Канададики кишилик һоқуқ гурупписи һүсәнҗан җелил үчүн җамаәт пикри топлаш паалийити елип барди

Мухбиримиз әркин
2016-11-17
Share
Huseyin-Jelil-305.jpg Һүсәйин җелилниң түрмигә кириштин бурунқи сүрити.
RFA File

14‏-Ноябир өткүзүлгән паалийәтни хәлқара кәчүрүм тәшкилатиниң канада онтарио өлкисиниң оквел шәһәрчисидики йәрлик асасий қатлам әзалиридин тәшкил тапқан "хәлқара кәчүрүм оквел" намлиқ гуруппа уюштурған.

Мәзкур гуруппиниң билдүрүшичә, паалийәтниң мәқсити өмүрлүк қамақ җазасиға һөкүм қилинған канада пуқраси, хитай түрмисидики уйғур виҗдан мәһбуси һүсәнҗан җелилниң әркинликкә еришишигә техиму көп җамаәт пикри җәлп қилишкән.

Мәзкур паалийәтчи уюштурған "хәлқара кәчүрүм оквел" гурупписиниң мәсули венди берчер, һүсәнҗан җелилниң виҗдан мәһбуси икәнликини билдүрүп,"хитай һөкүмитигә у адаләтсиз түрмигә ташланди, дәп қарайдиған кишиләрниң барлиқини билдүрүп қоюш" деди.

Венди берчер мундақ дәйду: "у бир сиясий мәһбус. Бизниң бир гуруппа униң делосини тапшуруп алған 2008‏-йилдин бери униң давасини қилип келиватимиз. У виҗдан мәһбуси болғачқа бизниң вәзипимиз һөкүмитимизниң диққитини униң мәсилисигә бураш вә шундақла хитай һөкүмитигә уни адаләтсиз қамалғанлиқиға көңөл бөлидиған кишиләрниң барлиқини билдүрүп қоюштур."

Паалийәт оквелдики бир киноханида өткүзүлгән. Паалийәтниң мәзмуни мол болуп, канада һөкүмитиниң һүсәнҗан җелилға көңүл бөлүши, хитай һөкүмитиниң уни қоюп бериши тәләп қилинған аткриткиға имза қоюш, канадалиқ режиссор патрисио һенрикузниң гүәнтанамодики уйғурларниң һаятини тема қилған "уйғурлар: бимәнилик тутқунлири" намлиқ филимни көрүш, уйғурлар ким, қәйәрдә яшайду, хитай һөкүмити немә үчүн уларни бастуриду, дегән соалларға җаваб бериш қатарлиқ мәзмунларни өз ичигә алған.

Һөсәнҗан җелилниң аяли камилә тиләндибайива шу күнки паалийәт һәққидә тохтилип, "қариһаҗим үчүн почта аткриткиларни тәйярланғанлиқини ойлап бақмиғантим" дәп көрсәтти.

Камилә тиләндибайева мундақ дәйду: "оквелдики киноханиға бардуқ биз. Мәнму ойлимиғантим, қариһаҗимниң пост картилирини имзалайдиған һөкүмәткә вә хитайниң башлиқлириға йоллайдиған пост картилирини тәйяр қилиптикән. Адәмләр кәлди, улар имза топлап йезип, өзлириниң нийәт -пикирлирини йезип тапшурди. 50-60 Адәм кәптикән, кәчүрүм тәшкилатидин, улар билән бирдәм сөһбәтлишип, кино көргили кирдуқ. Әмди шу мисал, дәп қариһаҗимни шундин бири, түрмидә һазир 10 йилдин ашти, дәп әслитип, гуруппидики адәмләрни. Немә үчүн имза топлаймиз, немә үчүн һөкүмәткә өзлиримизниң пикрини язимиз, дәп, шуни бир қатар чүшәндүрүп өтти."

Һүсәнҗан җелил 2005‏-йили канада вәтәндашлиқиға өткән болуп, у шу йили канада паспорти билән өзбекистанға туғқан йоқлашқа барғанда қолға елинған. Өзбек һөкүмити кейинки йили уни хитайға өткүзүп бәргән. Хитай һөкүмити уни"террорлуқ"билән әйибләп, өмүрлүк қамақ җазасиға һөкүм қилған иди.

Мәзкур дело узун йил канада-хитай оттурисида дипломатик ихтилап пәйда қилип кәлгән. Хитай һөкүмити униң канада вәтәндашлиқини рәт қилған иди. Униң мәсилиси кейинки йилларда пәсийип қалған болсиму, әмма бу мәсилә канада баш министири терейдо бу йил 8‏-айда хитайни зиярәт қилишниң алди -кәйнидә йәнә оттуриға қоюлған.

Болупму бейҗиң һөкүмитиниң йеқинда хитай түрмисидики канадалиқ тутқун кәвин гаретни қоюп бериши, канада кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң диққитини йәнә һүсәнҗан җелил делосиға буриған.

Камилә тиләндибайива сәйшәнбә күнки паалийәтниң наһайити тәсирлик өткәнликини, патрисио һенрикюзниң һөҗҗәтлик филими- "гуәнтанамодики уйғурлар: бимәнилик тутқунлири"ни көрүп, бәк тәсирләнгәнликини билдүрди.

Униң қаришичә, һүсәнҗан җелил мәсилисидә канада йәрлик асасий қатлам җамаәт пикрини һәрикәтләндүрүп, шулар арқилиқ канада һөкүмитигә тәләп қоюшниң зөрүрлүкини һес қилған.

Камилә тиләндибайива мундақ дәйду: "окисвел, бурлинтонниң кәчүрүм тәшкилатлири, гуруппилири, (уларниң) достлири толиси аңлап, мушу канадалиқ, бурлинтонлуқ уйғур болғандин кейин қизиқип, һекайисини аңлайлуқ, дәп. Йәнә бири, у канадалиқ түрмидә 10 йилдин бери, немә сәвәби, ким бу уйғурлар, немә сәвәбтин буларни тутиду, немә үчүн хитай арқисида буларниң, дәп, бәк қизиқидикән.

Мән шуңа биринчи, қошнилардин, камунитидин, шәһәрниң камунитисидин шулар билән көтүрүлмисә бу, һөкүмәт қилмайду-дәңа. Мундақ көрүп тәсирлинип қалидикәнсиз, әмди. Шәһәрдики, райондики тәшкилатлар, инсанлар қизиқип, мушу ишни орунлаштурупту, бәк тәсирләндим."

Кишилик һоқуқ паалийәтчиси венди берчер болса канада һөкүмитиниң хитайни һүсәнҗан җелилниң канада пуқраси икәнликигә қайил қилиш, униң тезрәк аилиси билән җәм болушиға һәрикәт қилишини үмид қилди.

Венди берчер: "биз әлвәттә (канада) һөкүмитиниң хитай һөкүмитигә җелилниң канада пуқраси икәнликини хатирилитип, униң тезрәк қоюп берилиши вә канадаға қайтип, аилиси билән җәм болушиға қайил қилишини үмид қилимиз" деди.

Хитай һөкүмити бу йилниң башлирида һүсәнҗан җелилни өз ичигә алған 11 нәпәр сиясий мәһбусниң қамақ җазасини қисқартқан. Хитай ахбарат васитилириниң бу һәқтики хәвәрлиридә, һүсәнҗан җелилниң қамақ җазаси қанчә йилға қисқартилғанлиқини тилға алмиған болсиму, әмма өмүрлүк қамақ җазалириниң нормалда 20 йилға қисқартилидиғанлиқини қәйт қилған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт