Долқун әйса франкфурттики мәтбуат йиғинида уйғурлар мәсилисини аңлатти

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2017-09-07
Share
dolqun-eysa-yawropa-parlamenti-sozde.jpg Явропа парламентида өткүзүлгән хитайдики кишилик һоқуқ вәзийити һәққидә гуваһлиқ бериш йиғинида, д у қ баш катипи долқун әйса әпәнди уйғурлар мәсилисини оттуриға қоймақта. 2017-Йили 22-март.
RFA/Ekrem

7-Сентәбир германийәниң франкфурт шәһиридә "хитай демократик дөләтләрниң һәмраһиму?-иқтисадий күч вә инсан һәқлири дәпсәндичилики" намлиқ мәтбуат йиғини өткүзүлди. Йиғинни баш штаби германийәниң франкфурт шәһиридә болған хәлқара инсан һәқлири тәшкилати орунлаштурди.

Герман кишилик һоқуқ тәшкилатлири, уйғурлар, фалүңуңчилар, тибәтликләр вә җәнубий моңғулийә вәкиллири қатнашқан бу йиғинға уйғурларға вакалитән д у қ баш катипи, вакаләтсиз милләтләр тәшкилатиниң муавин рәиси долқун әйса әпәндиму тәклипкә бинаән иштирак қилди.

"хитай демократик дөләтләрниң һәмраһиму?-иқтисадий күч вә инсан һәқлири дәпсәндичилики" намлиқ бу мәтбуат йиғининиң чақириқнамисида мунулар тилға елинди:
"дуня сода тәшкилатиға әза болуп киргән хитай дөлити явропадики һәмралирини һәтта америка пиризденти трумпни радикаллиқта әйибләшкә дәвәт қилмақта. Хитайниң өзи болса дунядики 1-дәриҗилик кишилик һоқуқни дәпсәндә қилғучи, шундақла башқа дөләтләрдики кишилик һоқуқ таҗавузчилиқи җинайитиниң җавабкарлиқини үстигә елиши керәк болған дөләттур. Хитай шималий корейә вә зимбабүвигә охшашла өлүм җазасини давамлиқ иҗра қиливатқан бир мәмликәт. Хитайдики һәрқандақ шәкилдики кишилик һоқуқни боғқучи һәрикәтләр хитай хәлқ җумһурийитиниң системилиқ һалда йолға қоюватқан сиясәтлиридин күч алмақта. Бу, кишилик һоқуқ зиянкәшликигә учриған барлиқ хәлқни өз ичигә алиду, болупму тибәтләр, уйғурлар вә фалунгоңчилар униң еғир тәсиригә учримақта. явропада болса, хитай хәлқ җумһурийити ички ахбаратни қамал қилиш һәмдә сахта хәвәр тарқитиш тактикисини давамлаштуруп кәлмәктә. Буниң тәсир көрситиш нишани болса: ғәрбниң ахбарат хадимлири, илим адәмлири һәмдә сиясәтчилири болмақта."

Бу қетимқи йиғинда тибәтләргә вакалитән "германийә тибәт җәмийити" әзаси норбу әпәнди "тибәттики бесим ши җинпиң дәвридә йәниму күчәйди" дегән темида, җәнубуй моңғулийәликләргә вакалитән "җәнубий моңғулийә хәлқ партийиси" ниң рәиси тәмсилто әпәнди "хитайниң моңғул мәдәнийити вә һаятиға көрситиватқан зиянкәшлики" дегән темида, хитай фалүңоңчилириға вакалитән "германийә фалун дафа җәмийити" рәиси лей зһов болса "фалунгоң муритлириға қилинған зиянкәшликтин орган тиҗаритигичә" дегән темида, хәлқара инсан һәқлири тәшкилатиниң баянатчиси мартен әпәнди болса "хитай хәлқ җумһурийити кишилик һоқуқ дәпсәндичиликидә 1-орунда туриду" дегән темиларда нутуқ сөзлиди.

Долқун әйса әпәнди "хитай демократик дөләтләрниң һәмраһиму?-иқтисадий күч вә инсан һәқлири дәпсәндичилики" намлиқ бу йиғинда "хитайниң явропа кишилик һоқуқ мудапиәсигә созулған қара қоли" дегән темида нутуқ сөзләп йиғин әһлиниң диққитини җәлп қилди.

Хәлқара инсан һәқлири тәшкилатиниң баянатчиси мартен әпәнди йиғинда шуларни тилға алди:
Һазир уйғурларниң һәммисила хитай һакимийити алдида террорист, радикал диний унсур, миллий бөлгүнчи санилип бастурулуватиду. Хитай хәлқ җумһурийити уйғурларниң барлиқ кишилик һәқ-һоқуқлирини еғир дәриҗидә дәпсәндә қилиш биргә, саяһәт әркинликиниму болушиға чәкләп, һәтта чәтәлләрдә оқуватқан уйғур оқуғучиларни, саяһәтчиләрни, тиҗарәтчиләрни вәтинигә қайтуруп кетиш үчүн уларниң аилә тавабиатлирини гөрүгә елиштәк зорлуқларни садир қиливатқанлиқини мисирда йүз бәргән вәқәләрдин көрүп турдуқ. Бу йил 9-айниң биринчи күнидин башлап уйғур мәктәплиридә ана тилни чәкләп, хитай тилида оқутуш сияситини йолға қойғанлиқини мәтбуатлардики учурлардин аңлап туруватимиз. Хитай һәтта қолини явропа тупрақлириға қәдәр созуп, уйғур сиясий актиплириниң паалийәтлиригә тосқунлуқ қилиштин уялмайдиған дәриҗигә йәтти. Уйғур сиясий паалийәтчиси долқун әйсаниң италийә вәқәси буниң мисали. Хитай ахбаратни йүксәк дәриҗидә қамал қилғанлиқи үчүн, уйғур диярида йүргүзүлүватқан зулумлардин толуқ хәвиримиз болмисиму, билгәнлиримизгә асаслинип туруп, хитайниң инсан һәқлири дәпсәндичиликидә дунядики әң алдинқи қатарда туридиған бир мустәбит дөләткә айланғанлиқини җәзимләштүрәләймиз.

Бу қетимқи мәтбуат йиғинида соал-сорақлар болунған. Долқун әйса әпәнди уйғурларға аит мәсилиләргә җаваб берип, хитайниң ялғуз уйғур дияридила әмәс, ғәрб әллиридиму уйғурларға дүшмәнлик қилишни җиддийләштүрүватқанлиқини әскәрткән.

Җәнубий моңғулийә хәлқ партийиси рәиси тәмсилто әпәнди бу қетимқи йиғин мунасивити билән зияритимизни қобул қилип мундақ деди: хитай һакимийити аптономийә дәйду, бу уларниң тәшәббуси, әмма биз һазирғичә аптономийәниң қарисиниму көрмидуқ. Һазир аптономийә тоғрулуқ әмәс, моңғулларниң мәвҗутлуқини қандақ сақлап қелишни сөзләшкә мәҗбурмиз. Бүгүн франкфуртта чақирилған бу йиғинда моңғул хәлқигә вакалитән җәнубий моңғулийәдә йүз бериватқан хитай апәтлири тоғрулуқ сөзлидим. Һазир шәрқий түркистандила әмәс, җәнубий моңғулийә тупрақлиридиму күчлүк ассимилятсийә, миллий йоқитиш сиясити йүргүзүлүватиду. Моңғул мәдәнийитиниң мәнбәси болған яйлақлиримиздин айрилип қеливатимиз. Милйонлиған хитай көчмәнлириниң бесимиға дуч келиватимиз. Тәбиий муһитлиримиз вәйран қилинди. Моңғул мәдәнийити, моңғул кимлики йоқилиш гирдабиға келип қалди. Биз моңғулларниң мәвҗутлуқи үчүн уйғур, тибәт хәлқлири билән бирликтә күрәшлиримизни йәниму күчәйтишкә, уйғур, тибәт хәлқлири билән бирлишип, дөлитимизниң кәлгүсини ортақ яритиш йолида теришчанлиқ көрситишкә интиливатимиз."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт