Һиндистанниң 3 уйғурни хитайға қайтуруш қарари наразилиқ қозғиди

Мухбиримиз әркин
2016-11-23
Share
pakistan-hindistan-xitay-chera-xerite.jpg Хәритидә адил, абдусалам вә абдухалиқ үчәйлән һинди-тибәт чегра аманлиқ күчлиригә әсиргә чүшкән, һиндистанниң ладақтики султан чуску дегән райони көрситилгән.
BenarNews

Җаму-кәшмир юқири соти бир қанчә күн аввал абдухалиқ, адил вә абдусалам қатарлиқ 3 уйғур мусапириниң сиясий панаһлиқ илтимасини рәт қилған. Арқидинла җаму-кәшмир һөкүмити уларниң хитайға қайтурулидиғанлиқини елан қилған.

Лекин һиндистан "бүйүк кәшмир гезити"ниң хәвәр қилишичә, җаму-кәшмир юқири соти қарарини буниңдин бир қанчә күн аввал елан қилған болсиму, әмма һиндистан ички ишлар министирлиқи уларни хитайға қайтурушни буниңдин 6 ай бурун қарар қилип болған.

"бүйүк кәшмир гезити" 21‏-ноябир хәвиридә, һиндистан ички ишлар министирлиқиниң җаму-кәшмир һөкүмити ички ишлар министириға әвәткән йолйоруқини елан қилди. Һиндистан ички ишлар министирлиқиниң 2016‏-йили март вә май айлирида йоллиған йолйоруқида, "бу мәсилә министирлиқ тәрипидин музакирә қилинди. Нөвәттә лех районлуқ түрмидә тутуп турулуватқан хитайниң (уйғур) пуқралири адил, халиқ вә абдусаламни кәлгән дөлитигә қайтуруш қарар қилинди" дейилгән.

Д у қ қурултийи болса, һәрқандақ уйғур мусапир хитайға қайтурулса, ақивити хәтәргә қалидиғанлиқини агаһландуруп, "һиндистан даирилиридин уйғурларни қайтуруш қарарини қайта көздин кәчүрүп чиқишни тәләп қилимиз" дәп көрсәтти.
Қурултай баянатчиси дилшат ришит чаршәнбә күни радийомизға бәргән баянатида мундақ деди: "һәрқандақ хитайдин қечип чиққанларни қайтурувәткән болса, демәк уларниң ақивити наһайити хәтәрлик болиду. Буниңдин хәлқарадики тәшкилатлар толуқ мәлуматқа игә. Бундақ әһвалда һиндистанға қечип чиққанларни қайтуруветидиған болса, улар техиму еғир әһвалға чүшүп қелиши мумкин. Биз һиндистан һөкүмитиниң инсанпәрвәрлик нуқтисидин, бу қайтуруш қарарини қайтидин қарап чиқиши вә тоғра қарар чиқиришиға барлиқ күчимиз билән тиришчанлиқ көрситимиз."

Чаршәнбә күни биз йәнә, һиндистанниң вашингтондики әлчиханисиға телефон қилип, д у қ ниң чақириқиға қандақ инкас қайтуридиғанлиқини соридуқ. Әлчиханиниң бир ахбарат әмәлдари, соалимизни елхәт арқилиқ әвәтишимизни, телефонда җаваб бәрмәйдиғанлиқини билдүрди.

Биз биз әлчихана әмәлдариға соалимизни елхәт арқилиқ әвәткән болсақму, лекин һазирға қәдәр җаваби кәлмиди.

Адил, абдусалам вә абдухалиқ үчәйлән 2013‏-йили 6‏-айда ладақ йоли билән һиндистанға қечип чиқип, һиндистанниң ладақтики султан чуску дегән җайида һинди-тибәт чегра аманлиқ күчлиригә әсиргә чүшкән.

Чегра аманлиқ күчлири уларни ладақ районлуқ сақчи даирилиригә өткүзүп бәргән. Даириләр уларни чеградин рухсәтсиз кирип, һиндистан чегра қануниға хилаплиқ қилиш билән әйибләп, 18 айлиқ қамақ җазасиға һөкүм қилған иди.

Уйғур мусапирлар 18 айлиқ қамақ җазасини өтигән болсиму, әмма даириләр уларни қоюп бәрмәй, ладақниң лех районлуқ түрмисидә давамлиқ тутуп турған. Шуниң билән мусапирлар җаму-кәшмир юқири сотиға әрз сунуп, панаһлиқ сориған.

Һиндистан даирилириниң қарари пакистан, җаму‏-кәшмир вә һиндистандики бәзи кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң наразилиқини қозғиди. Пакистандики өмәр уйғур вәхпиниң мәсули өмәр хан чаршәнбә күни радийомизға бәргән баянатида, хәлқара җәмийәтни бу 3 уйғур мусапирниң мәсилисигә җиддий көңүл бөлүшкә чақирди.

Өмәр хан: "һазир биз ойлаватимиз, маву дунядики кишилик һоқуқ адәмлири нәдә дәп, чиқсун талаға инсанлиқ дәп, биз уйғурларға, бизниң әһвалимизға диққәт қилсун. Маву уйғурларға бир рәһим қилсун дуня, көрсун маву биз уйғурларни. Бу мәсилигә җиддий қаримиса, йәм болиду бу уйғурлар. Бу уйғурларни елип кәтсә, уларни өлтүрүвәтсә, дуня қандақ көриду" деди.

Өмәр ханниң агаһландурушичә, илгири пакистан вә афғанистандин тутуп хитайға өткүзүп берилгән нурғун уйғурларниң һазирға қәдәр һечқандақ из-дерики йоқ икән. Өмәр хан, әгәр һиндистан бу уйғурларни өткүзүп бәрсә, уларниң из-дерики чиқмайдиғанлиқини агаһландурди.

У мундақ дәйду: "3 йил бурун афғанистан 23 балини тутуп бәрди. Шу балиларниң ичидин обул һәсән дегән бир балиниң 5 балиси пакистанда бар. Бир аилидин 5 бала пакистанда һазир. Турмуши яхши әмәс. Әмди шу, мана биз беқиватимиз, обул һәсәнниң балилирини пакистанда һазир. Маву пакистан болсун, афғанистан болсун, һиндистан болсун, һәммиси уйғурни тутуп бериватиду. Пакистанда бир уйғур қалмиди, ака. Һәммә уйғурни тутуп кәтти.
Биз ойлиғантуқ, әмди һеч болмиса, һиндистан ундақ қилмас десәк, һиндистанму қиливатиду буни. Пакистандин нурғун балиларни елип кирип кәтти, бирму балиниң хәвирини алалмидуқ. Афғанистандин 23 балини елип кирип кәтти, бирму балиниң учури йоқ. Әмди һиндистан өткүзүп бәрсә, уларниңму хәвири йоқ болиду."

Һиндистан кишилик һоқуқ тәшкилати‏-"пуқралар әркинлики хәлқ иттипақи" болса, һиндистанниң хәлқара мусапирлар қанунлириға риайә қилиши, һеч болмиса уйғур мусапирлириға өзини ақлаш пурсити бериши керәкликини тәкитлигән.

"пуқралар әркинлики хәлқ иттипақи" баянатчиси в. Сурәш сәйшәнбә күни "бенар хәвәрләр" ториға бәргән баянатида, "һиндистан мусапирларниң һәқ-һоқуқини қоғдаш тоғрисидики хәлқара қанунға әмәл қилип, уларға пурсәт бериши керәк. Орниға кәлмәйдиған қарар бериштин бурун, уларға адвокат тутуш һоқуқи берилиши керәк" дегән.

Җаму-кәшмирдики хәлқара адаләт вә кишилик һоқуқ мунбири намлиқ тәшкилат, уйғур мусапирлири 18 айлиқ қамақ җазасини тоштурғандин кейинму, һиндистан даирилириниң уларни давамлиқ түрмидә тутуп турғанлиқини тәнқидләп, "җаму-кәшмир даирилири аммиви бихәтәрлик қанунини хата ишләтти" дәп тәкитлигән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт