Рабийә қадир ханим: уйғур хәлқи өз күрәш йолини өз әһвалиға қарап бәлгиләйду

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2014-05-01
Share
urumchi-poyiz-istansisi-wagzal-partlash.jpg Хитай рәиси ши җинпиң үрүмчи зиярити мәзгилидә, җәнубий вогзалда партлаш вәқәси йүз бәргән. 2014-Йили 30-апрел, үрүмчи.
AFP

Хитай дөләт рәиси ши җинпиң уйғур районини зиярәт қилиш давамида аталмиш террорлуққа қарши туруш һәққидә һәйвәтлик сөзләрни қилған, йәни кочидики чашқанни ур-ур қилғандәк қаттиқ зәрбә бериш чақириқини оттуриға қойған иди.

Буниңға қарита дуня уйғур қурултийи рәиси рабийә қадир ханим алдинқи күни радиомизда сөз қилип, ши җинпиңниң мәзкур сөзлириниң райондики вәзийәтни оңшиялмайдиғанлиқини, әксичә техиму кәскинләштүридиғанлиқини оттуриға қойған вә ши җинпиңни қутратқулуқ билән әйиблигән иди. Рабийә ханимниң сөзидин дәл бир күн өткәндә йәни 30 ‏- апрел үрүмчи пойиз истансисида өзини партлитиш характерлик һуҗум йүз берип 3 киши өлди вә 79 киши яриланди. Вәқәдин ибрәт алмиған ши җинпиң хитай тәрәпкә аталмиш террорлуққа техиму қаттиқ зәрбә бериш һәққидә йолйоруқ бәрди. Биз бүгүн бу мунасивәт билән, уйғур миллий һәрикити рәһбири рабийә қадир ханимни зиярәт қилдуқ. Рабийә қадир ханим өзиниң нөвәттә вәтән ичидики хәлқни йетәкләш имканиға игә әмәсликини, әмма уйғур хәлқиниң өз әһвалиға қарап туруп дост вә дүшмәнлиригә қандақ муамилә қилишни билидиғанлиқини ейтти.

Соал: һөрмәтлик рабийә ханим, түнүгүн үрүмчи пойиз истансида өзини партлитиш характеридә һуҗум вәқәси йүз бәргәндин кейин, бүгүн хитай дөләт рәиси ши җинпиң, йәнә аталмиш террорлуққа қарши турушта йәниму кәскин болуш, қилчиму бошашмаслиқ чақириқини оттуриға қоюпту, мана мушу вәзийәттә сиз вәтән ичидики хәлққә қандақ бир йол, қандақ бир тәвсийини тәшәббус қилисиз?
Җаваб: вәтән ичидики хәлқимизниң әһвалини, шараитлирини һәммидин бәк өзи яхши билиду, биз билип болалмаймиз. Иккинчидин, биз бүгүн вәтән ичидики хәлқимизни йетәкләш имканиға игә әмәс, биз пәқәт вәтән сиртидикиләрни йетәклийәләймиз. Вәтән ичидики хәлқимизниң әһвалини көзитимиз вә уларниң вәзийитини, дәрд-әләмлирини, арзу ‏- арманлирини дуня хәлқигә толуқ вә тоғра йәткүзүшкә тиришимиз. Ишинимизки, вәтән ичидики хәлқимиз, бурун болғинидәк, буниңдин кейинму тоғра йолни тепип маңалайду.

Соал: үрүмчи пойиз истансисида партлаш йүз бериштин бир күн аввал, сиз ши җинпиңниң қилған сөзлирини қутратқулуқ дәп әйиблигән идиңиз, бу сөзләр вәзийәтни яхшилимайду, техиму кәскинләштүрүветиду, дегән идиңиз, бир күн өткәндә нәқ сиз тәхмин қилғандәк иш болди, йәни районниң сиясий вәзийитини техиму кәскинләштүридиған қанлиқ бир вәқә йүз бәрди. Сиз бу вәқәни аңлиғанда қандақ һессиятта болдиңиз?
Җаваб: һәйран қалмидим, мәнла әмәс, уйғурларниң бүгүнки вәзийитини көргән, тәтқиқ қилған һәрқандақ адәм әҗәпләнмәйду. Чүнки бүгүн уйғур хәлқи ойғинип кәтти; әмди уйғур хәлқини қуруқ гәп билән, нахша-усулға селип қоюш билән алдап болғили болмайду. Уйғур хәлқини ойғатқан башқа нәрсә әмәс, йәнә хитайниң зулуми, зораванлиқи. Хитай һөкүмитигә бурунму дедуқ, буниңдин кейинму йәнә дәймиз, қорқутуш билән, қорал күчи билән тинчлиқ бәрпа қилғини болмайду, җени тумшуқиға йәткән хәлқ, қолидин немә кәлсә шуни қилиду. Уйғурлар өзиниң әмәлий әһвалиға қарап туруп өзиниң немә қилишини өзи бәлгиләйду.

Соал: сиз бу қетим ши җинпиңниң сөзлирини тәнқид қилған вақтиңизда, униң бир дөләт әрбабиға хас гәп қилмиғанлиқини, уйғурларниң ғуруриға тегидиған сөзләрни қилғанлиқини ейттиңиз. Сизчә, әслидә ши җинпиңдин күтүлгини немә иди? мәйли сиз, мәйли хәлқара җамаәт, мәйли уйғур хәлқи болсун, ши җинпиңдин немини күткән?
Җаваб: биз һеч болмиди дегәндә йүз бәргән вәқәләрдин ибрәт алиду, ваң лечүәнниң сөзлирини тәкрарлимайду дәп ойлиған идуқ. Ишләпчиқириш-қурулуш армийисигә охшаш бир зулум машинисини мәдһийәлимәйду, униң селиватқан бузғунчилиқлирини тохтитиду дәп ойлиған идуқ. Хәлқимизму ши җинпиңни 5 ‏-июлдин кейин ғайиб болуп кәткән пәрзәнтлиригә җаваб бериду, түрмидә наһәқ тутуп турулуватқан мәһбусларни қоюп бериду дәп тәхмин қилған иди. У ундақ қилишта аталмиш террорчиларни кочиға чиққан чашқанни ур-ур қилғандәк уруш чақириқини оттуриға қоюп кишиләрни үмидсизләндүрди. Кишиләрни үмидсизләндүрсә қандақ вәқәләр келип чиқидиғанлиқини йиллардин бери сөзләп келиватимиз, ши җинпиң бу қетим үрүмчидә кишиләрни үмидсизләндүрсә қандақ ақивәт келип чиқидиғанлиқини көзи билән көрди.

Соал: ши җинпиңниң бу қетимқи вәқәдин кейин алақидар дөләт аппаратлириға бәргән тәлимати, униң бу қетимқи вәқәдинму ибрәт алмиғанлиқини көрсәтти, сизчә бу, уйғур вәзийитигә бундин кейин йәнә қандақ тәсир көрситиши мумкин?
Җаваб: ши җинпиңниң хитай қораллиқ қисимлириға қаттиқ бастуруш һәққидә көрсәткән йолйоруқи, әмәлийәттә уйғурлар үчүнму көрситиливатқан бир йол, уйғурларму мушу ши җинпиңниң сөзлиригә, тутулуп кәткән балилириға, етилип кәткән йолдашлириға, йоқап кәткән қериндашлириға қарап туруп қандақ йолда меңишни таллайду. Биз бүгүнгә қәдәр хәлқимизни тинчлиқ йолиға, диалог йолиға чақирдуқ дәвәт қилдуқ; әмма хитай у хил йолларни тақапла қалмастин, һәтта бизниң уларни тинчлиққа чақириш йолимизниму тақивәтти, мәнчә хитай бу қилғининиң хаталиқини һаман бир күни тонуйду.

Соал: вәқә һәққидә хитай яки хәлқара җамаәткә қарита чақириқиңиз немә?
Җаваб: биз бу қетим дуня җамаитини вәқәни әмәс, вәзийәтни тәкшүрүшкә дәвәт қилимиз; хитай һөкүмитиниму вәқәни әмәс, вәқәни кәлтүрүп чиққан мәнбәни тәкшүрүшкә чақиримиз. Әгәр мәсилиниң һәқиқий мәнбәсигә йәнә көз юмувалса, буниңдин кейинму муқимлиқ ғайисигә йетәлмәйдиғанлиқини әскәртимиз.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт