Берлинда ли кечяңға қарши намайиш елип берилди

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2018-07-10
Share
germaniye-li-kechang-namayish-1.jpg Хитай баш министири ли кечяң башлиқ вәкилләр өмикигә қарши елип берилған намайиштин көрүнүш. 2018-Йили 9-июл, берлин.
RFA/Ekrem

Уйғурлар хитай баш министири ли кечяңни күчлүк наразилиқ намайиши билән күтүвалди.

Германийә-хитай иқтисадий тәрәққият һәмкарлиқ диалоги үчүн берлинға йетип кәлгән хитай баш министири ли кечяң башлиқ вәкилләр өмикигә қарши 9-июл күни германийә пайтәхти берлинда күчлүк бир наразилиқ намайиши елип берилди. Бу қетимқи намайишни д у қ, хәтәр астидики хәлқләр тәшкилати бирликтә тәшкиллигән вә тибәт тәшкилатлириниң бир қисим әзалириму иштирак қилған иди.

Алайитән германийәниң мюнхен, карлисруһе вә башқа шәһәрләрдин кечиләп 600 километир йол йүрүп, берлинға җәм болған уйғурлар бу йәрдики қериндашлири, хәтәр астидики хәлқләр тәшкилатиниң вәкиллири һәмдә бир қисим тибәтликләр билән бирликтә баш министир мәһкимиси алдида сәһәр саәт 8:30 дин чүш саәт 12:00 гичә намайиш елип барди.

Намайиш хәтәр астидики хәлқләр тәшкилатиниң директори улрик делиюсниң кириш сөзи билән башланди. У сөзидә, германийә-хитай иқтисадий һәмкарлиқиниң кишилик һоқуқни илгири сүрүшкә һеч пайдиси болмиғанлиқини, уйғурлар, тибәтләр вә җәнубий моңғулийә хәлқлириниң хитай һакимийити тәрипидин еғир бастурушларға учраватқанлиқини тилға алди.

Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди тунҗи болуп сөзгә тәклип қилинғанда, уйғур дияридики лагерлар мәсилиси үстидә нуқтилиқ тохталди. У сөзидә, хитай һакимийитиниң шәрқий түркистан хәлқи үстидин етник қирғинчилиқ вә мәдәнийәт ассимилятсийә елип бериватқанлиқини илгири сүрди.

Уйғурлар намайиш қиливатқан орун баш министир мәһкимисиниң оң тәрипидә болуп, удул тәрәптә 42 нәпәр хитай оқуғучилири ли кечяңни қарши елиш үчүн чиққан иди. Әмма уйғурларниң сани 140 тин артуқ иди. "йоқалсун ли кечяң! йоқалсун ши җинпиң!, йоқалсун хитай коммунист һакимийити!" дегәндәк шоарлар хитайларниң шоарлирини бесип кәтти. Баш министир мәһкимисиниң сол тәрипидә йәнә фалүнгуңчиларму намайиш қиливатқан болуп, баш министир мәһкимиси үч тәрәптики намайишчилар билән қоршалған. Уйғурларниң җараңлиқ шоар садалири баш министир мәһкимисигә ениқ аңлинип туратти.

Биз намайиш нәқ мәйданидин бәзи актипларни зиярәт қилдуқ. Д у қ муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәнди зияритимизни қобул қилғанда, намайишниң мәқсити һәққидә чүшәнчә бәрди.

Хәтәр астидики хәлқләр тәшкилатиниң директори улрик делиюс әпәнди зияритимизни қобул қилғанда, германийә һөкүмитиниң уйғурлар, тибәтликләр вә башқа зулум астидики хәлқләр мәсилисини хитай билән болған сөһбәттә чоқум оттуриға қоюши лазимлиқини әскәртти. У мундақ деди: "бүгүн интайин әһмийәтлик бир күн. Хитайниң муһим бир адими бу йәргә иқтисадий һәмкарлиқ диалоги үчүн кәлди. Германийә һөкүмити хитай һакимийити тәрипидин йиғивелиш лагерлириға қамалған йүз миңлиған бигунаһ уйғурлар мәсилисини оттуриға қоюши вә бу хәлққә игә чиқиши лазим. Иқтисадий мәнпәәт кишилик һоқуқни аяқ асти қилмаслиқи керәк".

Мюнхендики уйғур җамаәт әрбаблиридин аблимит турсун әпәнди, намайишниң наһайити җушқун кәйпиятта өткәнликини тәкитлиди. явропа шәрқий түркистан бирлики тәшкилатиниң рәиси турғунҗан алавудин әпәндиму, бу қетимқи намайиш һәққидә қарашлирини баян қилип өтти.

Тибәт тәшкилатлириға вакалитән "тибәт яшлар һәрикити" тәшкилатиниң шиветсарийәдики мәсуллиридин мигмар долма ханимму алайитән бу намайишқа кәлгән болуп, у зияритимизни қобул қилғанда уйғур, тибәт хәлқлириниң бир мушт болуп уюшуп, үстидики зулум тағлирини ортақ йиқитиши лазимлиқини тәкитлиди. У мундақ деди: "биз буйәрдә тибәтликләр һәмдә көплигән уйғурлар ли кечяңға қарши намайиш қиливатимиз. Хитай һакимийити тибәтләр вә шәрқий түркистан хәлқиниң кишилик һәқ-һоқуқлирини еғир дәриҗидә дәпсәндә қиливатиду. Германийә һөкүмитидин бу қетимқи иқтисадий диалог җәрянида шәрқий түркистан вә тибәт мәсилисини оттуриға қоюшини үмид қиливатимиз. Биз уйғур вә тибәтләр хитайға қарши паалийәтләрдә зич һәмкарлишип, хитай һакимийитиниң зулум тағлирини ортақ күрәш қилиш арқилиқ йиқитишимиз лазим дәп қараймән".

Биз хитай баш министири ли кечяң германийә баш министири ангела меркил тәрипидин һәрбий парад билән күтүвелинған нәқ мәйданға 60 метирғичә йеқинлаштуқ вә нәқ мәйданни сүрәткә елишқа мувәппәқ болдуқ. Уйғурларниң җараңлиқ шоар садалириниң ли кечяңниң қулиқиға йетиватқанлиқини көрдуқ. Сақчиларниң тосалғуси билән йәниму йеқинлишиш мумкин болмиған болсиму, уйғурларниң дәл ли кечяң билән ангела меркил қизил гиләм үстидин маңғанда күчлүк шоарлар билән әтрапни ләрзигә салғанлиқиға гуваһчи болдуқ. Уйғурларниң мәқсәтлириниң бириму; өзлириниң ғәзәп-нәпрәтлирини хитай һакимийитиниң юқири дәриҗилик әмәлдариға аңлитиштин ибарәт иди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт