Қазақистан уйғурлири һөрлүк үчүн һаятидин айрилған вә лагерларда азаблиниватқан қериндашлирини хатирилиди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2019-02-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Қазақистан уйғурлири уйғур елидә һөрлүк үчүн һаятидин айрилған вә лагерларда азаблиниватқан қериндашлирини хатириләш мурасимиға бурһан таҗиддиноф әпәнди риясәтчилик қилди. 2019-Йили 8-феврал, алмута.
Қазақистан уйғурлири уйғур елидә һөрлүк үчүн һаятидин айрилған вә лагерларда азаблиниватқан қериндашлирини хатириләш мурасимиға бурһан таҗиддиноф әпәнди риясәтчилик қилди. 2019-Йили 8-феврал, алмута.
RFA/Oyghan

8-Феврал күни күни қазақистан уйғурлири алмута шәһириниң достлуқ мәһәллисигә орунлашқан «амал» ресторанида уйғур елидә һөрлүк үчүн һаятидин айрилған вә лагерларда азаблиниватқан қериндашлирини хатирилиди. Достлуқ мәһәллисиниң юрт-җамаәтчилики уюштурған мәзкур мурасимға алмута шәһири вә наһийәләрдин болуп 500 гә йеқин адәм қатнашти. Уларниң арисида зиялийлар, җәмийәтләр вәкиллири, юрт-җамаәтчилик, яшлар, шуниңдәк қазақ, езәр, ноғай, татар милләтлири вәкиллири болди.

Мурасимға риясәтчилик қилған алмута шәһири әвезоф райониниң баш йигит беши бурһан таҗиддиноф мәзкур мурасимниң мәқситини чүшәндүрүп, уйғур елидә йүз бериватқан паҗиәләрниң қазақистанлиқ уйғурларниң диққәт нәзиридин сирт қалмайватқанлиқини тәкитлиди.

Андин бир қатар қаримлар азадлиқ, әркинлик, өзлириниң инсан һоқуқлири үчүн һаятидин айрилғанларға атап хәтмә-қуран вә дуа-тилавәт қилди.

Уйғур елиниң бүгүнки вәзийити тоғрилиқ доклат қилған язғучи вә журналист шавкәт нәзәроф хитай коммунистик һакимийитиниң уйғур елигә қаратқан бастуруш сиясити, уйғур диярида йүз бәргән барин, ғулҗа, үрүмчи қанлиқ вәқәлириниң келип чиқиши вә маһийити, мәзкур көтүрүлүшләрниң уйғур миллий һәрикитидики роли, аталмиш «тәрбийәләш лагерлири» ниң уйғур, қазақ вә башқиму түрк-мусулман хәлқлириниң бешиға елип кәлгән азаб-оқубәтлири, уйғур елидики вәзийәткә қарита қазақистанлиқ уйғурларниң алдида турған вәзипиләрни тәпсилий йорутти.

Андин сөзгә чиққан уйғурларниң миллий бирләшмиси рәиси һакимҗан мәмәтоф хитай һакимийитиниң уйғур елидә елип бериватқан бастуруш сияситиниң мәқсити, йәни уйғур вә башқиму түрк-мусулман хәлқләрни хитайлаштуруш һәрикитини елип бериватқанлиқини, хитайниң «бир бәлвағ, бир йол» иқтисадий лайиһәси һәм униң ақивәтлири, һазир уйғур елидики вәзийәтниң һәқиқәтәнму интайин җиддий, мурәккәп икәнликини тәкитлиди.

Мәзкур хатириләш мурасимиға тәклип қилинған «атаюрт пидаийлири» тәшкилатиниң башлиқи серикҗан биләш хитай һөкүмитиниң уйғур, қазақ вә башқиму хәлқләргә қаратқан бастуруш сияситигә қандақ қилса қаршилиқ қилғили болиду, қандақ қилғанда хитай зулумидин азаб чекиватқан хәлқләрниң бешини қошуп, бу зулумдин қутулдурғили болиду? дегән мәсилиләрдә өз қарашлирини билдүрди.

Хатириләш мурасимида сөзгә чиққан әзәрләрниң «туран» қурултийиниң президенти мусейиб норузоф, алмута шәһәрлик ноғай мәдәнийәт мәркизиниң рәиси әнвәр қурманақайеф, алмута шәһири татар-башқурт мәдәнийәт мәркизи рәисиниң орунбасари илмурат вафинлар уйғур хәлқиниң әркинлик үчүн күришидә даим униңға яр-йөләк болуш лазимлиқини егири сүрди.

Уйғур хәлқиниң бүгүнки паҗиәлик тәқдиригә ечинип, өзлириниң һесдашлиқини билдүрүп кәлгән түркий хәлқләр вәкиллиридин алмута шәһәрлик татар-башқурт мәдәнийәт мәркизи рәисиниң орунбасари илмурат вафин уйғурларниң бу паалийәткә башқиму хәлқ вәкиллирини тәклип қилғанлиқидин бәк хурсән болғанлиқини оттуриға қоюп, мундақ деди: «бизниң туғқан қериндашлиримиз уйғурлар, қирғизлар, қазақлар хитайда қийниливатиду, шуңлашқа уйғурлар уюштурған мәҗлискә қошулуп, бизниңму йүрәклиримиз ағриватмақта. Биз уйғурларға қандақ қилсақ, яхшилиқ қилалаймиз дегән мәқсәттә бу мурасимға кәлдуқ. Бизгә һәқиқәтәнму бирикиш муһим».

Мурасим ахирида «мирәли» нәшрият өйиниң мудири әлишир хәлилоф қазақистан уйғур җамаәтчилики намидин бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң баш катипи, б д т хәвпсизлик кеңиши, б д т кишилик һоқуқ кеңиши, кишилик һоқуқ ишлири алий комиссариға әвәтидиған мураҗиәтнамини оқуди.

«Еһсан» журналниң тәһрират әзаси сәдирдин аюпоф бу мурасим һәққидә мундақ деди: «хәлқимизниң ойғинишини бүгүнки нәзиримиздин көрүвалғили болиду. Биз мушундақ йиғилиш арқилиқ вәтинимизгә һесдашлиқ билдүрәләймиз. Кәлгән меһманларниң йүзидин ғәм вә вәтәнгә болған һесдашлиқни көрүвалғили болиду».

Йеқинда алмута вилайитиниң қарасай наһийәсигә қарашлиқ қарғали йезисидики уйғурларниң уюштуруши билән әнә шундақ хатириләш мурасими болуп өткән. Бу мурасим уюштурғучилириниң бири һамут һүсәйиноф йезида 130 уйғур аилисиниң яшайдиғанлиқини илгири сүрүп, мундақ деди: «хәлқимизниң бешиға кәлгән күнләр һәр қандақ уйғурни ойландурмай қоймайду. Биз 1997-йилдин кейин бир йил өтүп, нәзир өткүздуқ. Талай йиллардин кейин мана қирғинчилиқларға, лагер вәқәлиригә атап нәзирләрни өткүздуқ».

Игилишимизчә, уйғур елидә йүз бериватқан паҗиәләр, хитай һөкүмитиниң җаза лагерлири сиясити қазақистанлиқ уйғурларни қаттиқ биарам қилмақта. Қазақистандики уйғурлар хитайға қарши чоң намайишларни қилалмисиму, әмма бир йәргә йиғилип, өзлириниң қериндашлириға һесдашлиқ билдүрүши әнәнигә айландурған. Уйғурлар олтурақлашқан йеза вә мәһәллиләрдә һәр йили феврал, апрел, июл қанлиқ паҗиәлиригә беғишланған паалийәтләр өтүп турмақта. Қарғали йезисида өткән хатириләш мурасими шуниң бир мисалидур.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт