Тутқун “уйғур исмаил” ниң тутулушиға исим “хаталиқи” сәвәб болғанлиқи илгири сүрүлмәктә

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2018.02.23
isim-ozgertish-cheklengen-cheklesh.jpg “шинҗаң гезити” ниң 7-айниң 21-күнидики санида 6 нәпәр уйғур балиниң мусулманчә исимлириниң өзгәртилгәнлики һәққидә ата-анилири тәрипидин берилгән елан. (Мунасивәтлик мақалидин сүрәткә елинған.)
Photo: RFA

Аңлиғучилиримиздин бири радийомизға инкас йоллап, күнәс наһийисиниң аралтөпә йезисидин “тәрбийиләш” кә әкитилгәнләр арисида уйғур исмаил исимлик бир кишиниңму барлиқи, у кишиниң тутқун қилинишиға өзиниң исмидин башқа, бир қизиға “муслимә” дәп исим қойғанлиқиниң сәвәб болғанлиқини мәлум қилди. Мухбиримизниң ениқлиши давамида уйғур исмаилниң тутулуш сәвәби дәлилләнмигән болсиму, униң аралтөпә йезисиниң қарасу кәнтидин икәнлики вә нөвәттә “тәрбийиләш лагери” да икәнлики дәлилләнди.

Биз инкастики учурға асасән күнәс наһийә аралтөпә базарлиқ сақчиханиға телефон қилдуқ. Сақчихана хадими бу һәқтә мәлумат берәлмигәндин кейин аралтөпә йезилиқ аяллар бирләшмисиниң мудириға телефон қилдуқ. Мудир уйғур исмаилниң йәкәндә бир мәзгил пахта завутта ишлигәнлики вә чапчалда тутқун қилинғанлиқини ашкарилиди. Радийомизға инкас йоллиғучиниң билдүрүшичә, уйғур исмаил аталмиш исим хаталиқи сәвәбидин тутулған. Әмма мудир, уйғур исмаилниң тутулушиға өзиниң яки қизи муслимәниң исми сәвәб болғанлиқи һәққидики соалимизни җавабсиз қалдурди. 

Йезилиқ сақчихана хадими уйғур исмаилниң кимлики һәққидиму мәлумат берәлмигәндин кейин, йезилиқ аяллар мудириға тәкрар телефон қилдуқ; у уйғур исмаилниң аралтөпә базириниң қарасу кәнтидин икәнликини дәлиллиди. 

Уйғур районидин илгири игиләнгән учурларда, диний пурақ күчлүк исимларниң чәкләнгәнлики, пәрзәнтлиригә чәкләнгән исимларни қойғучиларға пәрзәнтлириниң исмини өзгәртиш һәққидә буйруқ чүшүрүлгәнлики дәлилләнгән болсиму, әмма бу буйруқни иҗра қилмиғанларниң қандақ җазаға дуч кәлгәнлики техи ахбаратқа ашкариланмиған. Йәнә җәмийәт хәвәрлиридә “уйғур, күрәш, үмид” қатарлиқ исимларниңму миллий пуриқи күчлүк дәп қарилип чәкләнгәнлики илгири сүрүлгән, әмма учурниң растлиқи дәлилләнмигән иди. 

Канададики сиясий көзәткүчи руқийә турдуш ханим, бүгүн зияритимизни қобул қилип, күнәс аралтөпидики тутқунлар тоғрилиқ бәргән хәвәрлиримизгә, йәни, аталмиш исим хаталиқи вә чекити бар уйғурлар билән алақилишиш хаталиқи сәвәблик тутқун қилиниш вәқәлиригә асасән, уйғур вәзийитиниң нөвәттики әһвали үстидин мулаһизә елип барди. 

У, бу түрдики җазалашларниң мәқсити уйғурлар арисида, вәһимә пәйда қилиш, өзара бир-биридин үркүтүш вә тәшкиллиниш иқтидарини уҗуқтуруш икәнликини илгири сүрди. Хитайниң ахирқи һесабта чотни хата соқуватқанлиқини баян қилған руқийә ханим, хитайниң “бир бәлвағ бир йол” пилани сәвәблик, районни бундақ йепиқ һаләттә узун мәзгил идарә қилип болалмайдиғанлиқини, уйғур районида хитай күтүватқан муқимлиқниң бу хил тәдбирләр билән мәңгү капаләткә игә болмайдиғанлиқини оттуриға қойди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.