Amérika ilham toxti mesilisige yuqiri derijilik inkas qayturdi

Muxbirimiz erkin
2014-09-24
Share
obama-ilham-toxti.jpg Prézidént obama bash shtabi nyu-york shehiridiki b d t omumi yighinida nutuq sözlep, ilham toxti we uninggha oxshash kishilerning erkinlikke heqqi barliqi we ularning qoyup bérilishi kéreklikini tekitligen. 2014-Yili 23-séntebir, nyu-york.
state.gov

Prézidént obama 23‏-séntebir bash shtabi nyu-york shehiridiki b d t omumi yighinida nutuq sözligen shu küni yene, "Klinton yer shari fondi" da nutuq sözlep, Uyghur öktichi ziyaliy ilham toxtini tilgha aldi. Obama, ilham toxti we uninggha oxshash kishilerning erkinlikke heqqi barliqi we ularning qoyup bérilishi kéreklikini tekitligen.

Obama bu sözlerni shu küni xitayning ilham toxtini muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilghanliqigha qaritip qilghan. U, "Klinton yer shari fondi" da qilghan sözide, rusiye, xitay, wénézu'éla qatarliq bir munche döletlerde qanunluq öktichiler töhmetke uchrap, rehimsizlik bilen basturuluwatqanliqini tekitlep, bu yolda öz hayatini atighanlardin pexirlinidighanliqi, bu yolda tutqun qilin'ghanlarni bolsa qoyup bérishke chaqirghan.

U: shunga bügün, biz bu yolda özini atighan shu kishilerdin pexirlinimiz. Bu kishilerning ichide kaméronluq érik lémbémbe, liwiyelik salwa bugaygis, kambodzhaliq chu wutiy, rusiyelik nataliya éstimirowa bar. Biz yene, del bu waqitning özide tutqun qilin'ghan ashu kishiler bilen birge turimiz. Bular wénézu'élaliq lé'opoldo lopez, burundiliq pé'irri kliwér mbonimpa, misirliq exmet mahir, xitaydiki lyu shawbo mana emdi ilham toxti, wiyétnamliq pop lé we bashqa nurghun kishiler. Ularning erkinlikke heqqi bar, ular qoyup bérilishi kérek, dégen.

Shu küni yene, amérika dölet ishlar ministiri jon keriy, aqsaray bayanatchisi josh érnist yazma bayanat élan qilip, ilham toxtining muddetsiz qamaqqa höküm qilghanliqigha ipade bildürgen. Jon keriy bayanatida, amérika ilham toxtining mehkum qilishi we muddetsiz qamaqqa höküm qilinishidin qattiq bi'aram boldi. Tinch öktichilik jinayet emes, dégen idi.

Aq saray bayanatchisi josh érnist yazma bayanatida, ilham toxtigha oxshash jama'et yétekchilirining xitayda milletler otturisidiki jiddiylikni peseytishte muhim rol oynaydighanliqini bildürüp, ular öz pikrini tinch yollar arqiliq otturigha qoyghanliqi üchün jazagha tartilmasliqi kérek, dep tekitligen.

Bu, amérika aliy derijilik rehberlirining tunji qétim "Bölgünchilik" bilen eyiblinip, muddetsiz qamaqqa höküm qilin'ghan bir Uyghur siyasiy mehbusning mesilisige u qamaqqa höküm qilin'ghan shu küni ipade bildürüp, uni qoyup bérishke chaqirishidur.

Bezi xelq'ara pa'aliyetchilerning körsitishiche, amérika ilham toxti mesilisige qattiq inkas qayturup, kishilik hoquqqa köngül bölidighanliqini ipadiligen. Shuning bilen birge, bu arqiliq Uyghurlargha ümidsizlenmeslik heqqide signal bergen.

Gérmaniye xeter astidiki xelqler teshkilati ilham toxtining adil sotlanmighanliqini tenqidlep, bu höküm sherqiy türkistanda zorawanliq weqelirining küchiyishini keltürüp chiqiridighanliqini agahlandurghan organlarning biri. Bu teshkilatning asiya ishlirigha mes'ul xadimi ulrich dél'i'us, gherbning Uyghurlardiki ümidsizlik ularni radikallashturup, xelq'ara radikal heriketlerdin ümid kütüshke élip bérishidin endishe qilidighanliqini bildürdi.

U: bu barliq döletlerning bu délogha yéqindin köngül bölüshidiki bir seweb. Chünki, ular buning Uyghurlarni radikallashturup, zorawanliqning küchiyishini keltürüp chiqirishidin endishe qilip keldi. Xelq ümidni yoqitip qoyghanda da'im radikal idiye, radikal heriketlerni qollashqa bashlaydu. Bu ehwalda mesilen, iraq-sham islam dölitige oxshash guruhlar küchiyidu. Biz bezi Uyghur jengchilirining iraq-sham islam dölitige qatnashqanliqidin xewerdar bolduq. Biz bu xil tereqqiyattin intayin endishe qilimiz. Yene bir jehettin, nurghun Uyghur yashlirining ümidini yoqitip qoyuwatqanliqi chüshinishlik. Biraq bu bizning tesewwurimizdiki intayin xeterlik bir tereqqiyat.

Ulrix dél'i'usning qarishiche, gherb bu qétim bayanat élan qilip, pikir bildürüsh bilen cheklinip qalmasliqi kérek. U xitay bilen bolghan kishilik hoquq di'alogini toxtitip, xitaygha küchlük signal bérishi lazim.

Ulrix déli'us mundaq dédi: méningche, hazir bir tereptin bayanat élan qilip, éniq ipade bildürüsh, yene bir tereptin sözlep qoyush bilen cheklinip qalmay, derhal heriketke ötüp, weziyetni yaxshilashning waqti. Ötken bir yilgha qaraydighan bolsaq, 2014‏-yili xitayda nurghun kishilik hoquq buzghunchiliqi yüz bergenlikini körimiz. Bolupmu kishilik hoquq qoghdighuchilirini jazalash artip, chöchütküdek derijige yétip bardi. Hazir biz öz hökümitimizni xitay bilen élip bérilidighan kishilik hoquq di'alogini toxtitishqa chaqiriwatimiz. Chünki, kishilik hoquqqa perwasiz bir dölet bilen bundaq bir di'alog élip bérishning héchqandaq ehmiyiti yoq. Peqet bu gérmaniye xelqi we xelq'arada bir ilgirilesh boluwatqanliq tesirati yaritidu, xalas. Emeliyette, héchqandaq ilgirilesh boghini yoq.

Jon keriy we josh érnistning her ikki bayanatida, xitayni ilham toxtining bölgünchilik bilen eyiblinip, muddetsiz qamaqqa höküm qilin'ghanliqidin qattiq endishe qilghanliqi tekitlen'gen. Aqsarayning bayanatida, ilham toxti uzundin buyan Uyghurlar bilen xitaylar otturisida köwrük qurushqa aktip tiriship kelgen hörmetke sazawer proféssor, dégen.

Jon keriyning bayanatida, ilham toxti uzun yillardin buyan dunyagha öz-ara chüshinish, taqetchanliq we di'alogni teshwiq qilip, Uyghurlar bilen xitaylar otturisidiki tinch inaqliq we ittipaqliqni algha sürüsh bilen tonulghan. Uning qolgha élinishi bilen Uyghurlardiki muhim bir mötidil awaz jimiqturuldi. Ilham toxti we uninggha oxshash kishiler qalaymiqanchiliq we zorawanliq seweblirini hel qilishtiki kem bolsa bolmaydighan amil, dep tekitligen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet