“һалал чошқа йеғи” мәһсулатини торда ашкарилиған икки уйғур яш қолға елинған

Мухбиримиз әркин
2016-10-24
Share
choshqa-konserwa-halal-keng.jpg “һалал йемәклик” маркиси чапланған чошқа консерваси.
Social Media

“һалал чошқа йеғи” мәһсулати учурини торға чаплап қолға елинған 18-19 яшлардики 2 уйғур балисиниң бириниң исми әхмәт, йәнә бириниң исми намәлум.

Д у қ ниң хәвәр қилишичә, бу икки уйғур бала үрүмчи шәһири сайбағ районлуқ дөләт аманлиқ органлири тәрипидин “милләтләр иттипақлиқиға зиянлиқ учурларни тарқатқан” дәп қолға елинған.

Хәвәрдә, балиларниң мусулманларға һарам қилинған чошқа йеғиға “һалал” дәп хәт йезип базарға селинған бир мәһсулатни иҗтимаий таратқуда елан қилғанлиқи сәвәблик қолға елинғанлиқини билдүргән.

Биз үрүмчи вә сайбағ районидики сақчи вә аманлиқ органлириға телефон қилип, бу икки яшниң ақивитини сүрүштүргән болсақму, әмма даириләр соалимизға җаваб беришни рәт қилди. Шуниң билән биз үрүмчи шәһәрлик тордики намувапиқ учурларни мәлум қилиш мәркизигә телефон қилдуқ. Мәзкур орунниң кәчлик нөвәтчи хадими, “әң яхшиси бундақ учурларни торға чаплимаслиқ керәк” дәп көрсәтти.

У мундақ дәйду: “биз намувапиқ учурларни мәлум қилиш мәркизи, бизниң асаслиқ вәзипимиз зораван террорлуқ, әсәбийликкә вә дөләт рәһбәрлиригә һуҗум қилишқа алақидар учурларни көзитиш. Сиз дәватқан мәсилидә униң қанунға хилап-хилап әмәсликигә қарилиду.
Мусулманларниң чошқа гөши йемәйдиғанлиқи, чошқа йеғи истемал қилмайдиғанлиқиға кәлсәк, сиз әң яхшиси у нәрсини торға чаплимаң. Әң яхшиси чаплимиғиниңиз түзүк. Чүнки, бу мәсилә диний етиқад мәсилисигә ятиду. Бу нисбәтән сәзгүр учур, шуңа әң яхшиси уни тарқатмаслиқ керәк.”

Әмма икки уйғурниң “һалал чошқа йеғи” учурини торға чаплаш сәвәблик тутқун қилиниши уйғур тәшкилатлирини биарам қилди. Америка уйғур бирләшмисиниң рәиси илшат һәсән әпәндиниң көрситишичә, чошқа йеғини “һалал” дәп сетиш бир бимәнилик. Бу вәқә “шәрқий түркистан”да уйғурларниң мушундақ бир бимәниликни тәнқид қилиш һоқуқидинму мәһрум қалғанлиқини көрситиду.

Илшат һәсән мундақ деди: “буни ишлигән завут җазаланмай, икки уйғурни җазалиғанлиқи немидин дерәк бериду, дегәндә, уйғурниң мушундақ бир бимәниликни тәнқид қилиш һоқуқидинму мәһрум қалғанлиқини көрситиду. (Әсли) бу хата нәрсә. Икки уйғур яш бу хата нәрсини 'маву хата, бу қандақ болғини' дегәнлики үчүн қолға елип, аву бимәниликни, тәтүр тәшвиқатни қилған адәмләр һечқандақ җазаға учримай, йәнә өзини билгән сәнимигә усул ойнап йүриду. Бу демәк, шәрқий түркистанда хитайниң бастуруши тарихта көрүлүп бақмиған дәриҗидә, бу дәриҗидә нәгә барди десә, бинормал нәрсини тәнқид қилишқиму болмайду, уни бимәникән, дәп хәқләргә көрситип беришкә болмайду.”

Илшат һәсән әпәнди йәнә, бу вәқә уйғур районида тор вә пикри әркинликини контрол қилиш чекигә йәткәнликини, уйғурларни бастуруш хитай әмәлдарлириниң ирадисигә қоюп берилгәнликини илгири сүрди.

Илшат һәсән: “хитай һакимийити һазир бизниң шәрқий түркистанда хитай әмәлдарлириға мүҗмәл террорлуқ дегән, мәйли у тор террорлуқи болсун, тәшвиқат террорлуқи болсун, мушундақ нәрсиләрдә террорлуқ дегән бу қалпақни наһайити мүҗмәл қоюп бериш арқилиқ немә қилди дегәндә, шу йәрдики йәрлик әмәлдарлар кимни қандақ җазалаймән десә, шуларниң ирадисигә әркин қоювәтти. Шуңа, һәрқандақ бир уйғурниң телефонидин бир нәрсә чиқип қалса, шуни тутқан. Шу хитайниң әмәлдари сақчи болсун, йезиниң әмәлдари болсун яки гуруппа башлиқи болсун, шуниң чүшәнчиси билән шу адәм тутулиду. Буниңда һечқандақ бир чәк яки мундақ бир ениқлима, сизиқ дегән нәрсә йоқ. Мундақ дегәндә уйғурни бастурушни уларниң өз мәйлигә қоюп бәрди” деди.

Әгәр бу учур унчилик сәзгүр болса, даириләр немә үчүн бу ширкәтни тосушниң орниға бу учурни тарқатқан уйғурларни тутқун қилиду? бу соални йәнә үрүмчи шәһәрлик тордики намувапиқ учурларни мәлум қилиш мәркизиниң кәчлик нөвәтчи хадимидин соридуқ. Лекин у бу соалимизға “буни чүшәндүрүш қулайсиз” дәп җаваб бәрди.

Нөвәтчи хадим мундақ деди: “һазир бизниң шинҗаңниң әһвали бир аз алаһидә. Бундақ учурларни тарқитиш җиддийлик пәйда қилиду. Әмди завутқа гәп қилмай, бу учурни тарқатқан уйғурларни тутуш мәсилисидә, бу ишни мәнму таза билип кәтмәймән. Ишқилип, буни бизниң чүшәндүрүп кетишимиз қулайсиз. Бизниң бу йә

Дә биз кәлгән учурларни юқириқиға йәткүзимиз. Бизниң бу учурларни қандақ бир тәрәп қилидиғанлиқини чүшәндүрүшимиз қулайсиз.”

Икки уйғур яш торда тарқатқан рәсимлик учурдики мәһсулатниң сиртиға “йүхаң” “сап чошқа йеғи” дәп йезилған болуп, уни хитайниң шәндуң өлкиси линйи иқтисади тәрәққият районидики бир йемәк пишшиқлап ишләпчириқиш чәклик ширкити базарға салған.

Биз мәзкур ширкәт вә униң сода вакаләтчилиригә телефон қилған болсақму, әмма уларниң һечқайсиси соалимизға җаваб бәрмиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт