Түрмидики илһам тохтиниң аилисидикиләр билән көрүштүрүлмәслики әйибләшкә учриди

Мухбиримиз меһрибан
2016.02.24
ilham-toxti-sot-hokum.jpg Уйғур зиялийси илһам тохти хитай соти тәрипидин “дөләтни парчилаш” җинайити билән муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған. 2014-Йили 23-сентәбир, үрүмчи.
CCTV

18-Феврал түрмидики уйғур зиялийси илһам тохтиниң уруқ-туғқанлириниң уни йоқлаш тәләплири рәт қилинғандин кейин, бир қисим хитай кишилик һоқуқ актиплири бу һәқтә мәхсус мақалә елан қилип, даириләрниң илһам тохти вә униң аилисини әң әқәллий инсаний һоқуқидинму мәһрум қалдуруватқанлиқини әйиблиди.

Илһам тохти өткән йили “дөләтни парчилашқа қутратқулуқ қилиш җинайити” билән муддәтсиз қамаққа һөкүм қилинған иди.

Радиомиз игилигән әһваллардин, бу йил чаған мәзгилидә даириләрниң илһам тохтиниң бейҗиңдики аяли вә атуштики қериндашлириға уқтуруш қилип, үрүмчи 1-түрмисидә муддәтсиз қамақ җазасини өтәватқан илһам тохтини йоқлиса болидиғанлиқини уқтурған болсиму, әмма илһам тохтиниң атуштики қериндашлири уни йоқлаш үчүн үрүмчигә барғанда, түрмә даирилири туюқсиз йәнә уқтуруш қилип илһам тохтини йоқлашниң әмәлдин қалдурулғанлиқини билдүргән.

Биз илһам тохтиниң аяли гүзәлнур ханим, униң атуштики қериндашлири вә илһам тохти әпәнди җаза муддитини өтәватқан үрүмчи 1-түрмисигә телефон қилип, түрмә даирилириниң немә үчүн илһам тохтини йоқлаш рухситини туюқсиз әмәлдин қалдурғанлиқини билишкә тиришқан болсақму, әмма телефонимиз уланмиди.

Илһам тохти қолға елиништин илгири униң билән йеқин достлуқ мунасивитидә болған бейҗиңдики кишилик һоқуқ паалийәтчиси ху җя әпәнди, твитер арқилиқ йоллиған учурида, түрмә даирилириниң туюқсиз уқтуруш қилип, илһам тохтиниң уруқ-туғқанлириниң уни йоқлишини бикар қилғанлиқидин қаттиқ әпсусланғанлиқи вә ғәзәпләнгәнликини билдүргән.

У мундақ дәп язған: “илһам тохтиниң аяли гүзәлнурниң дейишичә, илһам тохтиниң атуштики акиси 18-феврал үрүмчигә барған, әмма 1-түрмә даирилири униң илһам тохти билән көрүшүшигә рухсәт қилмапту. Илгири даириләр илһам тохтиниң аилисидикиләргә уни һәр 3 айда бир қетим йоқлашқа рухсәт қилинғанлиқини уқтурған болсиму, әмма әмәлийитидә буни иҗра қилмаслиқи мени бәк ғәзәпләндүрди. Чүнки мәнму илгири түрмидә ятқан, түрмидики мәһбусларниң әң зор хушаллиқи уруқ-туғқанлириниң уни йоқлап келиши. Әмма илһам тохти адәттики мәһбуслар бәһримән болуватқан бу әң әқәллий һоқуқтинму мәһрум қалдурулупту. Бу әһвал дуняниң җиддий диққитини қозғаш керәк.”

Даириләрниң илһам тохтини аилиси вә уруқ-туғқанлири билән көрүшүштин ибарәт бир мәһбусқа берилгән әң әқәллий һоқуқтинму мәһрум қилиши, чәтәлләрдики кишилик һоқуқ паалийәтчилири вә дуня уйғур қурултийи қатарлиқ уйғур тәшкилатлириниң җиддий диққитини қозғап әйибләшкә учриди.

Америкидики “хитайда өзгириш тори” ниң саһиби я шөчав ханим зияритимизни қобул қилип, илһам тохтини йоқлаш рухситиниң бикар қилинғанлиқ хәвирини аңлиғандин кейин, қаттиқ әпсусланғанлиқини вә 24-феврал күни бу һәқтә мәхсус мақалә елан қилип, хитай даирилириниң қилмишини әйиблигәнликини билдүрди.

Я шөчав ханим мундақ деди:“илһам тохти уйғурларниң аптономийилик қануний һоқуқини ашкара тәләп қилғини үчүнла, хитай һөкүмити хәлқараниң қаттиқ бесимиға қаримай униң барлиқ мал-мүлкини мусадирә қилидиғанлиқини елан қилип, өзини муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилди. Мана әмди уни мәһбуслар бәһримән болидиған әң әқәллий һоқуқлардинму мәһрум қиливатиду. Милләтләр университетиниң кутупханисида тохтамлиқ хизмәтчи болуп ишләватқан аяли гүзәлнур еғир роһи бесимда қалғандин башқа, 3500 сом мааши билән бейҗиңдәк истемал чиқими юқири шәһәрдә балилирини беқиватиду. Бу әһвал хәлқара җәмийәтниң җиддий диққитини қозғаш керәк. Шуңа мән бүгүн бу мақаләмни елан қилдим.”

Илһам тохти әпәнди 2014-йили 15 январ тутқун қилған, 2014-йил 23-сентәбир “дөләтни парчилашқа қутратқулуқ қилиш” җинайити билән әйибләнгән вә муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилинған. Шундин кейин дуня уйғур қурултийи қатарлиқ чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири вә муһаҗирәттики уйғурлар хитай һөкүмитидин илһам тохтини шәртсиз қоюп беришни тәләп қилип кәлмәктә.

Дуня уйғур қурултийи баянатчиси дилшат ришит әпәнди бүгүн радиомиз зияритини қобул қилип, даириләрниң илһам тохти вә униң аилисигә қаратқан инсанпәрвәрликтин пүтүнләй ят болған шәпқәтсизликини қаттиқ әйибләйдиғанлиқини билдүрди.

Түрмә даирилириниң туюқсиз уқтуруш қилип, чаған мәзгилидә илһам тохтини йоқлаш рухситини бикар қилиши хитайниң өз қануниғиму хилап, дәп көрсәткән я шөчав ханим илһам тохтиниң аилиси йолуқуватқан вәзийәттин җиддий әндишиләнгәнликини билдүрди.

И мундақ деди: “даириләрниң қаттиқ тәқиб қилиши вә учурларни қамал қилиши сәвәблик, нөвәттә биз һазир түрмидики илһам тохтиниң әһвалиниң қандақ икәнликини билмәймиз. Униң бейҗиңда 2 балисини азғина мааши билән беқиватқан аяли гүзәлнур еғиз роһи вә иқтисадий бесим ичидә яшимақта. Бу әһваллар һәммимизниң җиддий диққитини қозғиши керәк.”

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.