Yawropa parlaméntida Uyghurlar mesilisi yene muzakire qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2017-03-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Yawropa parlaméntida ötküzülgen xitaydiki kishilik hoquq weziyiti heqqide guwahliq bérish yighinida, d u q bash katipi dolqun eysa ependi Uyghurlar mesilisini otturigha qoymaqta. 2017-Yili 22-mart.
Yawropa parlaméntida ötküzülgen xitaydiki kishilik hoquq weziyiti heqqide guwahliq bérish yighinida, d u q bash katipi dolqun eysa ependi Uyghurlar mesilisini otturigha qoymaqta. 2017-Yili 22-mart.
RFA/Ekrem

22-Mart küni yawropa parlaméntida ötküzülgen xitaydiki kishilik hoquq weziyiti heqqide guwahliq bérish yighinigha yawropa parlaménti kishilik hoquq komitétining re'isi panséri ependi we mu'awin re'isi barbara lohbihlér xanimlar riyasetchilik qilghan bolup, sa'et 10:00-12:00 dawamlashqan bu yighinda mutexessisler we kishilik hoquq pa'aliyetchiliri dunyaning herqaysi jayliridiki kishilik hoquq depsendichiliki toghrisida doklatlar teqdim qildi. Uyghurlargha wakaliten dolqun eysa hemde sofi richardson, proféssor mari holizman, yu'anna xanimlar we yawropa parlaménti kishilik hoquq komitéti ezasi tökech ependi qatarliq bir qisim ezalar nutuq sözlep, Uyghurlar mesilisini otturigha qoyghan.

Neq meydan melumatigha qarighanda, yighin'gha riyasetchilik qilghan kishilik hoquq komitéti re'isi panséri ependi yighin muqeddimiside, aldi bilen yighin ehlini biryussélda 2016-yili yüz bergen 22-mart térrorluq weqeside qaza qilghanlar üchün bir minut sükütte turushqa teklip qilghan. Uningdin kéyin herqaysi ellerdin kelgen wekiller misir, qibris, qirim, balqan rayonliridiki kishilik hoquq weziyitidin melumatlar bergen we dunyaning her yéride ziyankeshliklerge uchrawatqan, türmilerge bend qiliniwatqan kishilik hoquq pa'aliyetchiliri heqqide pikirler bayan qilishqan.

Yighinning Uyghurlargha munasiwetlik qismi bir sa'etke yéqin küntertipte turghan. Yawropa parlaménti sehipisige qoyulghan neq meydan sin körünüshige asaslan'ghanda, kishilik hoquq komitéti re'isi panséri ependi, yighinning emdiki témisining xitayning shinjang dégen rayonidiki Uyghurlarning kishilik hoquq mesilisini mezmun qilidighanliqini tilgha alghanda, bir qisim tonulghan kishilik hoquq pa'aliyetchiliri we yawropa parlamént ezaliri Uyghurlar heqqide nuqtiliq toxtilip, omumiy Uyghur weziyitidin guwahliqlar bergen.

Panséri ependi Uyghur diyaridiki kishilik hoquq weziyiti heqqide aldi bilen, kishilik hoquqni közitish teshkilatidin sofi richardson xanimni sözge teklip qilghan. Sofi richardson xanim sözide, shi jinping textke chiqqandin buyan xitayda barliqqa kelgen kishilik hoquq weziyitidiki chékinishni eskertip ötkendin kéyin, bolupmu Uyghurlar diyarida yüz bériwatqan zulum siyasiti heqqide etrapliq toxtalghan. U sözide, xitayning 2009-yili yüz bergen 5-iyul ürümchi weqesidin kéyin, Uyghur diyarida diniy, milliy, medeniy jehetlerde élip bériwatqan basturush siyasetlirini pash qilghan.

Bu qétimqi yighin munasiwiti bilen, bélgiye paytexti biryusséldiki yawropa parlaméntidin ziyaritimizni qobul qilghan dolqun eysa ependi, yighin heqqidiki tesiratlirini bayan qilip ötti.

Firansiyelik kishilik hoquq pa'aliyetchisi, xitayshunas proféssor mari holizman xanim sözge teklip qilin'ghanda, tibet weziyiti heqqide qisqiche chüshenche bérish bilen birge, Uyghurlar mesilisini nuqtiliq otturigha qoyghan. U Uyghurlar heqqide qilghan sözide, xitay hökümitining Uyghur diyarida, bolupmu diniy jehettin élip bériwatqan basturush siyasitining barghanséri ghaljirlishiwatqanliqini ilgiri sürgen. U yene Uyghur siyasiy tutqunliri heqqide pikirler bayan qilip, xitay türmisidiki öktichi Uyghur ziyaliysi ilham toxti mesilisinimu tilgha élip ötken. Ilham toxti Uyghur-xitay arisidiki toqunushlargha xatime bérishni oylighan mötidil idiyidiki bir ziyaliy bolsimu, uning 2014-yili séntebirde muddetsiz qamaq jazasigha mehkum qilin'ghanliqini eskertken.

Mari xolizman xanimdin kéyin sözge teklip qilin'ghan yu'anna xanimmu, özining aldinqi yilliri Uyghur diyarigha qilghan ziyariti jeryanida körgen ‏-bilgenlirini bayan qilip, yol-yolgha qurulghan tekshürüsh ponkitliri, üzlüksiz kocha charlashlar, qalaymiqan tutup tekshürüshler, tutup solashlar qatarliq xitay hökümitining Uyghurlargha qarita élip bériwatqan basturushlirini sözlep ötken. U sözide yene, diniy bésimning heddidin ashqanliqini, köpligen meschitlerning taqilip qalghanliqini, xitay hakimiyitining Uyghurlargha qarita éniqla dölet térrori siyasiti yürgüzüwatqanliqinimu eskertken.

Uningdin kéyin sözge teklip qilin'ghan Uyghur wekili dolqun eysa ependi, öz nutqida xitayning Uyghur millitige qarita élip bériwatqan din, til, medeniyet jehettiki basturush siyasetlirini pash qilghan.

Dolqun eysa ependi bu qétimqi yighindin kéyin yene, yawropa parlaméntining bezi millet wekilliri bilen uchrishishlar ötküzgen. Dolqun eysa ependining yawropa parlaméntidiki bu qétimqi pa'aliyetliri 21-mart bashlan'ghan bolup, u 23-mart ziyaritini axirlashturup myunxén'gha qaytidiken.

Toluq bet