Arman: "Momamni körüsh üchün ürümchige bérip saqchilarning so'al-soraq qilishigha uchridim

Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2017-01-04
Élxet
Pikir
Share
Print
Yaponiyediki melum bir uniwérsitétida oquwatqan yaponiyede tughulup chong bolghan  yapon wetendashliqidiki Uyghur oqughuchi arman mektep yatiqida muxbirimizning ziyaritini qobul qilmaqta. 2017-Yili 4-yanwar.
Yaponiyediki melum bir uniwérsitétida oquwatqan yaponiyede tughulup chong bolghan yapon wetendashliqidiki Uyghur oqughuchi arman mektep yatiqida muxbirimizning ziyaritini qobul qilmaqta. 2017-Yili 4-yanwar.
RFA/Qutluq

Yaponiyediki melum bir uniwérsitétta oquwatqan, yaponiyede tughulup chong bolghan yapon wetendashliqidiki Uyghur oqughuchi arman yéqinda özining ürümchige momisini yoqlash üchün barghanda saqchilar teripidin so'al-soraq qilin'ghanliqini ashkarilidi.

Bügün ziyaritimizni qobul qilghan yaponiyediki melum bir uniwérsitétta oquwatqan, yaponiye puqrasi Uyghur oqughuchi arman özining ürümchige béripla ikkinchi künidin bashlap saqchilar teripidin uda 3 kün soraq qilin'ghanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Momam bilen hemmimiz birlikte öyde etigenlik chay ichip olturattuq, tuyuqsizla ishik chékilip puqrache kiyin'gen ikki xitay we bir neper Uyghur öyge kirip keldi. Ulardin biri momamgha qarap Uyghur tilida: "Yaponiyedin kelgen newringiz qaysi?" dédi. Yéshi seksen'ge yéqinlashqan momam qorqup jiddiyliship ketken bolsa kérek, éghzi gepke kelmeyla qaldi. Men ornumdin des turup "Yaponiyedin kelgen men" dédim. Ular méning üsti‏- béshimgha bir qariwetti: "Biz ürümchi sheherlik dölet amanliq idarisining xadimliri, sen bilen sözlishidighan azraq gep bar idi. Biz bilen birge mang" dédi. Buni anglap momam un sélip yighlap: "Men newrem kelgende mehellidiki saqchixanining buyruqi boyiche uni saqchigha tizimgha aldurghan. Yene néme dep siler uni élip kétisiler?" dédi. Ular momamning yighisigha perwa qilmay, manga: "Pasportungni éliwal!" dep buyruq qilip öydin méni yallap élip mangdi. Men ular bilen bir pikapqa olturup ürümchi sheherlik saqchi idarisige élip kélindim. Kichikkine ishxana ichide saqchi formisi kiygen 50 yashlar etrapidiki bir xitay rawan Uyghur tilida méni soraq qilishqa bashlidi. U, aldi bilen méning yaponiyede néme kesipte oquydighanliqim we shundaqla ata-anamning néme xizmet qilidighanliqi toghrisida tepsiliy sorighandin kéyin, yaponiyediki Uyghur siyasiy pa'aliyetchilerni bir-birlep sorap chiqti. Men uning ata-anam heqqide sorighan so'allirigha anche etrapliq jawab bermigen bolsam kérek, u tuyuqsizla üstelni mushtlap ornidin turup ketti we manga qarap: "Biz ikki kündin buyan ata-anang bilen téléfonda néme déyishkiningni momangning téléfonidin hemmini tepsiliy angliduq. Yalghan sözlimey rast gep qil" dédi. Men jim turuwaldim. U, birdemdin kéyin méning pasportumni qoligha élip waraqlap körüp, méning türkiye, amérika qatarliq ellerge néme üchün barghanliqimni soridi. Men oqush we tetqiqat ishliri bilen barghanliqimni bayan qildim. U méningdin yene, yaponiyede qanchilik Uyghur barliqini ularning asasliqi néme pa'aliyetlerni élip baridighanliqini shundaqla rabiye qadir xanim yaponiyege kelse kimlerning körüshüp rabiye qadir xanimgha qandaq yardemde bolidighanliqini soridi. So'al-soraq bu shekilde dawamliship, ular méni ikki sa'et soraq qilghandin kéyin etisi etigen yene mushu yerge kélishimni éytti.

Ziyaritimiz jeryanida arman, özining ikkinchi künidiki soraqta saqchilar teripidin yaponiyede élip bériliwatqan Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetliri toghrisida uchur bérishke qistalghanliqini bayan qildi. U bu heqte mundaq dédi: "Men ikkinchi küni etigende saqchilar dégen waqit boyiche ürümchi sheherlik saqchi idarisi dölet amanliqi ishxanisigha bardim. Bu kündiki soraqta, méni ikki neper xitay we bir neper Uyghur nöwet bilen soraq qildi. Soraqta asasliqi yaponiye hökümitining Uyghur mesilisige bolghan qarishi we yaponiye parlamént ezalirining shundaqla yaponiyediki bir qisim siyasetchilerning Uyghurlarning herikitini qollishi toghrisida bir qatar so'allarni soridi. Men ulargha, 'men oqughuchi bu heqte héchnéme bilmeymen' dégen bolsammu, biraq ular méni qistap, 'a'ilengde ata-anang we dostliringdin anglighan bu heqtiki sözlerni dep bergin' dep turuwaldi. Men ulargha 'men yaponiyede tughulup chong bolghan, Uyghur tilini taza rawan bilip ketmeymen, shunga a'ilemde bu heqte bolun'ghan gep-sözlerni taza chüshinip ketmeymen' dédim. So'al-soraq dawamliship ikki sa'et bolghanda ular méning pasportumni qolumgha bérip, öyge qaytishimni we shundaqla ete etigende bügünki oxshash waqitta yene bu yerge kélishimni jékilidi."

Ziyaritimizni qobul qilghan arman özining üchinchi küni saqchilar teripidin soraq qilin'ghanda, saqchilarning uni özlirige xizmet qilip bérishke dewet qilghanliqini eslep ötti: "Men üchinchi küni etigende yene ular bilen körüshtüm. Méni üch neper Uyghur saqchi soraq qildi. Ular asasen 40 yashlar chamisida bolup, ular manga bashqiche yaxshi mu'amilide boldi. Méningdin özliri bilen ündidarda we téléfonda pat-pat alaqiliship turushumni yeni yaponiyede élip bériliwatqan Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetliri toghrisidiki uchurlarni ündidar arqiliq yollap turushumni éytti. Men ulargha özümning bekla aldirash we shundaqla bu xildiki pa'aliyetlerge qatnashmaydighanliqimni éytqan bolsammu, ular manga 'qanchilik uchur topliyalisang shunchilik yollap turghin. Resim we sin'alghu bolsimu bolidu' dédi we méni chüshlük tamaqqa teklip qildi. Men momamning méning bu ishim sewebidin doxturxanigha kirip qalghanliqini bahane qilip, ularning teklipini chirayliqche ret qildim. Ulardin aran qutuldum. Shundin kéyin ularni méni peqetla izdimidi."

Biz armanning uchurigha asasen uni soraq qilghan ürümchi sheherlik saqchi idarisi dölet amanliqi ishxanisigha téléfon qilip, bu heqte tepsiliy uchur igilimekchi bolghan bolsaqmu, biraq téléfonimiz jawabsiz qaldi.

Igilishimizche, yéqinda yaponiyedin qeshqerge tughqan yoqlap barghan yaponiye puqrasi bir Uyghur xanimmu qeshqer sheherlik saqchi idarisining so'al-soraq qilishigha uchrighan bolup, soraqta asasliqi yaponiyede élip bériliwatqan Uyghur kishilik hoquq pa'aliyetliri we Uyghur pa'aliyetchiler toghrisida so'allar soralghan.

Yaponiye Uyghur birliki teshkilatining re'isi nurmuhemmet hashimning bildürüshiche, yaponiyede oquwatqan Uyghur élidin kelgen Uyghur oqughuchilar gerche, yaponiyediki Uyghur siyasiy pa'aliyetlirige qatnashmighan bolsimu, biraq ular wetinige qaytqandin kéyin yenila xitay saqchilirining so'al-soraq qilishigha uchraydiken.

Yuqiriqi waz ulinishidin tepsilatini anglang.

Toluq bet