Lyawtyenchi xanim: bir milli qehriman dunyagha keldi

Ixtiyariy muxbirimiz azad
2014.12.30
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
liao-tianqi-qeyser-abdurusul-bei-ling-bishkek.jpg Lyawtyenchi xanim qeyser abdurusul we béy ling ependiler bilen xelq'ara qelemkeshler qurultiyida 2014-yil 2-öktebir bishkek.
RFA/Azad


“Démokratik xitay” torida lyaw tyenchi xanimning “Bir milliy qehriman dunyagha keldi” namliq maqalisi ilan qilindi.

Aptor maqaliside, kommunistik xitay hakimiyitining milletler munasiwitige qarita tarixi nuqtidin tehlil yürgüzüshni hemde Uyghur xelqining aptonomiyelik hoquqlirining heqiqi emeliyleshtürülüshini teshebbus qilghan ilham toxtini bölgünchilik jinayiti bilen qarilap, héchqandaq jinayi pakitlar delillenmigen turuqluq uni qanunsizliq bilen muddetsiz qamaq jazasigha höküm qilghanliqini qattiq eyibligen.

Xitay hakimiyitining qanunsiz hökümi ilham toxtini adettiki bir ziyaliydin Uyghur xelqining qelbidiki milliy qehriman'gha aylandurdi, chünki u shunchiwala éghir naheqchilikke uchrighan, buningdin kéyinki pütün ümri türmide ötidighan turuqluq yenila uruq - tughqanliri we öz xelqini öchmenlikni tashlap kelgüsige ümidwarliq bilen qarashqa, Uyghur xelqining heq - hoquqlirining haman bir küni jem'iyetning étrap qilishigha hemde qanunning qoghdishigha érishidighanliqigha ishinishke chaqirdi, dep yazidu aptor maqaliside.

Xitay hakimiyitining milliy siyasiti heqqide toxtalghan lyaw tyenchi xanim maqaliside yene mundaq deydu:

Bir qanche on yildin buyan xitay hakimiyiti milletler ara milliy bölgünchilik we milliy öchmenlik peyda qilip her türlük rezil wastilerni ishqa sélip, Uyghur, tibet qatarliq milletlerge érqiy kemsitish siyasitini qollinip keldi.

Bolupmu, kommunistik hakimiyetning Uyghur ilida yürgüzüwatqan medeniyetni we milliy ma'aripni xitaylashturush, ishincha emgek küchlirini orunlashturush niqabi bilen Uyghur qizlirini türkümlep xitay ölkilirige yötkesh, yash ösmürlerni ana til muhitidin ayriwétip assimiliyatsiye qilishni meqset qilghan xitay ölkiliride shinjang siniplirini échish, Uyghur xelqining örp - adetliri hemde diniy heq - hoqoqlirining depsende qilinishi qatarliqlargha qarita ilham ependi merdaniliq bilen tenqid yürgüzüp, xitay da'irilirini Uyghur xelqining aptonomiyelik hoqoqlirigha hörmet qilishqa chaqirghan hemde özi bashqurghan “Uyghur biz” tor béti arqiliq xitaydiki her qaysi milletlerning oxshimighan örp - adet we turmush sheklige qarita tarixi noqtidin tehlil yürgüzüp, milletler arisidiki öz - ara perqlerni milliy öchmenlikning sewebi dep qarimasliqni tewsiye qilghan idi. Mana mushundaq dölet üchün töhpikar ustaz bolushqa tégishlik adem xitaydiki kommunistik hakimiyet teripidin “Döletni parchilashqa urun'ghan” dégen betnam bilen ömürlük qamaq jazasigha höküm qilindi.

Muxbirimizning télifun ziyaritini qubul qilghan lyaw tyenchi xanim bu heqte toxtilip munularni bildürdi:

- Ilham toxti intayin motidil köz qarashtiki bir alim. Uning Uyghur ili mesilisidiki meydani heqiqeten tolimu aqilane. Rast gepni qilsam, eger men Uyghur perzenti bolghan bolsam, uning bundaq motidil köz qarashlirini qobul qilalmasliqim mumkin. Bir Uyghurning alimi bolush süpiti bilen u xitaydin ayrilip musteqil bolushni telep qilishqa tamamen hoqoqluq bolsimu, u ezeldin bundaq telepni otturigha qoyghini yoq.

Bügünki dunyada kichik milletlerning chong döletlerdin ayrilip musteqilliq telep qilishi héchkim tosup qalalmaydighan bir chong éqim. Shunglashqa Uyghur, tibet, mongghul qatarliq milletlerning xitaydin ayrilip musteqilliq telep qilishini tamamen chüshinishke bolidu.

Lyawtyenchi xanim yene munularni bildürdi:

- Ilham toxtining nami bügünki künde heqiqetning, tinchliqning, merdaniliqning hemde eqil - parasetning simwoli bolup qaldi. U ezeldin özini bir siyasiyun dep qarimighan bolsimu, men uni siyasiyunlargha xas yiraqni körerlikke ige, miliyonlighan qeliblerni özige jelip qilalaydighan milliy küreshning dahisi dep tonuymen. Shundaqla men uni yalghuz Uyghur xelqiningla dahisi bolup qalmay, barliq erkinlik, démokratiye hemde insan hoquqi üchün küresh qiliwatqanlarning dahisi bolushqa layiq insan dep qaraymen.

Lyawtyenchi xanim maqalisining axirida yene mundaq deydu:

- Junggoluqlarning özlirining tepekkür sheklini özgertidighan waqti alliqachan yétip keldi. Béyjing hakimiyitiningmu hakim mutleq tüzülmidin waz kéchip, her millet xelqining arzu - armanlirigha hörmet qilip, xelq ammisining janijan menpe'etini depsende qilishni toxtitip, inaq bolghan bir muhit yaritishni oylishidighan waqti alliqachan yétip keldi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.