Бурчинлиқ қазақ аял : ерим вә икки оғлум бигунаһ тутқун қилинди

Мухбиримиз әркин
2017.06.28
qazaq-imam-olgen.jpg Уйғур райони алтай вилайити қаба наһийиси мәсчитиниң имами.
Oqurmen teminligen

Алтай вилайитиниң бурчин наһийиәси ойимақ йезисида олтурушлуқ манапқан вә униң икки оғли еркиш билән бекиш бу йил 5‏-айда тутқун қилинған. Қазақистанда олтурушлуқ қазақ паалийәтчиләр, манапқанниң йеқинда қазақистанға чиқип қайтишида бир нусха қурани кәрим көтүрүп киргәнликини, униң “қанунсиз диний нәшр буюми сақлаш” билән әйиблинип, 2 оғли билән 7 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинғанлиқини билдүргән иди.

Биз мәзкур учурға асасән, чаршәнбә күни манапқанниң бурчин наһийәси ойимақ йеза хатай кәнтидә олтурушлуқ аяли михуани зиярәт қилип, манапқан вә икки оғли еркиш билән бекишниң қолға елиниши, һазирқи әһвалиға даир бәзи тәпсилатқа ериштуқ. Михуа, дәсләптә еркиш билән бекишниң қолға елинғанлиқини йошурған болсиму, бирақ кейин уларниң дадиси билән тәң тутқун қилинғанлиқини етирап қилди.

Бирақ униң көрситишичә, даириләр манапқан билән икки оғли бу йил 5‏-айда қолға елинғандин бери, уларни униң билән көрүштүрүп бақмиған. Шундақла йәнә даириләр уларниң қолға елиниш сәвәби һәққидә һечқандақ чүшәнчә бәрмигән. Михуа, адвокат тәклип қилған болсиму, бирақ даириләр адвокатниң улар билән көрүшүшигә рухсәт қилмиғанлиқини билдүрүп, ери вә икки оғлиниң бигунаһ тутқун қилинғанлиқини билдүрди.

Михуа: вай, әмди сизгә немә, дәп чүшәндүримән. Немә болғанлиқини бизму билмәймиз. Бизгиму ейтмиди. Шундақ қилип олтурдуқ.

Мухбир: 7 йил кесиветипту, дәйду, тоғрими бу?

Михуа: яқ, яқ, ким шундақ дәйду. Әһвалиниң қандақ икәнликини билмәймиз. Бу тоғра әмәс. Бу хәвәрни ким ейтқан болса, ишәнмәң. Бу хәвәр ялған. ялған хәвәргә ишәнмәңлар. Бу өсәк сөз, бундақ өсәк сөзләргә ишәнмәң.

Мухбир: манапқан һазир қәйәрдә, алтайда тутуп турулуватамду, бөрчиндә?

Михуа: бөрчиндә, сақчиханида тутуп турулуватиду. Мени көрүштүрүп бақмиди. Немә иш болғанлиқини билмәймиз. Һечнемини билмәймиз. Муқим бир уқтуруш чиққанму -йоқ.

Мухбир: оғуллириңизниң исми немә?

Михуа: бириниң исми еркиш, бириниң бекиш. У иккисиниму екиркәтти. Униму билмәймиз, немишқа әркиркәтти. Манапқан һечнәгә маңмиған. Биз бу йил 1‏-айда қазақистанға чиққан идуқ. Мәнму биллә чиққан, бир туғқинимиз қайтиш болуп. Биз биргә қайтип кәлгән. Уни мушу 5-айда тутуп кәтти. Оғуллиримниму биргә тутти.

Биз йәнә, йәрлик сақчи даирилиригә телефон қилип, манапқан вә униң икки оғлиниң тутқун қилиниш сәвәблирини сүрүштүрдуқ. Йәрлик даириләр манапқан вә икки оғлиниң тутқун қилинғанлиқини етирап қилған болсиму, бирақ тәпсилий мәлумат беришни рәт қилди.

Хатай кәнтиниң сабиқ секретари мундақ деди: “манапқан һазир бурчинда, бирақ униңға немә болғанлиқини биләлмидим. Сақчилар тутуп кәткән, униңдин башқисини билмәймән. Уларниң қанчә йил қамаққа буйрулғанлиқини билмәйдикәнмән. Униң һазир қәйәрдә икәнликини биз билмәймиз. Мән бултурдин бери бу кәнтниң секретари әмәс.

Биз йәнә ойимақ йезилиқ сақчихана билән алақиләшкән. Мәзкур сақчиханиниң бир хитай кәчлик нөвәтчиси манапқан вә униң оғуллириниң тутқун қилинғанлиқини рәт қилмиған болсиму, бирақ соаллиримизға җаваб беришни рәт қилди.

У: “сиз қәйәрдин телефон қиливатисиз, әркин асия радийоси, мән сизниң мухбирлиқиңизни қандақ билимән. Әгәр сиз уларниң әһвалини игиләймиз десиңиз, сиз буниң үчүн алақидар орунларни издәң. Мениң бу ишни сизгә чүшәндүрүшкә һечқандақ һоқуқум йоқ” деди.

Хитай һөкүмити өзиниң уйғур районида елип барған “террорлуқ”, “бөлгүнчилик”, “диний әсәбийлик”кә қарши туруш һәрикәтлириниң изчил асаслиқ нишанини уйғурларға қаритип, қазақларға нисбәтән кәң қоллуқ сиясәт йүргүзүп кәлгән иди.

Бирақ йеқиндин буян, униң бәзи қазақларни “диний әсәбийлик” кә бағлап тутқун қилғанлиқи, қамақ җазалириға буйруғанлиқи ашкарилинишқа башлиди. Бу әһвал бәзи анализчиларда, хитай һөкүмитиниң қазақларға қаратқан кәң қоллуқ сияситидә өзгириш болуватамду, қандақ? дегән соалларни пәйда қилған.

Бирақ қазақистандики бәзи қазақ паалийәтчи вә зиялийлар, хитайниң бу һәрикити бейҗиң һөкүмитиниң сиясити әмәсликини, бу уйғур аптоном районлуқ партком секретари чен чүәнгониң өз алдиға елип барған һәрикити икәнликини илгири сүрүп кәлди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.