Америка диний әркинлик комитети: «гүлмирәниң қисмити уйғурларниң нөвәттики әһвалиниң инкаси!»

Мухбиримиз әзиз
2017-07-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Гүлмирә имин америка дөләт мәҗлисигә қарашлиқ хитай ишлири комитетиниң «хитайдики қәһриманларға әркинлик!» тизимликигә кирди.
Гүлмирә имин америка дөләт мәҗлисигә қарашлиқ хитай ишлири комитетиниң «хитайдики қәһриманларға әркинлик!» тизимликигә кирди.
ppdcecc.gov

Уйғур виҗдан мәһбуси гүлмирә иминниң мәңгүлүк қамаққа һөкүм қилинғанлиқиға сәккиз йил толуш мунасивити билән, америка диний етиқад әркинлики комитетиниң муавин мудири сандра җоллей ханим өзиниң очуқ хетини елан қилди һәмдә түрмидики гүлмирәгә мәдәт тилиди. Шуниң билән биллә, у зияритимиз җәрянида «гүлмирә имин дуч кәлгән қисмәт айрим бир шәхсниң әһвали әмәс, бәлки пүткүл уйғурларниң бешиға келиватқан символлуқ һаләт» деди.

Уйғур һазирқи заман тарихидики зор вәқәләрдин болған үрүмчи «5-июл вәқәси» гә аллиқачан сәккиз йил болған болсиму, хитай һөкүмити буниңдики нурғун мәсилиләрни ташқи дуняға ашкарилиғини йоқ. Әнә шу ишларниң бири, шу қетим «зораванлиқ һәрикәтлиригә қатнашқан» дегән нам билән түрмиләргә ташланған уйғур сиясий мәһбуслириниң кейинки әһвалидур. «5-Июл вәқәси» дин кейин шу қетимлиқ намайишни тәшкиллигүчиләрниң бири, дегән гуман билән қолға елинған һәмдә муддәтсиз қамаққа һөкүм қилинған уйғур қизи гүлмирә шу қатардики виҗдан мәһбуслириниң ичидә типик шәхсләрдин һесаблиниду.

Гүлмирә имин муддәтсиз қамаққа һөкүм қилинғандин кейин, алақидар инсан һәқлири тәшкилатлири вә җәмийәтлири хитай һөкүмитигә бесим ишлитип, униң түрмидики әһвалини сүрүштә қилған һәмдә алақидар мәсилиләр һәққидә дәлил-испат көрситишни тәләп қилған иди. Шу қатардики тиришчанлиқларниң бири қатарида, бу йил апрелда америка дөләт мәҗлисидә өткүзүлгән гуваһлиқ бериш йиғинида гүлмирә имин рәсмий «виҗдан мәһбуси» дәп елан қилинди. 14-Июл күни болса америка дөләт мәҗлисигә қарашлиқ хәлқара диний етиқад әркинлики комитетиниң муавин мудири сандра җоллей ханим гүлмирә қолға елинғанлиқиниң сәккиз йиллиқ хатирә күнидә очуқ хәт йезип униңға мәдәт тилигән иди.

Бу мунасивәт билән, биз сандра җоллей ханимни бу һәқтә қисқичә сөһбәткә тәклип қилғинимизда, у алди билән мәйли гүлмирә имин болсун яки башқа уйғур сиясий мәһбуслири болсун, буниңда һәрқачан қануний өлчәм мәсилисиниң ениқ әмәсликини тилға алди. Униң қаришичә, буниңда әң рошән болған мисалларниң бири, техи йеқинқи рамизан ейи мәзгилидә уйғурларниң диний етиқадиға мунасивәтлик бир қатар әһвалларниң бирдинла уйғурларға «җинайәт» бекитидиған өлчәм болуп қалғанлиқини тилға алди. У бу һәқтә мундақ деди: «мән вәкиллик қиливатқан виҗдан мәһбуси гүлмирә иминниң әһвали сизгә мәлумлуқ: униң ‹җинайити'ни дәлилләйдиған һечқандақ дәлил-испат болмиған әһвалда униңға муддәтсиз қамақ җазаси берилди. Шуниң үчүн америка хәлқара диний етиқад әркинлики комитети бу мәсилиләрни интайин очуқ-ашкара музакирә қилип кәлмәктә. Биз сәл илгирирақ мәхсус уйғурларниң диний етиқад әркинлики музакирә қилинған бир язма доклат елан қилдуқ һәмдә хитай һөкүмитини уйғурларниң өз өйлиридики хусусий паалийәтлиригә арилишивалмаслиққа чақирдуқ. Чүнки, өтүп кәткән рамизан ейи мәзгилидә хитай һөкүмитиниң йәрлик уйғурларға бесим ишләткәнлики, мушу мәзгилдә һәрқайси уйғур аилилиригә һөкүмәт тәрәптин бәлгиләп берилгән ‹туғқанлири' ни меһман қилиш вәзиписи тапшурулғанлиқи, мушу арқилиқ ашу аилиләрниң диний етиқад әһвалини тәкшүрмәкчи болғанлиқи мәлум болди. Шуниң үчүн хитай һөкүмити мушундақ кишиләрни ‹террорчи' дәп атиғанда буниң пәқәт контроллуқ үчүн баһанә икәнликини өзлириму яхши билиду. Һазир бу әһвалниң барғансери еғирлап меңиватқанлиқи бизниң диққитимизни тартмақта. Шуниң үчүн бу шунчилик ениқ болған бир һадисидур. Мадамики, бир хәлқ зулумға вә езилишкә учрайдикән, у һалда бу йәрдә террорлуқ мәвҗут болмайду. Әксичә бу пәқәт хитай даирилири йолға қоюватқан һакимийәткә йөлинип зорлуқ қилиштин башқа нәрсә әмәс.»

Әйни вақиттики «5-июл вәқәси» дә намайишқа чиққанлар арисида көп санда оқуғучилар бар болуп, әйни вақитта гүлмирә имингә охшаш еғир җазаға муптилар болғучиларниң ичидиму оқуғучилар муәййән санни тәшкил қилғанлиқи мәлум. Әнә шу хилдики оқуғучиларға әйни вақитта «зораванлиқ» қа қатнашқан дегән җинайәтләр артилған болса, мана әмдиликтә чәтәлдә оқуватқан уйғур оқуғучилар, болупму мисирдики уйғур оқуғучиларни хитай һөкүмитиниң «террорлуқ» яки «әсәбийлик» кә бағлашқа урунуватқанлиқини, уйғур оқуғучиларға артиливатқан бу хил «җинайәтләр» гә қандақ қарайдиғанлиқини сориғинимизда, сандра ханим кәскин қилип бу әйибләшләрни қобул қилишқа болмайду, деди. У бу тоғрилиқ мундақ деди«биз уларға артилған әйибләшләрни пүтүнләй рәт қилимиз. Чүнки, бу әйибләшләр пүтүнләй қанунсиздур. Хитай һөкүмити һазир изчил һалда уйғурларға ялған-явидақ төһмәтләрни чаплаватиду. Уларниң өзигә хас хусусий бошлуқида өз диний етиқадини давам әттүрүши һазир аддийла қилип ‹террорлуқ' билән әйиблиниватиду. Һазир мәсилә шуки, нурғун дөләтләр биғубар етиқадқа әгәшкән яки мушундақ етиқадлардин бәһримән болған кишиләрни ‹җинайәтчи' қилип көрситиш үчүн террорлуқниң шәрһисини өзгәртивитишкә киришип кетиватиду. Уйғур мусулманлири дәл мушуниң бир мисали. Хитай һөкүмитиниң қиливатқанлири һазир таза учиға чиққили турди. Улар һазир бар әқлини ишқа селип уйғурларни контрол қилишқа һәмдә уларға зиянкәшлик қилишқа тутуш қиливатиду.»

Америка хәлқара диний етиқад әркинлики комитетиниң сиясий анализчиси тина маффорд йиллардин буян шәрқий асия районидики сиясий вәзийәтни көзитип келиватқан мутәхәссис. У йеқинқи мәзгилдә уйғурлар диярида йолға қоюлуватқан қаттиқ қоллуқ сиясәтниң қурбанлири болуватқан уйғур виҗдан мәһбуслириниң һәрқачан хитай һөкүмитиниң зулум сиясәтлиригә қайтурулған инкас сүпитидә оттуриға чиқиватқанлиқини тәкитлиди. Шуниң үчүн у, бу кишиләрниң қандақ «җинайити» барлиқини тәкшүрүштин бурун, хитай һөкүмитиниң зулум сиясәтлириниң қайси тәриқидә уйғурларни қаршилиқ көрситишкә мәҗбур қилип қойғанлиқини чүшиниш лазимлиқини тилға алди. У бу һәқтә мундақ деди: «сизниңму хәвириңиз бар. Һазир хитай һөкүмити мушу йосунда өзлирини аталмиш ‹террорлуқ' вә ‹әсәбийлик' кә қарши күрәшкә атландуқ, дәп җакарлаватиду. Әмма мениңчә, төвәндики икки нуқтидин буни ашу көзләнгән нишанға йетиштики тоғра усул, дейишкә болмайду. Биринчи, хитай һөкүмити изчил һалда өзлириниң зулум пәйда қилиш ролини ойнаватқанлиқини, буниң билән уйғур мусулманлирида гаңгираш һәмдә ғәзәп пәйда қиливатқанлиқини етирап қилмайватиду. Иккинчидин, хитай һөкүмити йиллардин буян шәхсләрниң хусусий әркинликигә ятидиған нәрсиләрниму ‹террорлуқ' қа бағлап келиватиду. Мәсилән, йеқинқи мәзгилдә башланған сақал қоюш яки яғлиқ чигиш дегәндәк ишлар, шуниңдәк диний ипадигә ятидиған башқа хил амиллар мушундақ болуватиду. Тәбиийки, мушундақ шараитта гаңгирашниң көплүкидин немә қилишини биләлмәй қалған бәзи шәхсләрниң бу әһвалларға зорлуқ күчи арқилиқ инкас қайтуруши рояпқа чиқип қалиду. Әмма бу пәқәт хитай һөкүмити иҗад қилған зулум сиясәтлиригә қайтурулған инкас, халас. Шуниң үчүн бу ишларниң һәммисигә хитай һөкүмитиниң ‹иҗадийәт' лири җавабкар болуши лазим.»

Виҗдан мәһбуси гүлмирә иминниң халисанә адвокатлиқини қиливатқан сандра җоллей ханим бу һәқтики мәсилиләргә толуқлима сүпитидә бизгә әвәткән текистлик учурида муну нуқтини тәкитләйду:«гүлмирә шу тапта көз алдимда пәйда болсиди, мән шадиянилиққа толған көз яшлиримни туталмиған һалда уни қучақлиған болаттим. У мән үчүн бәкму һәқиқий мәнидики инсандур. Техиму муһими у хитай һөкүмитиниң зулум искәнҗисидә иңраватқан бир хәлқниң символлуқ образидур!»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт