Уйғур паалийәтчиләр: "хитай-германийә сөһбити мәзгилидә тәләплиримизни оттуриға қойдуқ"

Мухбиримиз меһрибан
2018-07-11
Share
li-keqiang-kechyang-Angela-Merkel-germaniye.jpg Хитай баш министири ли кечаң германийә зияритидә, германийә баш министири ангела меркил билән мухбирларни күтүвелиш йиғинида. 2018-Йили 9-июл, берлин.
AP

9-Июл күни "германийә билән хитай арисидики иқтисадий тәрәққият диалоги" германийәниң берлин шәһиридә башланди.

Германийәдә паалийәт елип бериватқан һәрқайси тәшкилатларға охшашла дуня уйғур қурултийи қатарлиқ уйғур тәшкилатлириниң бу мәзгилдә наразилиқ намайиши елип бериш, германийә һөкүмитигә мәктуп йоллап тәләп сунуш, германийә қатарлиқ ғәрб дөләтлиридики нопузлуқ таратқуларға баянат бериш қатарлиқ йоллар арқилиқ нөвәттә уйғурлар дуч келиватқан еғир вәзийәтни дуняға аңлитиш арқилиқ өз паалийәтлирини җанландурғанлиқи мәлум.

Хитай баш министири ли кечяң башчилиқидики өмәк германийәгә йетип кәлгән күни германийәдики дуня уйғур қурултийиниң баянатчиси дилшат ришит әпәнди әпәнди вә илһам тохтини қоллаш гурупписиниң башлиқи әнвәрҗан әпәнди қатарлиқ уйғур тәшкилатлири рәһбәрлири радиомиз зияритини қобул қилди.

Дуня уйғур қурултийи баянатчиси дилшат ришит әпәнди, дуня уйғур қурултийиниң бу мәзгилдики паалийәтлири һәққидә тохтилип, бо икки дөләт оттурисидики сода сөһбити мәзгилидә дуня уйғур қурултийиниң германийә һөкүмитигә мәктуп сунуш, наразилиқ намайиши елип бериш, германийәдики нопузлуқ таратқуларниң зияритини қобул қилиш қатарлиқ йоллар арқилиқ, бир милйондин артуқ уйғурниң аталмиш "тәрбийәләш мәркәзлири" намидики "җаза лагерлири" ға қамалғанлиқи, уйғурлар дуч келиватқан сиясий җәһәттики бастурулуш, мәдәнийәт-етиқад җәһәтләрдики ассимилятсийә қилиниш, илһам тохтиға охшаш виҗдан мәһбуслириниң хитай түрмисидики әһваллири қатарлиқларни оттуриға қойғанлиқини билдүрди.

Қурултай баянатчиси дилшат ришит әпәнди өзиниң германийә агентлиқи, франкфурт күндилик гезити қатарлиқ 5 чоң нопузлуқ гезитиниң зияритини қобул қилғинида германийә һөкүмитидин, хитай билән болған сөһбәттә уйғурларниң түркүмләп "җаза лагерлириға қамилиш мәсилиси" вә илһам тохтиға охшаш виҗдан мәһбуслириға әркинлик бериш қатарлиқ мәсилиләрни оттуриға қоюшини үмид қилғанлиқини билдүргәнлики вә нөвәттики барғанчә яманлишиватқан уйғур вәзийитини аңлатқанлиқини билдүрди.

Дилшат ришит әпәнди йәнә ғәрб дунясидики америка, германийә қатарлиқ дөләтләрдики хәлқара нопузлуқ мәтбуатларда уйғур мәсилисини кәң даиридә аңлитишниң үнүминиң юқири икәнликини тәкитлиди.

Дилшат ришит әпәндиниң қаришичә, хәлқарадики нопузлуқ таратқуларда нөвәттики уйғур вәзийитиниң кәң даиридә аңлитилип муһим мәсилиләрниң бири сүпитидә оттуриға қоюлуши, германийә қатарлиқ явропа дөләтлиридики һөкүмәтләрниң хитай билән болған дипломатик мунасивитидә вә хитайға қаратқан сияситидә уйғур мәсилисигә болған диққитини қозғашта актип тәсир көрситиши мумкин.

Дилшат ришит әпәнди баянида, хәлқара таратқуларда хитай һөкүмитиниң дөләт ичидики мустәбит сияситигә аит сәлбий хәвәрләрниң барғанчә көпийишидәк бүгүнки вәзийәттә, хитай баш министири ли кечяңниң германийә зияритидин илгири вә зиярәт мәзгилидә мухбирларға баянат берип, хитай һөкүмитиниң дөләт ичидики сияситини ақлашқа мәҗбур қалғанлиқини әскәртти.

Хәвәрләрдин мәлум болушичә, 9-июл күни германийә билән хитай арисида иқтисадий тәрәққият диалоги башланған күниниң өзидә йәнә, бултур хитай түрмисидә өлүп кәткән нобел тинчлиқ мукапати саһиби лю шавбониң бейҗиңда үзлүксиз тәқиб астида туруватқан аяли лю шаға әркинлик берилип, "давалиниш" намида германийәгә йетип кәлгән.

Германийәдики "илһам тохтини қоллаш" гурупписиниң башлиқи әнвәрҗан әпәнди, бу хәвәрдин сөйүнгәнликини билдүрди.

Әнвәрҗан әпәндиниң қаришичә, узун мәзгил тәқиб астида туруватқан лю шаниң әркинликкә еришишидин қариғанда, хитай даирилири тәрипидин муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған уйғур зиялийси илһам тохти мәсилисидиму илгириләш болуши мумкин.

Әнвәрҗан әпәнди баянида хитай баш министири ли кечяң германийәгә келиш һарписида йәни өткән һәптә өзиниң "илһам тохтини қоллаш гурупписи" намидин германийә баш министири ангела меркил ханимға мәктуп йоллап хитай тәрәп билән болидиған сөһбәттә илһам тохти вә уйғур кишилик һоқуқ мәсилисини оттуриға қоюшни тәләп қилғанлиқини билдүрди. У, "илһам тохтини қоллаш гурупписи" ниң бундин кейинки паалийәтлиридиму, германийә һөкүмитидин хитай билән болған дипломатик мунасивәтләрдә давамлиқ илһам тохтиға әркинлик тәләп қилиш мәсилисини оттуриға қуюшни тәләп қилидиғанлиқи, һеч болмиса илһам тохтини нөвәттә җаз муддити өтәватқан үрүмчидин аилиси бар бейҗиң шәһиригә йөткәш мәсилиси қатарлиқларни тәләп қилидиғанлиқини билдүрди.

Әнвәрҗан әпәнди йәнә илһам тохти қатарлиқ виҗдан мәһбуслириға әркинлик тәләп қилиш вә аталмиш тәрбийәләш мәркәзлири намидики җаза лагерлириға қамалған уйғурлар мәсилисини оттуриға қоюшни тәләп қилишта, германийә һөкүмәт органлири вә явропа иттипақи органлири һәм хәлқара тәшкилатларға тәләп сунушниң муһимлиқини тәкитлиди.

Әнвәрҗан әпәнди нобел мукапат саһиби лю шавбониң ханими лю шаниң әркинликкә еришишидә явропа иттипақи вә хәлқара кәчүрүм тәшкилати қатарлиқ органлар тәрипидин елан қилинған чақириқ вә баянатларниң үнүми көрүлгәнликини нәқил алди.

Хитай баш министири ли кечяңниң германийә зияритидин илгири, йәни 5-июл күни "хәлқара кәчүрүм тәшкилати" тор бетидә баянат елан қилип, явропа иттипақиға әза германийә қатарлиқ дөләтләрдин хитай билән өткүзүлидиған сөһбитидә хитай даирилири тәрипидин тутқун қилинған уйғур зиялийси профессор илһам тохти, адвокат ваң чүәнҗаң, тибәт тилини қоғдашни тәшәббус қилғучи ташқи вакчук, хоңкоңдин тутқун қилинған шиветсийә пуқраси гуй минхәй қатарлиқ виҗдан мәһбуслири вә бултур хитай түрмисидә өлгән нобел мукапат саһиби лю шавбониң тәқиб астиға елинған аяли лю шаһ қатарлиқ 6 кишигә әркинлик бериш қатарлиқ мәсилиләрни оттуриға қоюшни тәләп қилған иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт