Rabiye qadir xanim: xitay ilham toxtini derhal qoyup bérishi kérek!!!

Muxbirimiz gülchéhre
2014-01-16
Share
ilham-toxti-wang-lishyong.jpg Ilham toxti ependi tutulup kétishtin ikki kün ilgiri, xitay yazghuchisi wang lishyong uning öyige yoqlap kelgende chüshken xatire süret. 2014-Yili 13-yanwar, béyjing.
RFA/Méhriban

Uyghur biz torining sahibi, béyjing milletler uniwérsitétining dotsénti, üzlüksiz halda chet'el muxbirlirining ziyaretlirini qobul qilip, xitay we chet'el tor betliride Uyghurlarning qanuniy heq-hoquqliri heqqide pikir bayan qilip kéliwatqan shundaqla bu seweb bilen xitay da'irilirining nezerbendte turuwatqan, tonulghan Uyghur ziyaliy ilham toxti ependi 15-yanwar saqchilar teripidin élip kétildi. 16-Yanwar chet'el muxbirlirining ilham toxtining tutqun qilinishi heqqide sorighan so'aligha jawab bergen xitay bayanatchisi xu'a chünying, ilham toxtining qanunni buzush gunahi bilen qolgha élin'ghanliqini körsetti. Nöwette pütün dunyadiki Uyghurlar we uninggha köngül bölgüchiler ilham toxtining hayatiy bixeterlikidin we uning qollighuchilirining teqdiridin endishe qilmaqta, dunya Uyghur qurultiyi 16-yanwar mexsus bayanat élan qilip xitay hökümitining ilham toxtini tutqun qilishigha küchlük naraziliq bildürdi we xitay da'irilirini, ilham toxtini derhal qoyup bérishke, uning a'ile tawabi'atliri we qollighuchilirigha parakendichilik salmasliqqa chaqirdi. Uyghur milliy herikiti rehbiri rabiye qadir xanim 16-yanwar bu heqte istansimizda radi'o bayanati bérip, xitayni "Uyghurlarning ilham toxtigha oxshash ziyaliylirini qalaymiqan tutqun qilishning élip kélidighan aqiwiti éghir bolidu" dep agahlandurdi.

Uyghur milliy herikiti rehbiri rabiye qadir xanim, dunya Uyghur qurultiyi rehberlik hey'itining, ilham toxtining tutulghanliqi xewirini alghandin bashlap 15 we 16-yanwar muzakire we téléfon yighini chaqirip xelq'ara miqyasida metbu'at, xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri we her qaysi dölet hökümetlirige ilham toxtining qoyup bérilishi üchün jiddiy heriket qilip, xitaygha bésim ishlitishke chaqirish üchün jiddiy heriket élip bériwatqanliqini tekitlep mundaq dédi:
-Ilham toxti Uyghurlarning heq-hoquqini qolgha keltürüsh yolida, xitayning qanuniy da'irisi ichide heriket qilip, orunluq pikir-teklipler bilen Uyghur élining we xitayning tinchliqi, her qaysi milletlerning ittipaqliqini ishqa ashurush üchün hesse qoshup kéliwatqan, chet'eldiki her qandaq Uyghur teshkilatliri bilenmu chek chégra ayrip, intayin éhtiyatchanliq bilen, bir ziyaliy bolush süpiti bilen tinch yolda qanunluq pa'aliyet élip bériwatqan bolsimu, xitayning tutqun qilishigha uchridi.

Biz (dunya Uyghur qurultiyi) ilgiri, xitay Uyghur mesilisini hel qilishta biz bilen söhbetlishishni ret qiliwatqan bolsimu, emma ilham toxtigha oxshash qanunluq yol bilen toghra pikir teklip bériwatqan ziyaliylarning meslihetige qulaq sélip Uyghur mesilisini hel qilidu dep ümid qilghan iduq, halbuki, xitay özining niqabini échip tashlidi, démek xitay emdi dölet ichidiki ilhamning yolini tutuwatqan barliq ziyaliylarning hemmisini tutqun qilip, qet'iy qattiq qolluq bilen Uyghur xelqini shiddet bilen basturushni ilgiri sürüshi mumkin, buni biz, Uyghur xelqige, dunyadiki bizge oxshash Uyghur mesilisi üchün dawa qiliwatqanlargha, dunyadiki Uyghur mesilisige köngül boluwatqan dölet we teshkilatlargha "Némini xalisaq shuni qilimiz, biz Uyghurlarni basturup tügitimiz" dégen signalining bashlinishi dep qaraymiz, bu intayin xeterlik.

Rabiye qadir xanim yene, yéqinqi künlerde xitayning "Shinjang mesilisi" heqqide ashkara we mexpiy achqan yighinliri hemde belgiligen siyasetliri bilen munasiwetlik dep qaraydighanliqini bildürüp yene mundaq dédi:
-Xitay hökümitining Uyghurlarni arqa-arqidin öltürüwatqan bir waqitta, ilhamning baliliri we anisigha azar bérip, özini qopalliq bilen tutup kétishige barliq Uyghur teshkilatliri qattiq naraziliq bildürimiz, xitay ilham toxtini derhal qoyup bérishi kérek !ilham toxtigha döliti ichide tinchliq ornitidighan ziyaliy süpitide we Uyghur xelqining awazi süpitide mu'amile qilishi kérek we ilham toxtidek kishiler bilen söhbet ötküzüshi kérek, xitay, ilham toxti we uninggha oxshash ziyaliylarni tutush bilen éghir aqiwetke qalidighanliqini hés qilishi kérek.

Rabiye qadir xanim yene, özi, dunya Uyghur qurultiyi we barliq chet'ellerde Uyghur mesilisini hel qilish üchün pa'aliyet élip bériwatqan teshkilatlarning ilham toxtining tutqun qilinishi bilen, xitay hökümitidin pütünley ümidsizlen'genlikini bildürüp, ilham toxtigha munasiwetlik bashqa Uyghur ziyaliylirining, uning egeshküchilirining, hetta uruq-tughqanlirining bixeterlikidinmu endishe qiliwatqanliqini bildürüp mundaq dédi:
-Ilham toxtila emes,bashqa Uyghurlarmu tutqun qilindi, xitay ziyaliylirinimu qolgha éliwatidu, yéqindila Uyghur tilida mektep qurimen dep tirishchanliq körsetken ziyaliy abduweli ayupni tutti, xitay ashundaq gunahni artip qanunsiz qolgha éliwatidu, chünki hazir ilham toxti özi adwokat tutalmaydu, özini aqliyalmaydu, xitay uninggha özi xalighan gunahni artalaydu, shunga bek endishe qiliwatimen, ilhamning hayatiy bixeterlikidin endishe qiliwatimen.

Rabiye qadir xanim ziyaritini axirlashturup, dunya Uyghur qurultiyining hazirning özidimu yene bir jiddiy yighin achidighanliqini bildürdi, amérika hökümitige, yawropa birliki we birleshken döletler teshkilati hemde barliq kishilik hoquq teshkilatliri bilen alaqiliship, ilham toxtining qoyup bérilishini qolgha keltürüsh üchün tirishchanliq körsitiwatqanliqini tekitlidi.

Dunya Uyghur qurultiyi 16-yanwar öz tor bétide ilham toxtining qoyup bérilishini telep qilip pütün dunyagha bayanat élan qilip uzun ötmey, tor bet xitay terepning xakir hujumigha uchrap kashila chiqqan, emma dunya Uyghur qurultiyining bu heqtiki mexsus bayanatini bashqa her qaysi döletlerdiki Uyghur teshkilatlirining tor betliridin körüsh mumkin.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet