Германийәдики түрк вә уйғур җәмийәтлири берлинда намайиш өткүзди

Ихтиярий мухбиримиз илһам
2018-12-25
Share
germeniye-berlin-birleshme-namayish.jpg Алпәрән оҗақлири, түрк җамаити, д у қ вә явропа шәрқи түркистан бирлики қатарлиқ тәшкилатлар берлиндики хитай әлчиханиси алдида өткүзгән намайишидин көрүнүш. 2018-Йили 22-декабир, германийә.
RFA/Ilham

Йеқинқи бир нәччә йилдин бери уйғур қериндашлири үстидин елип бериливатқан зулумларға нисбәтән хитай һөкүмитиниң түрк-уйғур мунасивәтлирини сәвәб көрситиватқанлиқини нәзәрдә тутуп, түркийә бу мәсилини көрмәскә селишқа мәҗбур болғаниди.

Хитай һөкүмитиниң түркийәниң бу хил еһтиятчалиқиға писәнт қилмиғанлиқи, әксичә уйғурлар үстидики зулумини техиму чекидин ашуруватқанлиқини тонуп йәткән түрк җәмийәтлири бу чидиғусиз еғир сүкүтини германийә пайтәхти берлинда ахири бузди.

Мушу айниң 22-күни берлиндики алпәрән оҗақлири, берлиндики түрк җамаити, дуня уйғур қурултийи вә явропа шәрқи түркистан бирлики қатарлиқ тәшкилатлар берлиндики хитай әлчиханиси алдида бирләшмә намайиш өткүзди. Намайишта хитайниң уйғур елидә елип бериватқан чекидин ашқан зулумлириға болған наразилиқлар баян қилинди вә пүтүн дуня җамаәтчилики уйғурларниң һәққаний давасиға ярдәмчи болушқа чақирди.

Намайиш җәрянида һәрқайси тәшкилат рәһбәрлири айрим айрим баянат елан қилип, 70 йилдин бери давамлишип келиватқан хитай зулуминиң әмдиликтә техиму еғирлишип чекигә йәткәнликини, лагерлардики 3 милйондин артуқ уйғур қериндашлирини дәрһал қоюп беришни тәләп қилди. Берлиндики түрк җамаитиниң мәсули сәлчук әпәнди вә берлин алпәрән оҗақлириниң мәсули алишән әпәндиләр йәнә түркийә түрклириниң һәр вақит, һәр җайда уйғур қериндашлириниң йенида болидиғанлиқи тәкитләп, уларға кәлгән зулумниң өзигә кәлгән зулум икәнликини билдүрүшти.

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса әпәнди түрк вә герман тиллирида қилған баянатида түрк җәмийәтлириниң қоллишиға вә бүгүнки намайишқа қатнашқучилириға болған миннәтдарлиқини билдүрди. Андин у герман тилида қилған баянатида мундақ деди: "биз бүгүн бу йәргә җәм болуп, шәрқи түркистандики җаза лагерлирида хорлиниватқан 1 милйондин 3 милйонғичә уйғурниң дәрһал қоюп берилишини тәләп қиливатимиз. Әпсуски, күнимиздә 3 милйонға йеқин уйғур хитайниң етник қирғинчилиқиниң қурбани боливату. Милйонлиған гунаһсиз инсанлар хитай түрмилиридә чидиғусиз зулумға дучар болуватиду. Нәччә миңлиған инсан бигунаһ туруқлуқ өлүмгә һөкүм қилинған хитайда йәнә нәччә он миңлиған кишиләр давамлиқ қолға елиниватиду, из-дерәксиз йоқап кетиватиду…"

Долқун әйса баянатиниң давамида йәнә хитайниң уйғур елидә бу вақитқичә көрүлүп бақмиған дәриҗидә еғир мәдәнийәт қирғинчилиқи елип бериватқанлиқини вә бу зораванлиқларниң чен чүнго кәлгәндин кейин һәддидин зиядә күчәйгәнлики әмили мисаллар арқилиқ баян қилди.

Униңдин кейин явропа шәрқи түркистан бирликиниң мәсули турғунҗан әпәнди сөз қилип, 1949-йили уйғур елини ишғал қилған хитай һөкүмитиниң бу земинниң һәқиқий игилири болған уйғурлар үстидин елип бериватқан адаләтсиз зулумлириниң ши җинпиңниң тәхткә чиқиши билән техиму әсәбийләшкәнлики, айримичилиқ сиясити йүргүзүп, уйғурларға нисбәтән бир етник қирғинчилиқ елип бериватқанлиқини баян қилди. У йәнә "хитайниң мәқсити 21-әсирдә хитайниң пүтүн оттура асияни қолға киргүзүштәк явуз нийитини әмәлгә ашурушта тосалғу дәп қариливатқан уйғурларни йоқитиветиштур," деди.

Баянатлардин кейин намайишқа қатнашқучилар юқири авазда шоар товлап, хитай һөкүмитигә болған наразилиқини билдүрүшти.

Мюнхендин кәлгән уйғурлардин болуп 100 гә йеқин киши қатнашқан вә баштин-ахир ямғурлуқ соғуқ һавада елип берилған бу намайиш бир саәттин көпрәк давамлашти.

Намайиш ахирида биз сәлчук әпәнди билән алишән әпәндиләрни айрим айрим зиярәт қилдуқ. Берлин түрк җамаитиниң мәсули сәлчук әпәнди бүгүнки намайишниң әһмийити һәққидә сориған соалимизға мундақ дәп җаваб бәрди: "бүгүн шәрқи түркистанда милләтдашлиримиз вә диндашлиримиз дуч кәлгән зулум, қирғинчилиқ вә искәнҗиләрни явропаға аңлитиш үчүн бу намайишни орунлаштурдуқ. Дуня уйғур қурултийи, алпәрәнләр бирлики вә явропа шәрқий түркистан бирлики билән бирликтә у йәрдә елип бериливатқан наһәқчиликләрни, зулумни вә инсан һәқлири дәпсәндичиликлирини аңлатмақчи болдуқ. Мәқситимизму шу иди. Буниң билән мунасивәтлик түрк, герман ахбарат орунлириға уқтуруш йоллидуқ. Үмид қилимизки (улар) хәвәр тапти вә бундин кейин хәвәр тапиду."

Алпәрән оҗақлириниң мәсули алишән әпәнди бүгүнки намайиш үстидә тохтилип, "хитайниң шәрқи түркистанда уйғурларға йүргүзүватқан зорлуқ-зомбулуқлирини қобул қилалмайдиғанлиқимизни, уйғурларниң азаблирини һес қиливатқанлиқимизни билдүрдуқ. Мәқситимизни ейттуқ, хитайниң әмди бу лагерларни бошитишини, бирләшкән дөләтләр тәшкилати вә башқа инсан һәқлири җәмийәтлириниң у йәрләргә берип тәкшүрүшигә йол қоюшини тәләп қилдуқ," деди.

Шу күни кәч саәт 7 дин башлап, берлин алпәрән оҗақлири мәркизидә дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса вә явропа шәрқи түркистан бирликиниң мәсули турғунҗан әпәндиләр шәрқи түркистанниң күнимиздики сиясий әһвали һәққидә доклат беришти. Икки саәткә созулған вә 150 тин көпрәк аңлиғучи иштирак қилип толиму иштияқ билән қулақ салған доклат ахирида долқун әйса вә турғунҗан әпәндиләр қатнашқучиларниң уйғур ели вә уйғурларниң сиясий вә диний һаяти һәққидә соралған һәр хил соаллириға җаваб беришти.

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса зияритимизни қобул қилип, мунасивәтлик соаллиримизға җаваб бәрди. Долқун әйса әпәнди түркийәдики һәрқайси партийә вә инсан һәқлири җәмийәтлириниң баянат вә паалийәтлириниң уйғурлар үчүн толиму әһмийәткә игә икәнликини тәкитлиди. Болупму күчлүк партийәләрдин милләтчи һәрикәт партийәси вә бүйүк бирлик партийәсиниң һесдашлиқи вә әмәлий қоллашлиридин миннәтдар болғанлиқини ейтти. Ахирида у йәнә бундин кейин түрк қериндашлириниң уйғурларниң һәқлиқ дәвасини қоллаш вә илһам бериш паалийәтлириниң техиму күчлүк болушини үмид қилидиғанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт