Guma nahiyiside yene bir Uyghur a'ilisining öy we mal-mülki basturuwétilgen

Muxbirimiz qutlan
2014-05-29
Share
mejburiy-cheqiliwatqan-Uyghur-qoro-jay-oy-1.jpg Mejburiy chéqiliwatqan Uyghur ahalilirining olturaq oy-jayliri. 2008-Yil, ürümchi.
RFA/Qutlan

Igilishimizche, guma nahiye bazirida olturushluq yene bir Uyghur a'ilisining öy we mal-mülki qurulush shirkiti teripidin mejburiy chéqilip, traktor bilen basturuwétilgen.

Weqe guma nahiye bazirining gülqazma mehelliside, yeni nahiyelik qatnash békitining udulida yüz bergen bolup, hazirghiche jem'iy 3 Uyghur a'ilisining öy-jayliri chéqilip tüzliwétilgen.

Bügün radi'omiz ziyaritini qobul qilghan öy igisi qurulush shirkitining bu zorawanliqi we a'ilisining béshigha kelgen éghir qismetler heqqide toxtaldi:
"Öy-jayim guma nahiye bazirining eng awat kochisi bolghan gülqazma mehelliside idi. Bu nahiyelik qatnash békitining udulidiki kocha bolup, qaynaq bazar bolidighan jay idi. Aldinqi yilidin bashlap qurulush shirkitining méning we bashqa birqanche qoshnilirimizning öy-jaylirigha közi chüshüshke bashlidi. Ularning qoyghan bahasi bek töwen bolghachqa biz öy-jayimizning chéqilishigha qoshulmiduq."

Yashinip qalghan bu kishi yene munularni bildürdi:
"Méning öy-jayimning tégi jem'iy 280 kwadratmétir bolup, uning 200 kwadrat métirida dukan, zawut we bashqa esliheler orunlashqan, qalghan 80 kwadrat métiri olturaq öy idi. Qoruda biz bilen bashqa yene 2 a'ile, jem'iy 12 jan bille yashayttuq. Biz qurulush shirkitining yolsiz telipige qoshulmighachqa, ular ötken yili 8-ayda sheher qurulush idarisi bilen birlikte qoruyimizning kocha teripidiki témini yolgha toghra keldi dep mejburiy chéqiwetti. Biz ular bilen axirighiche tirkeshtuq, axirida ular bizge zorluq ishletti. Men ikki qétim tayaq yédim. Yéqinda ular topa ittirish mashinisi, yer ghajilaydighan traktorlar bilen kéchide kélip öy-jaylirimizni türtüp örügili turdi. Men saqchigha melum qildim. Hélimu saqchilar kélip ularni tosup bir'az toxtatti. Shu arida öydiki 12 jan aran janlirini élip sirtqa chiqiwaldi. Saqchilar ketkendin kéyin, qurulush shirkiti dawamliq türtüp, pütün mal-mülkimiz bilen öylirimizni basturuwetti."

U topa astida qalghan mal-mülki we tartqan iqtisadiy ziyini heqqide toxtilip munularni bildürdi:
"Biz nahiyelik saqchi idarisi we erziyet ishxanilirigha ehwalni melum qilghandin kéyin, ular mal-mülkimizni bahalidi. Qoruda bizning paxta ayrish zawutimiz, ishik-dérize yasaydighan zawutimiz we yillarche yighqan mal-mülkimiz bar idi. Mal baha idarisi hemme nersilerning qimmitini bir milyon 400 ming somdin köprek bahalidi. Epsuski, hazirgha qeder qurulush shirkiti bu ziyanni bizge tölep bermidi."

"Bizning erz qilip barmighan yérimiz qalmidi. Héchbir orun bizning dewayimizgha ige chiqmidi. Hemmisi meslihetlishiwalghandek oxshash gepni qilidu. Hetta nahiyening hakimimu bizge bésim ishlitip muressege kélinglar, bolmisa bashqa amal yoq dep gepni üzdi. Muresse yighinigha barsaq, yene shu burunqi kona gepni tekrarlidi. Ular bizning qoru-jaylirimizni kona öy hésablap töwen bahada éliwalidiken. Eger biz qurulush shirkiti bizning öyimizning ornigha salidighan binadin öy alimiz dések, ular bergen pulgha bir yürüshmu öy kelmeydiken. Yéngi öy we dukan élish üchün yuqiri bahada pul tölep sétiwélishimiz kérekken. Shundaq qilip, öy-makansiz hem desmayisiz halette bichare bolup qalduq."

U axirida yene munularni bildürdi:
"Guma teweside erzimizge qulaq salidighan héchkim chiqmighachqa, aptonom rayon'gha erz sunmaqchi boluwatimiz, lékin buning qanchilik ünümi bolidighanliqini bilmeymiz. Qurulush shirkitining xojayini nahiyediki hemme bashliqni özige qaritiwalghan, intayin muttehem bersiken. Uning shaykiliri bizni körsila urup, sür-toqay qilidu. Ménimu ikki qétim urdi. U bizge tehdit sélip, 'bek baralisanglar aptonom rayon'gha bararsiler, lékin héchkim gépinglarni anglimaydu. Aptonom rayonning tamghisi méning yanchuqumda, gumaning hakimimu méning gépimni anglaydu!' dep qorqutmaqta. Déhqanning gépi héchyerde aqmaydiken!..."

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet