we biraziliyeningmu kirishi lazimliqini tekitlewatqan döletlerning sani barghanséri köpiyiwatidu. Eger bu nishan üchtin ikki awaz bilen ghelibe qilsa, b d t ning xizmet funksiyisi özgiridu. Mubada, kélechekte bu döletler rastinila da'imiy komitétqa ezaliqqa qoshulsa we künlerning biride Uyghurlar toghriliq muhim qararlar élishqa toghra kelse, xitayning da'imiy komitéttiki tosalghusi aqmaydighan weziyet shekillinidu. Shunga, Uyghurlar mesilisining b d t da dawamliq anglitilishigha hergizmu sel qarimasliq kérek, dep oylaymen."

Dolqun eysa ependi bu nöwet b d t diki pa'aliyetliri jeryanida, d u q ning iz-déreksiz ghayib bolghanlar mesilisinimu alahide muhim bir téma süpitide anglatqanliqini éytti. U yene b d t ning musapir mesilisige alaqidar xadimliri bilenmu uchriship, ulardin Uyghur musapirliri mesilisige jiddiy köngül bölüshni telep qilghanliqini bildürdi. 

Melumki, b d t 36-nöwetlik kishilik hoquq kéngishining jenwediki yighini 27-séntebir axirlishidiken. B d t kishilik hoquq kéngishining nyu-yorktiki yighinimu dawam qilmaqtiken. Bu yighin'gha d u q ning amérikidiki wekilliri qatnashmaqtiken.

Toluq bet