Қәһриман ғуҗамбәрди: хитай һакимийити өзиниң һәқиқий әпти-бәширисини йәнә бир қетим ашкарилиди

Ихтиярий мухбиримиз азад қасим
2014-09-25
Share
ilham-toxti-sot-meydan-qamal.jpg Илһам тохти әпәндини сотлаш күни сот мәйданиниң әтрапи хитай қораллиқ күчлири тәрипидин қаттиқ контрол қилинған. 2014-Йили 17-сентәбир, үрүмчи.
AFP

Елан қилғандин кейин, хәлқарадики инсан һоқуқи тәшкилатлири, аммиви тәшкилатларниң вәкиллири, явропа иттипақи, америка һөкүмити һәмдә хитайдики өктичи затлар арқа-арқидин баянатлар елан қилип, хитай коммунистик һакимийитиниң өзлири қол қойған хәлқаралиқ инсан һоқуқи әһдинамиси шундақла хитайниң мунасивәтлик қанунлирини дәпсәндә қилип, уйғурларниң қануни һәқ-һоқуқлирини дөләтниң аптономийә қанунлири асасида қоғдашни тәшәббус қилған бир уйғур зиялийсиға зиянкәшлик қилғанлиқини қаттиқ әйибләшти.

Хәлқаралиқ "инсан һоқуқини көзитиш" тәшкилати хитайниң илһам тохтини муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилиши, инсан һоқуқи әһдинамиси вә демократийигә қилинған һақарәт, дәп көрсәтти.

Илһам тохтиниң һечқачан зораванлиқ һәрикәтләргә қутратқулуқ қилмиғанлиқини тәкитлигән хоңкоң пән-техника университетиниң хитай милләтләр сиясити мәсилилири мутәхәссиси берри саутман дунядики көплигән сиясийонлар вә алимларниң илһам тохтини мөтидил гуруһқа тәвә зиялий дәп қарайдиғанлиқини, униң муддәтсиз қамақ җазасиға һөкүм қилиниши нәтиҗисидә уйғур или мәсилисини һәл қилишниң техиму қийинлишидиғанлиқини билдүрди.

Барлиқ уйғурлар дегүдәк уйғур илида йүз бериватқан қанлиқ тоқунушлар хитай һакимийитиниң аз санлиқ милләтләр үстидин йүргүзүватқан ирқий кәмситиш сияситиниң нәтиҗиси дәп қарайду. Бундақ бир шараитта милләтләр ара баравәрлик вә иттипақлиқни тәшәббус қилип келиватқан илһам тохтиниң хитай даирилири тәрипидин өмүрлүк түрмигә ташлиниши уйғур илидики тоқунушларни техиму әвҗ алдуруш ролини ойнайдиғанлиқини билдүргән австралийә "грайфис асия институти"ниң сиясий мәсилиләр мутәхәссиси майкил киларк фирансийә ахбарат агентлиқиға бәргән баянатида хитай һакимийитиниң уйғур хәлқи билән хитайлар арисидики җидәл-маҗираларни һәл қилишта көврүклүк роли болған илһам тохтини җазалаш арқилиқ бу көврүкни көйдүрүп ташлиғанлиқини билдүргән.

"демократик хитай фиронти" ниң рәһбири чең шө өз тәшкилати намидин бәргән баянатида мундақ дәйду: "коммунистик һакимийәтниң милләтләр ара инақлиқ вә иттипақлиқни тәшәббус қилип келиватқан илһам тохти үстидин чиқарған сот һөкүми уйғур хәлқини қорқутушни мәқсәт қилған болсиму, бирақ уйғур хәлқиниң коммунистик һакимийәткә болған қаршилиқини техиму юқири пәллигә көтүрүп, ақивәттә пүтүн хитай мәмликити бойичә коммунистик һаким мутләқ түзүмгә қарши хәлқ инқилабиниң башлиниши болуп қелиши мумкин. Илһам тохтиниң сотлиниши хитай һакимийитиниң заваллиққа йүзләнгәнликиниң символи болуп қалғуси."

Хитайдики өктичи зиялий шя шявчаң "уйғур зиялийсини еғир җазаға һөкүм қилиш коммунистик һакимийәтниң әҗәл һудуқушида қалғанлиқини көрсәтти" намлиқ мақалисидә уйғурларниң "һәрә үләр вақтида аччиқ чақиду" дегән әқлийә сөзини нәқил кәлтүрүп, коммунистик хитай һакимийити уйғур хәлқиниң мәдәнийити вә диний етиқадиға зиянкәшлик қилипла қалмастин, уйғур илидики байлиқларни талан-тараҗ қиливатиду, милйонлиған хитай көчмәнлирини йөткәп келип уйғур яшлирини ишсиз қалдуруватиду, нөвәттә уйғурлар хитайниң ички өлкилиридила әмәс, уйғур илидиму ирқий кәмситишкә учраватиду, мана мушундақ аччиқ қисмәтләр һаман бир күни уйғур хәлқини хитайдики һәр милләт хәлқи һәмдә дунядики тинчлиқни,демократийини яқлайдиған дөләт вә хәлқләр билән бирликтә коммунистик һаким мутләқ түзүлмини йоқитиштики авангарт қошунға айландурғуси дәп язиду.

Хитай һакимийитиниң уйғур зиялийси илһам тохти үстидин чиқарған һөкүминиң маһийити, бу сот һөкүминиң уйғур хәлқи арисида пәйда қилидиған әкс тәсири һәмдә уйғур илиниң буниңдин кейинки вәзийитидә йүз бериши мумкин болған еһтималлиқлар һәққидики көз қарашлирини билиш мәқситидә д у қ ниң қазақистандики вәкили, оттура асиядики тонулған сиясәтчи қәһриман ғуҗамбәрдигә микрофонимизни узаттуқ.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт