Qaramay shehirige sirttin kélip olturaqlashqan Uyghurlarning öyliri mejburi chéqiwétildi

Ixtiyariy muxbirimiz éhsan
2014-07-18
Share
mejburiy-cheqiliwatqan-Uyghur-qoro-jay-oy.JPG Saqchilarni ishqa sélip mejburiy chéqiliwatqan bulaqbéshi kochisidiki Uyghurlarning qoru-jayliri. 2012-Yil, ürümchi.
RFA/Qutlan

Qaramay shehirining gherbiy tashliq jilghisi sherqiy türkistanning her qaysi sheherliridin kelgen Uyghurlar topliship olturaqlashqan rayoni bolup, 2009 - yili "5 - Iyul" weqesidin kéyin, bu rayon xitay da'iriliri teripidin "Xeterlik rayon" dep qarilip nuqtiliq tekshürülüp turuwatqan idi.

2014 - Yili 7 - ayning 17 - küni qaramay sheherlik hökümetning buyruqi bilen tengritagh mehelle saqchixanisi, sheherlik alahide saqchi qismi, ot öchürüsh etriti, sheher qiyapitini qoghdash idarisi, öy chiqish idarisidin teshkillen'gen 70din artuq xadim shu yer waqti etigen sa'et 7:00 lerde gherbiy tashliq jilghisidiki Uyghurlar olturaqlashqan öylerni shu yerdiki ahalilerge aldin uqturush qilmastin tuyuqsiz kéli, öydiki nersilerni sirtqa élip chiqip qoyup andin öylerni chéqiwetken.

Biz öyi chéqilghan Uyghurlardin igiligen uchurlarda töwendiki melumatlar ashkarilandi.

Xitay da'iriliri tuyuqsiz kélip, öyde turuwatqan kishilerni köchüshke buyrughan öy igiliri öy chéqish ishliridin aldin xewer qilmighanliqini hazir özlirining baridighan héch yéri yoqlighini éytqanda bolsa, ularni yurtlirigha kétishke buyrughan hemde öydiki nerse kéreklirini talagha élip chiqip tashlighan.

Bu qétimliq öy chéqishta öysiz qalghan 10nechche a'ililik 40 tin artuq Uyghur öy - makansiz qalghan.

Qaramay shehiridiki bu gherbiy tashliq jilghisida hazirqi öy ijaride olturuwatqan 10nechche a'ililiktin bashqa yene 30yildin buyan shu jilgha ichige özliri yerlik hökümettin yer xéti élip öy salghan hemde baqmichiliq bilen shughulliniwatqan 300ge yéqin ahalilik bolup, bularning köp qismi kala, qoy, toxu, kepter qatarliq öy haywanlirini béqip, ularning sütlirini sétip kirim qilidighan we qaramay shehiride ushshaq tijaret bilen shughullinip jan béqip kéliwatqan kishiler iken.

Biz igiligen uchurlarda bolsa ularning baqmichiliq bilen shughullinish ishlirigha cheklime qoyulghanliqtin mal baqidighan qotanlarni chaqimiz dep éytqanliqini, bularnimu asta - asta her xil sewebler bilen yashash yolini késip tashlawatqanliqini, xitay da'irilirining tunji qedemni ijare öyde olturuwatqan 10nechche a'ililiktin chéqishni bashlan'ghanliqi melum boldi.

Ular yene, öy chéqiwétilgen Uyghurlarning hemmisi bir yerge yighilip, öylirige yéqin yerdiki baghche témigha chaplap kariwatlarni qurghanliqini, hökümet terepke özliri üchün muwapiq jaydin turalghu körsitip bérishni telep qilidighanliqini, hazirche baridighan jayliri bolmighachqa talada yétip turidighanliqi, lékin bügünki chéqishqa qomandanliq qilghan xitay bashliqning ularni yurtigha kétishke eskertkini izahlap, xitay da'irilirining esli meqsiti ularni qaramay shehiridin chiqiriwétish ikenlikini bildürdi.

Biz ehwal igilesh jeryanida xitay da'irilirining öylerni chéqip bolghandin kéyin öysiz qalghan Uyghurlargha héchqandaq orunlashturush qilmastin kétip qalghanliqini, kech terepte tengritagh rayonluq saqchixana mu'awin bashliqi abduweli abduxélil qol astidikiler bilen kélip, öy - makansiz qalghan Uyghurlargha muqimliqni saqlash toghriliq agahlandurghanliqini bilduq.

Biz dawamliq bu weqening dawamini anglitishqa tirishimiz.

Bu programmini shwétsiyedin éhsan teyyarlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet